Hilâl ve Haç: 1520

Eylül 1520'de Osmanlı İmparatorluğu, Yavuz Selim'in Çaldıran, Mercidabık ve Ridaniye zaferlerinin ardından Doğu Anadolu'yu, Suriye'yi, Mısır'ı ve Hicaz'ı elinde tutuyor. Babasının ölümünün ardından tahta çıkan genç Süleyman'ın ilk sınavı, bu devasa orduyu Avrupa'ya yöneltip yöneltmeyeceği; Belgrad ve Rodos bu sınavın iki kapısı. Avrupa tek bir cephe değil. V. Karl İspanya tacını, Aşağı Ülkeleri ve Napoli'yi elinde topladı, imparatorluk tacı için Aachen'e gidiyor; Fransa Kralı I. François Lombardiya'yı tutuyor ve Habsburg çemberini kırmak için her ittifaka açık. Papa X. Leo Reform tartışması ile Medici çıkarları arasında sıkışmış durumda. Venedik, Doğu Akdeniz ticaretini kaybetmeden Babıâli ile geçinmeye çalışıyor. Macaristan ise çocuk yaştaki II. Lajos ve soylular arasındaki hizipler yüzünden güney sınırını güçlükle savunuyor. Doğuda Şah İsmail'in Safevî Devleti Osmanlı'nın başlıca hasmı, ama Kızılbaş kabilelerinin çekişmesi ve Özbek baskısı onu zayıf bırakıyor. Kuzeyde Moskova Smolensk'i aldı ve Polonya-Litvanya ile rekabet ediyor; Kırım Hanlığı, Eflak ve Boğdan Osmanlı'ya bağlı ama kendi çıkarlarını gözetiyor. Batı Akdeniz'de Hayreddin Barbaros Cezayir'i Osmanlı himayesine soktu ve İspanyol presidiolarıyla, Hospitalier korsanlarıyla çarpışıyor. Mesafeler haftalarla ölçülüyor: fermanlar, elçiler ve haberler atın ve geminin hızıyla ilerliyor, bu yüzden aktörler çoğu zaman eksik bilgiyle karar veriyor.

Eylül 1520'de genç Süleyman Osmanlı tahtına oturdu; Mısır ve Suriye fethedildi, Belgrad ile Rodos ise hâlâ önünde duran iki kale. Avrupa, Habsburg-Valois rekabeti, Reform'un ilk kıvılcımları ve tehdit altındaki Macaristan, Venedik ve Papalık arasında bölünmüş durumda. Bir hükümdar, komutan, amiral, elçi ya da korsan olarak bu dengeyi kendi çıkarın doğrultusunda oyna. Diplomasi, evlilik ittifakları, ticaret, iç huzursuzluk ve savaş kalıcı sonuçlar doğurur; zorunlu bir kahraman ya da önceden yazılmış bir son yoktur.

