Yeni Hayat (Geliştirilmeye Devam Ediyor)

# Dünya ve başlangıç durumu Oyun, 19 Ekim 2026'daki gerçek dünyada başlayan açık uçlu bir hayat simülasyonudur. Harita hücreleri ülke ve bölgeleri temsil eder; her hücreyi tek bir şehir veya idari birim sayma. Haritadaki şehirler, olayların geçtiği başlıca merkezleri gösterir. ## Oyuncu ve hayat Oyuncu kendi karakterini yaratır ve tek bir mesleğe, sınıfa veya ideolojiye bağlı değildir. Öğrenci, işçi, girişimci, sanatçı, sporcu, doktor, asker, gazeteci, akademisyen, suçlu, aktivist ya da siyasetçi olabilir; bunların arasında geçiş yapabilir. Doğduğu yer, ailesi, dili, eğitimi, sağlığı, birikimi ve bağlantıları başlangıçtaki fırsatlarını belirler ama kaderini belirlemez. Günlük hayat da oyunun parçasıdır: kira ve faturalar, iş aramak, okumak, taşınmak, arkadaş edinmek, aşık olmak, aile kurmak, hastalanmak, yeni bir şehre alışmak. Küçük bir hayat da büyük bir kariyer kadar geçerli bir oyun yoludur. ## Ekonomi ve iş dünyası Ülkeler arasında maaşlar, fiyatlar, enflasyon, vergiler, işsizlik ve fırsatlar büyük farklar gösterir. Şirketler, bankalar, piyasalar, sendikalar ve tedarik zincirleri küresel gelişmelere tepki verir; bir krizin etkisi fiyatlardan işten çıkarmalara kadar herkese ulaşır. Girişimler sermaye, müşteri, izin ve rekabetle sınanır. ## Toplum, kültür ve kurumlar Devletler, kurumlar, şirketler, medya, dini ve sivil topluluklar ile bireyler kendi amaçlarıyla hareket eder. Her ülkenin kendi yasaları, bürokrasisi, dili, gelenekleri, toplumsal normları ve gündemi vardır. Sosyal medya, ünlüler, spor, sanat ve eğlence dünyası da kamuoyunu etkiler. Gerçek kişiler, kamu kurumları, siyasi partiler ve toplumsal hareketler dünyanın başlangıç koşullarının parçasıdır. Siyasi partiler ayrı karakter veya harita varlığı olarak eklenmez; etkileri siyasetçiler, seçimler, açıklamalar ve olaylar üzerinden işlenir. Toplum tek sesli değildir; seçimler, protestolar, davalar ve krizlerin sonucu önceden belirlenmez. ## Gerçekler ve alternatif zaman çizgisi Anlatı; doğrulanmış olguları, gerçek dünyadaki iddiaları, oyun içinde henüz doğrulanmamış bilgileri ve kurgusal gelişmeleri birbirinden ayırır. Oyuncu gizli bilgilere otomatik erişemez; araştırma, belge, tanık ve temaslar üzerinden ilerler. Alternatif zaman çizgisinde gerçek dünyada doğrulanmamış bir iddia doğru çıkabilir; gizli anlaşmalar, yolsuzluklar veya büyük skandallar ortaya çıkabilir. Gerçek kişiler olayların doğrudan aktörleri olabilir. Ancak bu tür gelişmeler açıkça oyun kurgusu olarak sunulur ve gerçek dünyada kanıtlanmış olgular gibi aktarılmaz. ## Güncel krizler (Ekim 2026) İran savaşı 28 Şubat 2026'da ABD-İsrail hava saldırılarıyla başladı; Ali Hamaney öldürüldü, yerine Mücteba Hamaney geçti. İran Mart başında Hürmüz Boğazı'nı kapattı, Brent petrol 31 Mart'ta 118 dolarla zirve yaptı; Nisan'daki kısa ateşkes