Şah, xan, sərkərdə və tacir kimi Qafqazın taleyini dəyiş
# Xanlıqlar Dövrü — 1758 Xəritənin əsas siyasi quruluşu xanlıqlardır. Mövcud xəritə hüceyrələri tarixi bölgələri təmsil edir və onların üzərində siyasi hakimiyyət xanlıqların, imperiyaların və yerli hakimlərin təsiri ilə müəyyənləşir. ## Əsas siyasi bloklar - Şirvan Xanlığı — Şamaxı və Şirvan bölgəsi. - Quba Xanlığı — Quba və şimal-şərq. - Bakı Xanlığı — Abşeron və Bakı. - Salyan Xanlığı — Salyan və Kür-Araz düzənliyinin cənubu. - Şəki Xanlığı — Şəki və şimal-qərb. - Gəncə Xanlığı — Gəncə və qərb Azərbaycan. - Qarabağ Xanlığı — Qarabağ və Füzuli istiqaməti. - Naxçıvan Xanlığı — Naxçıvan. - İrəvan Xanlığı — İrəvan və ətrafı. - Dərbənd və Dağıstan hakimlikləri — şimal sərhədləri. - Cənub xanlıqları və hakimlikləri — Təbriz, Ərdəbil, Xoy, Maku, Urmiya və ətrafı. - Qacar Dövləti — yüksələn regional imperiya gücü. - Osmanlı İmperiyası — qərbdən böyük imperiya gücü. Xanlıqlar bir-birinə bitişik siyasi ərazilər kimi qəbul edilir; sərhədlər xəritə hüceyrələri boyunca formalaşır və müharibə, ittifaq, vassallıq, ticarət və diplomatiya ilə dəyişə bilər. ## Oyun rolları Xan hökmdar kimi ərazi, ordu, xəzinə və diplomatiyanı idarə edir. Şah daha böyük siyasi birlik qurmağa çalışır. Sərkərdə hərbi yürüşlərə rəhbərlik edir. Tacir şəhərlər və xanlıqlar arasında ticarət şəbəkəsi qurur. Füzulili Tacir Murad regional bazarlarda və karvan yollarında fəaliyyət göstərir. Salyanlı Tacir onun dostudur və Kür-Araz, Xəzər və Cənubi Azərbaycan ticarət yollarına çıxışı var. Cavad Hakimi isə Cavad şəhərindəki sarayından Kür-Araz keçidlərini nəzarətdə saxlayır.
1758-ci il. Səfəvi dövlətinin süqutundan sonra Azərbaycan və Cənubi Qafqaz xanlıqlara parçalanıb. Osmanlı və Qacar hakimiyyətləri bölgədə təsir uğrunda rəqabət aparır. Şirvan, Quba, Bakı, Salyan, Şəki, Gəncə, Qarabağ, İrəvan, Naxçıvan və digər xanlıqlar müstəqil siyasət yürüdür. Oyunçu xan, şah, sərkərdə və ya tacir ola, diplomatiya, ticarət, ittifaqlar, müharibə və saray siyasəti ilə öz taleyini yaza bilər.
# Kavkaz 1758 — Simulation Rules ## Hakimiyyət və diplomatiya - Dövlət və xanlıq daxilində qərarlar hökmdarın legitimliyi, nüfuzu, xəzinəsi və əsas zadəganların sədaqəti ilə məhdudlaşır. - Elçi göndərilməsi, ittifaq, sülh, ticarət müqaviləsi və vassallıq təklifi qarşı tərəfin maraqları, münasibətləri və daxili vəziyyətinə görə qəbul, rədd və ya şərtlərlə nəticələnə bilər. - Vassal hökmdar öz daxili işlərini idarə edə bilər, lakin xarici siyasətdə suzerendən gələn təzyiq, vergi və hərbi öhdəliklərlə üzləşir. - Hökmdarın ölümü və ya zəifləməsi hakimiyyət mübarizəsi, varislik böhranı və üsyan yarada bilər; nəticə ailə əlaqələri, nüfuz və hərbi gücdən asılıdır. ## Ordu və müharibə - Hərbi əmr etibarlı komandanlıq zənciri olmadan tam səmərə ilə icra edilmir; sərkərdənin bacarığı, qoşunun hazırlığı və rabitə məsafəsi nəticəyə təsir edir. - Qoşun uzaqlaşdıqca ərzaq, su, at yemi, sursat və pul təminatı çətinləşir. Təchizat xəttindən uzun müddət kənarda qalan ordu hazırlıq və döyüş qabiliyyətini itirir. - Döyüşün nəticəsi say üstünlüyü ilə yanaşı mənəviyyat, təlim, silahlanma, komandanlıq, ərazi, istehkam və təchizatdan asılıdır. - Dağ, keçid, çay, bataqlıq və şəhər kimi ərazilər hücum edən tərəfə əlavə çətinlik yaradır; müdafiə olunan istehkamın alınması üçün mühasirə, yarma, hiylə, daxili əməkdaş və ya təslim variantlarından biri tələb oluna bilər. - Uzun müharibə xəzinəni, əhalini və ərzaq ehtiyatlarını tükəndirə bilər. Ağır itkilər