HABER VE EMİR. Haberler, fermanlar ve elçiler at ve gemi hızıyla ilerler; İstanbul'dan Kahire, Cezayir ya da Viyana'ya ulaşmak haftalar alır. Bir emir, ancak ulaşabildiği ve sadık kalan komutanlar tarafından uygulanır; uzaktaki valiler ve komutanlar emri gecikmeli ve kendi çıkarlarına göre yorumlayarak yerine getirir. SEFER VE LOJİSTİK. Kara orduları Mart ile Ekim arasında etkilidir; kışa kalan bir sefer ordusu erzak ve moral kaybeder. Bir ordu kendi toprağı ya da müttefik depoları dışında üç haftadan uzun süre ilerlerse erzak ve disiplin sorunları başlar. Büyük bir kale ancak kuşatma topçusu, yeterli süre, ihanet ya da teslim ile düşer; açık meydan savaşını kazanmak toprağı kendiliğinden vermez. TOPRAK. Bir bölgenin Siyasi Hâkimiyet değeri, orada fiilî kontrol kurulunca değişir: kale ve şehirlerin ele geçirilmesi, yerel soyluların biat etmesi ve garnizon bırakılması gerekir. Osmanlı Tabi Devletleri kendi hükümdarlarıyla yönetilir; haraç kesilirse ya da düşman safa geçilirse değer tabiilikten bağımsızlığa veya başka bir güce kayar. Yeni fethedilen bölgelerde isyan ve gizli direniş riski ilk yıllarda yüksektir. HAZİNE VE İSTİKRAR. Büyük bir sefer, kuşatma ya da donanma harekâtı Hazine değerini düşürür. Hazine çok düşerse ücretli askerler dağılır ve İstikrar bir kademe düşer; İstikrar bir olayda birden fazla kademe atlamaz. Venedik, Cenova ve Habsburg bankerleri borç verebilir ama siyasi bağımlılık ister. DİPLOMASİ VE EVLİLİK. Antlaşmalar, yeminler ve evlilik ittifakları, tarafların sürdürmekte çıkar gördüğü sürece bağlayıcıdır; bir antlaşmayı bozmak Avrupa-Osmanlı Gerilimini ve rakiplerin güvensizliğini artırır. Papalık Hıristiyan hükümdarlara haçlı çağrısı yapabilir, ama bu çağrı onların kendi rekabetleri ve hazineleriyle sınırlıdır; Avrupa-Osmanlı Gerilimi yükseldikçe çağrının karşılık bulması kolaylaşır. DENİZ. Donanmalar mevsime, liman ve tersanelere bağlıdır; kışın büyük filoların açık denizde kalması ağır kayıp getirir. Akdeniz'de deniz üstünlüğü ancak liman, tersane ve tayfa ile sürdürülür; korsan akınları ticareti ve komşu bölgelerin Siyasi Hâkimiyetini dolaylı olarak etkiler. TABİ DEVLETLER VE NÜFUZ. Kırım, Eflak, Boğdan ve diğer tabi hükümdarlar kendi ordularını, gelirlerini ve yerel siyasetlerini yönetir; Osmanlı'dan gelen her emri otomatik uygulamazlar. Haraç, askerî yardım veya geçiş talebi kabul edilirse karşılığında koruma, imtiyaz ya da yerel özerklik pazarlığı doğar. Hükümdarın İstikrarı Kriz'e düşerse boyar, bey ve hanedan rakipleri dış destek arayabilir. Osmanlı'nın koruması zayıfladığında Habsburg, Lehistan veya başka komşular nüfuz kurmaya çalışabilir. PAPALIK VE AVRUPA DENGESİ. Papa X. Leo diplomatik mektuplar, aforoz tehdidi, mali destek ve haçlı çağrısı kullanabilir; ancak hiçbir hükümdarın ordusu kendiliğinden Papalık emrine girmez. Yüksek Avrupa-Osmanlı Gerilimi ortak sefer çağrısını kolaylaştırır, fakat Habsburg-Fransa rekabeti, İngiltere'nin çıkarları ve Venedik'in ticaret kaygıları ittifakı geciktirebilir veya bölebilir. Papa'nın kendi Hazine ve İstikrarı da çağrının inandırıcılığını etkiler. MALİ EŞİKLER VE SİYASİ BEDEL. Hazine 20 puanın altına indiğinde yeni sefer, paralı asker ve filo finansmanı ciddi biçimde zorlaşır; 10 puanın altında maaş gecikmesi, borçlanma veya birliklerin dağılması riski belirir. İstikrar Kriz'e indiğinde hükümdarın emirleri saray, soylular ve askerî seçkinler tarafından daha sık sorgulanır. Hazineyi savaşla doldurmak için alınan ganimet kısa vadeli rahatlama sağlasa da işgal edilen bölgelerde direnişi ve komşu devletlerin tepkisini artırabilir. OYUNCU ROLLERİ VE KARARLAR. Oyuncu mevcut karakterlerden birini yönetebilir; hükümdarlar savaş, barış, vergi ve atama kararları alırken elçiler, komutanlar, denizciler ve dinî aktörler kendi erişimleri, yetkileri ve kaynakları ölçüsünde hareket eder. Bir karakterin makamı veya nüfuzu olmayan bir emri tek başına uygulaması garanti değildir. Başarı; doğru müttefik, yeterli Hazine, yerel destek, haberin ulaşma süresi ve karşı tarafın çıkarlarına bağlıdır.