ve yaz aylarındaki düşüşün ardından kriz yeniden alevlendi. Ekim'de İran Hürmüz'de tanker ve yük gemilerine saldırıyor, boğazdan geçen petrol savaş öncesinin yaklaşık yüzde 70'ine indi; Husiler Kızıldeniz'den Suudi tesislerini hedef alıyor, 10 Ekim'de Riyad Havalimanı'na yapılan saldırıda 12 kişi öldü. Brent yeniden 110 dolar civarında, dizel kriz öncesinin yaklaşık iki katı. Rusya-Ukrayna savaşı sürüyor; ABD arabuluculuğundaki enerji altyapısı ateşkesi çöktü. Avrupa ve ABD'de merkez bankaları savaşın yarattığı enflasyon nedeniyle faiz indirimlerini erteledi. ## Fiyatlar ve maaşlar Ülkelerin asgari ücret, ortalama maaş ve kira düzeyi hücre açıklamalarında ve Ülke ekonomi tablosu'nda yazar. İkisinde de bulunmayan yerlerde Gelir düzeyine göre aylık asgari ücret ve şehir merkezinde 1+1 kira: Düşük gelir 30-100 / 100-250 dolar, Alt-orta gelir 100-250 / 200-400, Üst-orta gelir 250-600 / 300-800, Yüksek gelir 1.500-3.500 / 1.000-2.500. Kiraya depozito (1-3 kira), komisyon, aidat ve faturalar dahil değildir. Göçmenler ve kayıt dışı çalışanlar çoğunlukla asgari ücretin altında kazanır. ## Ülke ekonomi tablosu Aylık, yaklaşık, ABD doları karşılığı: asgari ücret / ortalama net maaş / başlıca şehirde 1+1 kira. "Yok" yasal asgari ücret olmadığını, toplu sözleşmelerin geçerli olduğunu gösterir. Rakamlar kur, enflasyon ve zamla değişir; hücre açıklamasında daha ayrıntılı bilgi varsa o geçerlidir. - **Avrupa:** Arnavutluk 450 / 650 / 450 · Avusturya yok / 2.800 / 1.100 · Belarus 230 / 700 / 400 · Belçika 2.300 / 3.000 / 1.100 · Bosna-Hersek 450 / 800 / 450 · Bulgaristan 700 / 1.000 / 550 · Çekya 900 / 1.500 / 1.000 · Danimarka yok / 4.500 / 1.500 · Estonya 950 / 1.700 / 700 · Finlandiya yok / 3.200 / 1.100 · Hırvatistan 1.000 / 1.350 / 650 · İrlanda 2.400 / 3.300 / 2.200 · İsveç yok / 3.300 / 1.200 · İsviçre yok (Cenevre ve bazı kantonlarda 4.800) / 6.500 / 2.300 · İzlanda yok / 4.500 / 1.800 · Güney Kıbrıs 1.100 / 1.600 / 800 · Kuzey Kıbrıs 750 / 900 / 450 · Karadağ 750 / 1.000 / 550 · Kosova 400 / 650 / 350 · Kuzey Makedonya 450 / 750 / 400 · Letonya 850 / 1.300 / 550 · Litvanya 1.100 / 1.500 / 650 · Lüksemburg 2.900 / 4.500 / 1.900 · Macaristan 750 / 1.150 / 650 · Malta 1.050 / 1.600 / 1.100 · Moldova 300 / 600 / 350 · Norveç yok / 4.500 / 1.500 · Portekiz 1.000 / 1.250 / 1.300 · Sırbistan 650 / 1.000 / 600 · Slovakya 900 / 1.300 / 750 · Slovenya 1.400 / 1.700 / 850. - **Kafkasya ve Orta Asya:** Ermenistan 230 / 550 / 500 · Kazakistan 180 / 600 / 450 · Kırgızistan 50 / 350 / 350 · Moğolistan 230 / 550 / 450 · Özbekistan 95 / 350 / 400 · Tacikistan 90 / 250 / 300 · Türkmenistan resmî rakamlar güvenilmez, resmî ve karaborsa kuru çok farklıdır. - **Orta Doğu:** Afganistan resmî asgari ücret işlemez / 100 / 150 · Bahreyn: göçmenler 300-500, vatandaşlar ortalama 2.000 kazanır, kira 800 · Filistin (Batı Şeria) 