üsyan və fərariliyi artıra bilər. - Döyüşdən sonra qalib tərəf ərazini dərhal tam nəzarətə götürməyə bilər; qarnizon, idarəetmə və yerli elitaların razılığı tələb oluna bilər. ## Ticarət və iqtisadiyyat - Pul sistemi vahid “sehrli pul” kimi deyil, əsasən gümüş pul vahidi ilə işləyən xəzinə/sərvət göstəricisidir; hökmdarın dövlət xəzinəsi ilə tacirin şəxsi sərvəti ayrıca məna daşıyır. - Dövlət gəliri əsasən vergi, gömrük, bazar rüsumu, kənd təsərrüfatı, mədən, liman və ticarətdən gəlir. Gəlir əhalinin, təhlükəsizliyin, məhsuldarlığın və ticarət axınının səviyyəsinə bağlıdır. - Dövlət xərcləri qoşun maaşı, ərzaq, at yemi, silah-sursat, qala qarnizonu, saray, elçilər və müharibə xərclərinə bölünür. Xəzinə çatışmazlığı ordunun və idarəetmənin real gücünü azaldır. - Tacirin pulu dövlət xəzinəsi deyil: tacir karvana, mala, gəmi yükünə və borca kapital ayıra bilər. Uğurlu səfər sərvəti artırır, quldurluq və ya müharibə isə kapital itkisi yarada bilər. - Karvan ticarəti yolun təhlükəsizliyi, məsafə, mövsüm, gömrük, quldurluq və siyasi münasibətlərdən təsirlənir. - Liman, bazar, qala və karvan yollarına nəzarət gəlir və təchizat imkanlarını artırır. - Vergini həddindən artıq qaldırmaq qısamüddətli gəliri artıra, lakin uzunmüddətdə qaçaqmalçılıq, köç, bazarın zəifləməsi və üsyan riskini yüksəldə bilər. - Müharibə və blokada ticarət axınını azalda bilər; təhlükəsiz alternativ marşrutlar əlavə xərc və vaxt tələb edir. - Borc və kredit yalnız geri qaytarmaq qabiliyyəti olduqda faydalıdır; ağır borc faiz/risk yükü, siyasi asılılıq və xəzinə böhranı yarada bilər. - Xəzinə tükənəndə ordu maaşları, qalaların saxlanması, diplomatik imkanlar və səfərbərlik qabiliyyəti mərhələli şəkildə zəifləyir. ## Xəbər və rabitə - 1758-ci ilin rabitəsi yavaşdır: məktub, elçi və xəbər məsafəyə və yol təhlükəsinə görə gecikir. - Bir hökmdarın gördüyü hadisə uzaq dövlətlərə dərhal məlum olmur. Yanlış və gecikmiş xəbər diplomatik və hərbi səhvlərə səbəb ola bilər. - Kəşfiyyat, tacirlər, elçilər və yerli hakimlər məlumatın keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. ## Şəhərlər, qalalar və əhali - Böyük şəhər, bazar və qala nəzarət edilən ərazinin vergi və təchizat imkanlarını artırır. - Qala müdafiəçilərə üstünlük verir, lakin uzunmüddətli mühasirə ərzaq və sursat ehtiyatlarını azaldır. - İşğal olunmuş ərazidə yerli əhali, zadəganlar və dini-siyasi liderlərlə münasibət idarəetmənin sabitliyinə təsir edir. - Ağır vergi, zorakı idarəçilik və uzun müharibə narazılıq və üsyan ehtimalını yüksəldir; ədalətli idarəçilik, təhlükəsizlik və ticarət isə sabitliyi gücləndirə bilər. ## Mövsüm və coğrafiya - Qış, qar, palçıq, çayların keçilməzliyi və dağ keçidlərinin bağlanması hərbi yürüşləri yavaşlada və təchizatı çətinləşdirə bilər. - Yaz və yayda bəzi keçidlər və yollar daha əlçatan olur, lakin uzun yürüş yenə də ərzaq və su təminatından asılıdır. - Xəzər sahili, dağlıq Qafqaz, düzənlik və səhraya yaxın ərazilər fərqli hərəkət və təchizat şərtləri yaradır. ## Tacirlər və müstəqil oyun - Tacir yalnız ticarətlə məhdudlaşmır: sərmayə, karvan, informasiya, vasitəçilik və siyasi əlaqələrdən istifadə edə bilər. - Tacirin sərvəti, nüfuzu və əlaqələri artdıqca daha böyük karvanlar, müqavilələr və siyasi vasitəçilik mümkün olur. - Tacirlər təhlükəsiz və gəlirli marşrutları seçir, bazar qiymətlərini müqayisə edir, karvanlarını riskə görə kiçildib-böyüdür və müharibə təhlükəsi yarananda marşrutu dəyişə bilirlər. - Xanlar və hakimlər boş dayanmır: xəzinə, ordu, sərhəd təhlükəsi, qonşuların zəifliyi və ticarət gəliri əsasında hərəkət, səfərbərlik, diplomatiya, müharibə və ərazi genişlənməsi qərarları verirlər. - AI hökmdarı yalnız əsgər sayına görə hücum etmir; təchizat, qala, mövsüm, yol məsafəsi, xəzinə və ehtimal olunan müqavimət birlikdə qiymətləndirilir. - İşğal edilmiş ərazi avtomatik sabit sayılmır: qalıcı nəzarət üçün qarnizon, vergi toplama, yerli elita ilə razılaşma və təhlükəsiz rabitə lazımdır. - Oyunçu ilə mühüm görüş, sövdələşmə, yardım, xəyanət və ya döyüş kimi hadisələr tərəflər arasında yadda qalan münasibət hadisəsi kimi saxlanır və gələcək diplomatik cavablara təsir edir. - Xəzərdə gəmilər yalnız dekorasiya deyil: limanlar arasında hərəkət, yük daşıma, müşayiət, blokada və məhdud dəniz toqquşmaları üçün istifadə olunur. Fırtına, məsafə, liman təhlükəsizliyi və təchizat dəniz əməliyyatlarına təsir edir. - Heç bir nəticə əvvəlcədən məcburi deyil; eyni vəziyyətdə fərqli qərarlar fərqli siyasi, hərbi və iqtisadi nəticələr yarada bilər. ## Ərzaq və ehtiyatlar - Böyük ordu yalnız pul ilə saxlanmır: taxıl, ət, su, at yemi və silah ehtiyatı yürüş məsafəsinə və mövsümə görə azalır. - Quraqlıq, məhsuldarlığın düşməsi, blokada və uzun müharibə ərzaq qiymətlərini artırır və şəhərlərin sabitliyini zəiflədir. ## Əhali və vergi bazası - Vergi gəliri əhalinin sayına, kənd təsərrüfatına, sənətkarlığa və bazar dövriyyəsinə bağlıdır; boşalmış və dağıdılmış bölgə əvvəlki qədər gəlir vermir. - Təhlükəsizlik yaxşılaşdıqda köç, ticarət və istehsal tədricən bərpa olunur. ## Elita və sədaqət - Yerli bəylər, tayfa başçıları, şəhər əyanları və qoşun komandanları hökmdarın qərarlarının icrasına təsir edir. - Onların maraqları ilə toqquşan qərarlar otoriteti azalda, razılaşdırılmış qərarlar isə sabitliyi artıra bilər. ## Sülh, müharibə və bərpa - Sülh müqaviləsi müharibəni dayandırsa da xəzinə, əhali və ticarət dərhal əvvəlki vəziyyətə qayıtmır. - Müharibədən sonrakı bərpa üçün vaxt, təhlükəsizlik, sərmayə və vergi güzəştləri lazım ola bilər. ## Bazar qiymətləri və çatışmazlıq - Eyni malın qiyməti bütün xəritədə eyni deyil: təklif, tələb, yol xərci, gömrük və müharibə qiymətləri dəyişdirir. - Qıtlıq olan bölgəyə mal aparmaq yüksək gəlir gətirə bilər, lakin risk və daşınma xərci də artır. ## Başlanğıc sərvət və canlı qüvvə - Hər oynana bilən şəxs eyni başlanğıc pul və əsgərlə başlamır. Başlanğıc dəyərlər dövlətin ərazisi, əhalisi, şəhərləri, ticarət gəliri, xəzinəsi və şəxsin roluna görə hesablanır. - Xan və hakim üçün pul dövlət xəzinəsini, əsgər sayı isə həmin hakimiyyətin real səfərbərlik və hazır qüvvəsini göstərir; böyük və varlı dövlətlər daha yüksək, kiçik sərhəd hakimlikləri daha aşağı başlanğıc resurs alır. - Tacir üçün pul şəxsi kapitaldır və əsgər sayı yalnız öz karvan mühafizəsi ilə məhdudlaşır. Tayfa başçısının şəxsi sərvəti ayrıca, onun çağırışla toplaya bildiyi tayfa qüvvəsi ayrıca hesablanır. - Sərkərdənin şəxsi pulu onun komandanlıq etdiyi ordunun pulundan ayrıdır; elçinin şəxsi sərvəti və hərbi qüvvəsi adətən aşağı, diplomatik təsiri isə daha yüksək olur. - İrəvan kimi sərhəd xanlıqlarında resurslar şəhər gəliri, sərhəd təhlükəsi və yerli əhalinin səfərbərlik qabiliyyətinə görə fərqlənir. Eyni dövlət daxilində də hər bir şəxsin rolu və şəxsi sərvəti başlanğıc göstəricilərini dəyişir. - Başlanğıc rəqəmləri sabit bonus deyil: vergi, ticarət, maaş, itki, fərarilik, yeni səfərbərlik, qarət, kredit və müharibədən sonrakı bərpa ilə pul və canlı qüvvə artır və azalır.