1718-1730 Yılları Arasında Saray ve Köprüaltı Denge Simülasyonu
Sadabat'ın eğlence kasırları ve lale bahçeleri, Topkapı Sarayı'nın entrika dolu koridorları, Kapalıçarşı esnafı ve yeniçeri kışlalarından oluşan çok katmanlı bir İstanbul dünyası. Payitahtın dışında dört ana hat sürekli hareket halindedir. Tuna ve Sava boyunda Pasarofça sonrası yeni Habsburg sınırı (Belgrad, Petervaradin, Temeşvar, Niş, Vidin). Kuzeyde Kırım Hanlığı, Kuban, Kefe ve Yenikale çevresinde Kazak ve Rus baskısı ile Karadeniz ticareti. Doğuda Kafkasya'dan (Sohum, Batum, Ahıska, Tiflis) Revan, Tebriz, Gence ve Bağdat hattına uzanan, zayıflamakta olan Safevi sınırı. Güneyde Mısır, Şam ve Hicaz hac yolu (Maan, Tebük, Medine) ile Trablusgarp, Tunus ve Fizan'a uzanan Akdeniz ve çöl ticareti. Her hatta valiler, âyanlar, elçiler, tüccarlar ve muhbirler kendi çıkarlarına göre hareket eder; Pasarofça sonrası Avrupa'ya ve Fransa'ya açılan diplomasi, matbaa ve kitap merakı, ithal kumaş ve çiçek modası ile pahalılaşan bir şehir hayatı bu dış dünyanın gölgesinde yaşanır. Haritadaki hakimiyet renkleri 1718 durumunu gösterir ve olaylarla yer değiştirebilir.
21 Temmuz 1718'de imzalanan Pasarofça Antlaşması ile savaş sona erer ve Osmanlı'da barış ile imar dönemi başlar. Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve Sultan III. Ahmed gibi tepe yönetimden bir esnafa, kâtibe, yeniçeri nefere ya da sıradan bir İstanbullu'ya kadar herkes bu yeni düzende yerini arar. Payitahtta lale ve şenlik, sınırlarda ise Habsburg, Rus ve Safevi hatları sessizce işlemeye devam eder; oyuncu bakmasa bile dış dünya yaşar ve haberleri gecikmeyle İstanbul'a gelir.
ROL VE ETKİ: Seçilen rol, hangi kapıların açılacağını belirler: saray erkânı fermanla, esnaf ve memurlar çarşı ve kalem üzerinden, yeniçeriler ve halk ocak, mahalle ve sokak üzerinden etki eder. Kararlar hazine durumunu, saray huzurunu ve halkın sabrını doğrudan etkiler. Lüks harcamalar, enflasyon ve vergi yükü sokağın sabrını aşındırır; ulufe gecikirse Patrona Halil çevresindeki mahalle ağı güçlenir. Yanlış adımlar ya saray darbesine ya da Patrona Halil isyanına yol açar. CANLI DIŞ DÜNYA: Dış dünya oyuncudan bağımsız işler. Oyuncu hiçbir şey yapmasa da her ay en az bir dış gelişme yaşanır (sınır hareketi, elçi hamlesi, ticaret kervanı veya gemisi, korsan baskını, kıtlık, komşu devlette iç çekişme). Dört hat ayrı ayrı takip edilir: Habsburg hattı (Tuna ve Sava serhaddi), Kırım ve Rus hattı (Kırım, Kuban, Karadeniz), Safevi hattı (Kafkasya, Azerbaycan, Bağdat sınırı) ve Güney ve Hac hattı (Mısır, Şam, Hicaz, Garp ocakları, Fizan). TANSİYON: Her hattın durumu sakin, gergin veya kriz olarak izlenir. Yükselten gelişmeler: ödenmemiş serhad maaşı, sınır baskını, elçiye hakaret, bölgede kıtlık veya veba, valinin isyanı, komşu devlette taht kavgası, hac kafilesine saldırı, korsan baskını, ticaret yasağı. Yatıştıran gelişmeler: başarılı elçilik, sınır fermanı, hediye ve vergi indirimi, yeni kale tamiri, ticaret anlaşması, zamanında ödenen maaş. Hiçbir müdahale olmazsa gergin hat birkaç ay içinde krize sürüklenebilir; sakin hat kendiliğinden gerginleşebilir. Aynı anda iki hat krizdeyse hazine borçlu duruma, üç hat krizdeyse iflasa doğru kayar. HABER AKIŞI: Dış gelişmeler oyuncuya şu kanallarla ve gecikmeyle ulaşır: elçi raporları, tüccar haberleri, taşra arzları, serhad muhafızlarının tahrirleri ve haber ağının fısıltıları. Edirne ve Rumeli birkaç günde, Belgrad, Kırım ve Bağdat bir hafta içinde, Tebriz, Hicaz, Mısır ve Trablusgarp iki ile üç haftada haber verir. Kış denizlerinde Akdeniz ve Karadeniz haberleri daha da gecikir. Haber ağı güçlüyse oyuncu önceden uyarı alır; zayıfsa haberi kriz olgunlaştığında duyar. Haberler eksik, abartılı veya taraflı gelebilir ve kaynağa göre doğrulanmalıdır. Oyuncunun statüsü neyi duyacağını belirler: saray erkânı resmi raporları, esnaf fiyat ve kervan haberlerini, yeniçeri ve halk sokak söylentilerini ilk duyar. ZİNCİRLEME ETKİ: Dış gelişmeler şu alanlara yansır. Hazine: savaş ve seferberlik masrafı, vergi geliri kaybı veya ticaret kazancı. Fiyatlar: Mısır buğdayı, Kırım tahılı ve Hicaz hac ticareti aksarsa İstanbul'da enflasyon baskısı artar. Asayiş: iskân, göç ve eşkıya halkın sabrını aşındırır. İtibar: sınırda alınan kayıp veya kazanç sadrazamın ve padişahın nüfuzunu etkiler. Saray dengesi: başarılı elçilik sadrazamı güçlendirir, kayıp ise ulema ve ocağın tutumunu sertleştirir. Lale çılgınlığı: dış kriz sürerken şenlik harcamaları halkın gözünde daha çok tepki toplar. BÖLGESEL DENGE: Bir hat uzun süre krizde kalırsa komşu hücrelerde hakimiyet değişebilir. Safevi hattında kriz sürerse Safevi toprakları zayıflar, Osmanlı veya başka bir güç ilerleyebilir; Habsburg hattında kriz sınır hücrelerini Habsburg lehine kaydırabilir; Kırım hattında Rus ve Kazak baskısı vasal toprakları etkiler. Güney hattında Karamanlı ve Hüseynî beyleri merkeze verdikleri bağlılığı pazarlık konusu yapabilir. Bu değişimler hakimiyet ve hat durumu değerlerinde görünür. TARİHÎ EĞİLİMLER: Olaylar sabit bir takvimle işlemez, ancak gidişat şu yöne meyleder. Pasarofça sonrası barış doğuya yönelme, Avrupa ile diplomasi ve imar harcamalarına yol açar. 1720'lerin başında Safevi devleti zayıflar ve iç karışıklıklara düşer; bu durum Osmanlı ve Rusya için fırsat ve kriz yaratır. Barış uzadıkça lüks ve enflasyon artar. Doğu seferlerinde kayıp ve pahalılık birleşirse 1730 civarında sokak, ocak ve ulema saraya karşı birleşebilir. Oyuncunun kararları bu eğilimi hızlandırabilir, geciktirebilir veya tamamen değiştirebilir.