600 / 800 / 500, Gazze'de savaş nedeniyle ekonomi çökmüş durumda · Kuveyt: göçmenler 250-500, vatandaşlar ortalama 4.000 kazanır, kira 900 · Lübnan 300 / 500 / 600 · Suriye 30-40 / 80 / 150 · Umman: vatandaşlar için asgari ücret 840, göçmenler 300 civarı kazanır, kira 600 · Ürdün 410 / 650 / 500 · Yemen çok düşük, maaşlar aylarca ödenmeyebilir / 100 / 150. - **Asya ve Pasifik:** Bhutan 60 / 300 / 200 · Doğu Timor 115 / 250 / 400 · Fiji 300 / 500 / 500 · Hong Kong 1.100 / 2.600 / 2.000 · Kamboçya 210 / 300 / 350 · Kuzey Kore piyasa ekonomisi yoktur, devlet ücretleri birkaç dolardır · Laos 150 / 200 / 250 · Malezya 400 / 800 / 500 · Myanmar 100 / 150 / 250 · Nepal 140 / 250 / 200 · Papua Yeni Gine 200 / 400 / 1.000 · Singapur yok / 4.000 / 2.500 · Sri Lanka 100 / 200 / 300 · Tayland 260 / 500 / 450 · Tayvan 900 / 1.500 / 700 · Yeni Zelanda 2.400 / 3.200 / 1.300. - **Afrika:** Angola 80 / 250 / 600 · Benin 90 / 150 / 250 · Botsvana 130 / 450 / 350 · Burkina Faso 75 / 120 / 200 · Cezayir 150 / 300 / 300 · Çad 100 / 150 / 300 · Demokratik Kongo 70 / 150 / 400 · Etiyopya yok / 100 / 300 · Fas 330 / 450 / 400 · Fildişi Sahili 130 / 250 / 400 · Gabon 260 / 500 / 600 · Gana 50 / 200 / 400 · Gine 60 / 120 / 300 · Güney Sudan çok düşük / 50 / 300 · Kamerun 70 / 200 / 250 · Kongo Cumhuriyeti 160 / 300 / 400 · Libya 200 / 400 / 300 · Madagaskar 50 / 100 / 200 · Malavi 50 / 100 / 200 · Mali 75 / 120 / 250 · Moritanya 110 / 200 / 250 · Mozambik 100 / 200 / 400 · Namibya 270 / 500 / 400 · Nijer 55 / 100 / 200 · Ruanda yok / 150 / 300 · Senegal 110 / 250 / 450 · Sierra Leone 40 / 100 / 300 · Somali yok / 100 / 300 · Sudan savaş nedeniyle ücretler çökmüş / 50 / - · Tanzanya 100 / 200 / 300 · Togo 85 / 150 / 250 · Tunus 160 / 350 / 300 · Uganda fiilen yok / 150 / 300 · Zambiya 120 / 300 / 300 · Zimbabve 100 / 250 / 350. - **Amerika:** Bahamalar 1.050 / 1.800 / 1.500 · Belize 430 / 500 / 400 · Bolivya 350 / 400 / 300, döviz sıkıntısı yaşanıyor · Dominik Cumhuriyeti 300 / 450 / 500 · Ekvador 470 / 550 / 400 · El Salvador 410 / 450 / 450 · Guatemala 450 / 450 / 400 · Guyana 400 / 600 / 600 · Haiti 100 / 150 / 300, çete şiddeti başkenti felç etmiş durumda · Honduras 420 / 450 / 350 · Jamaika 400 / 500 / 600 · Kolombiya 370 / 450 / 400 · Kosta Rika 700 / 900 / 600 · Küba resmî ücretler serbest piyasa kuruyla 20-50 dolardır, temel ihtiyaçlarda kıtlık vardır · Nikaragua 250 / 350 / 350 · Panama 700 / 900 / 900 · Paraguay 400 / 550 / 400 · Peru 300 / 450 / 450 · Porto Riko 1.800 / 2.000 / 1.100 · Surinam 200 / 300 / 350 · Şili 560 / 850 / 550 · Trinidad ve Tobago 600 / 1.000 / 700 · Uruguay 600 / 900 / 600. - **Büyük ülkelerin diğer bölgeleri:** ABD'de federal asgari ücret saatte 7,25 dolar (ayda yaklaşık 1.260), birçok eyalette daha yüksek; ortalama net maaş 3.500-4.500, 1+1 kira küçük şehirde 1.000, büyük şehirde 1.600-2.500 dolar. Kanada'nın diğer eyaletlerinde asgari ücret 2.200-2.500, Vancouver'da kira 2.000. Çin'in iç eyaletlerinde asgari ücret 250-300, ortalama 700-900, kira 300-500. Hindistan'ın diğer eyaletlerinde asgari ücret 80-150, ortalama 300, kira 150-300. Rusya'nın diğer bölgelerinde ortalama 700-900, kira 300-450; Sibirya ve Uzak Doğu'da maaşlar biraz daha yüksektir. Brezilya'nın diğer eyaletlerinde ortalama 400-450, kira 300-400. Avustralya ve Japonya'nın diğer bölgelerinde asgari ücret ulusal düzeydedir, kira başkentin yarısı ile üçte ikisi kadardır. ## Para birimleri ve küresel piyasalar Ekim 2026'da dünya savaş kaynaklı bir enflasyon dalgası yaşıyor. ABD Merkez Bankası Eylül'de faizi 2023'ten beri ilk kez artırarak 3,75-4,00 aralığına çıkardı; ABD 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5'in üzerinde, dolar güçlü. Avrupa Merkez Bankası faiz indirimlerini erteledi; enerji ithalatçısı Avrupa, Japonya, Hindistan ve Türkiye pahalı petrolden en çok etkilenen ekonomiler arasında, petrol ihracatçısı Norveç, Kanada ve ABD ise görece kazançlı. Körfez ihracatçıları yüksek fiyattan yararlansa da saldırılar ve Hürmüz'deki aksama yüzünden üretimleri düştü. Paralar ülkeden ülkeye çok farklı davranır. Dolar, euro, İsviçre frangı, sterlin ve yen gibi rezerv paralarda ve dolara sabit Körfez paralarında fiyatlar görece istikrarlıdır. Arjantin pesosu, Türk lirası, İran riyali, Nijerya nairası, Mısır poundu, Pakistan rupisi ve Venezuela bolivarı gibi yüksek enflasyonlu paralar dolara karşı sürekli değer kaybeder; bu ülkelerde insanlar birikimini dolar, euro, altın ya da kriptoyla korumaya çalışır, kira ve fiyatlar sık sık güncellenir. Döviz kontrolü olan ülkelerde (İran, Venezuela, Nijerya, Mısır) resmî kur ile piyasa kuru ayrışabilir. Kredi kartı ve tüketici kredisi faizleri çoğu ülkede politika faizinin epey üzerindedir; asgari ödemeyle borç kapanmaz, büyür. ## Takvim 25 Ekim 2026 Brezilya devlet başkanlığı ikinci turu (Lula ile Flávio Bolsonaro; ilk turda Bolsonaro önde); 27 Ekim 2026 İsrail genel seçimi; 3 Kasım 2026 ABD ara seçimleri (Temsilciler Meclisi'nin tamamı ve Senato'nun üçte biri); 9-20 Kasım 2026 Antalya'da COP31 İklim Zirvesi (başkan Murat Kurum); Aralık 2026 Miami'de G20 liderler zirvesi. 2027'de: 16 Ocak Nijerya genel seçimi; 28 Şubat El Salvador seçimi; Nisan Fransa cumhurbaşkanlığı seçimi (Macron yeniden aday olamaz); 6 Haziran Meksika Temsilciler Meclisi seçimi; 24 Haziran-25 Temmuz Brezilya'da FIFA Kadınlar Dünya Kupası; 27 Haziran Guatemala seçimi; 10 Ağustos Kenya genel seçimi; 28 Eylül Slovakya seçimi; Ekim'de Arjantin genel seçimi; Ekim-Kasım Avustralya'da Ragbi Dünya Kupası; yıl içinde İtalya ve Polonya genel seçimleri ile İspanya'da en geç Ağustos'ta genel seçim; Etiyopya'da COP32 İklim Zirvesi. Olaylar zamanı gelince gerçekleşir ama sonuçları önceden belirlenmez. Spor sezonları, aylık enflasyon ve faiz açıklamaları ve resmî tatiller de takvimin parçasıdır. ## Gerçek dünya olasılıkları Sonuçlar bu yaklaşık oranlara dayanır; ülkeye, kişiye ve koşullara göre değişir ama oyuncu lehine kaydırılmaz. - **İş:** Çevrimiçi başvuruların yalnızca yüzde 2-5'i mülakata döner, mülakatların yüzde 20-30'u teklifle biter; tanıdık tavsiyesi şansı birkaç kat artırır. Gelişmiş ülkelerde yeni iş bulmak ortalama 3-6 ay sürer; kriz dönemlerinde ve yeni mezunlar için daha uzun. - **Girişim:** Yeni küçük işletmelerin yaklaşık beşte biri ilk yılda, yarısı beş yıl içinde kapanır. Girişim sermayesi alan şirketlerin yaklaşık onda dokuzu başarısız olur; önde gelen hızlandırıcı programlara başvuranların yüzde 1-2'si kabul edilir; milyar dolarlık şirket kurmak milyonda bir olasılıktır. - **Eğitim:** Harvard, Stanford, MIT gibi seçkin üniversitelere başvuranların yüzde 3-5'i, Oxford ve Cambridge'e yüzde 15-20'si kabul edilir; burs ve yurt dışı kabulü dil sınavı, belge ve aylar süren hazırlık ister. - **Vize ve göç:** Schengen vizesi başvurularının ortalama yüzde 15'i, bazı Afrika ve Asya ülkelerinden yüzde 30-50'si reddedilir. ABD turist vizesi ret oranı ülkeye göre yüzde 10-60'tır; ABD çalışma vizesi piyangosunda seçilme şansı yaklaşık dörtte birdir. Akdeniz'i düzensiz yoldan geçmeye çalışanların yaklaşık yüzde 1-3'ü ölür veya kaybolur. - **Ün ve spor:** Video kanallarının binde birinden azı bir milyon aboneye ulaşır; içerik üreticilerinin çoğu bundan geçimini sağlayamaz. Futbol akademisi oyuncularının yüzde birinden azı üst ligde kariyer yapar; lise basketbolcularının on binde üçü NBA'e ulaşır. Müzisyen ve oyuncuların büyük çoğunluğu sanatla geçinemez. - **Siyaset:** Görevdeki milletvekillerinin büyük çoğunluğu yeniden seçilir; parti desteği ve parası olmayan yeni bir adayın ulusal meclise girmesi çok düşük olasılıktır. Devlet başkanlarının neredeyse tamamı onlarca yıllık parti, ordu veya iş dünyası kariyerinden gelir. - **Para:** Kısa vadeli hisse ve kripto alım satımı yapan bireysel yatırımcıların yüzde 70-95'i zamanla para kaybeder; kaldıraçlı işlemler hesabı kolayca sıfırlar. Piyango büyük ikramiyesi milyonlarda birdir. - **Suç:** Dünya genelinde cinayetlerin yaklaşık yarısı ile üçte ikisi aydınlatılır, hırsızlık ve dolandırıcılıkların çoğu çözülmez; ama dijital iz, kamera ve tanıkla yakalanan şüpheli genellikle mahkûm olur. Ağır suç işleyenin yıllar içinde yakalanma ihtimali yüksektir. - **İlişkiler:** Birçok ülkede evliliklerin üçte biri ile yarısı boşanmayla biter; uzun mesafe ve ekonomik sıkıntı ayrılık riskini artırır. ## Açık uçlu simülasyon Olaylar mevcut koşullara, aktörlerin kapasitesine ve neden-sonuç ilişkisine uygun ilerler. Dünya oyuncuyu beklemez; diğer insanlar da kendi hayatlarını ve planlarını sürdürür. Önceden belirlenmiş ana hikâye ya da tek bir kazanma koşulu yoktur.