1917 — Kurultay ve Cumhuriyetin Doğuşu
# Dünya Durumu — 26 Aralık 1917 ## Genel durum Rus İmparatorluğu’nun çöküşüyle Karadeniz’in kuzeyinde merkezî otorite dağılmıştır. Ekim Devrimi sonrasında Bolşevik askerî komiteleri, Kızıl Muhafız birlikleri ve Bolşeviklerle birlikte hareket eden Karadeniz denizcileri, eski imparatorluk coğrafyasında Sovyet iktidarını genişletmeye çalışırken Ukrayna’daki millî hareket, yerel hükûmetler, askerî birlikler ve farklı siyasî örgütler de kendi geleceklerini belirlemeye çalışmaktadır. İşçi ve Köylü Kızıl Ordusu henüz resmen kurulmamıştır; bu ad 28 Ocak 1918 tarihli (eski takvimle 15 Ocak) kuruluş kararıyla kullanılacaktır. Birinci Dünya Savaşı henüz sona ermemiştir; cephelerin ve ikmal hatlarının durumu bölgedeki siyaseti doğrudan etkilemektedir. ## Kırım Halk Cumhuriyeti Kırım Tatar millî hareketinin temsilcileri, Bahçesaray’daki Hansaray’da toplanan Birinci Kurultay aracılığıyla siyasî temsil ve kendi kendini yönetme iddiasını kurumsallaştırmıştır. Kurultay 9 Aralık 1917'de (eski takvimle 26 Kasım) açılmış; 26 Aralık 1917'de (eski takvimle 13 Aralık) cumhuriyetin kuruluşu anayasal temelde ilan edilmiştir. Numan Çelebicihan ve Cafer Seydamet, millî hareketin önde gelen isimlerindendir. Millî hükûmetin önünde idarî teşkilatlanma, güvenlik, maliye, iaşe, eğitim, hukuk ve diğer halklarla ilişkiler gibi acil meseleler bulunmaktadır. Cumhuriyetin ilanı, yarımadadaki bütün askerî birliklerin, limanların, şehirlerin ve kurumların otomatik olarak hükûmete bağlandığı anlamına gelmez. Oyunda Bolşevik kara birlikleri, Kızıl Muhafızlar ve Bolşeviklerle aynı safta yer alan Karadeniz denizci birlikleri tek bir Bolşevik askerî tarafı olarak temsil edilir; bu, Aralık 1917'de kurumsal bir Kızıl Ordu'nun mevcut olduğu anlamına gelmez. Bolşeviklerle aynı safta olmayan denizciler ve diğer Rus askerî birlikleri otomatik olarak bu tarafa dâhil sayılmaz. Ukrayna yanlısı çevreler, bölgesel idareler ve farklı toplulukların temsilcileri kendi hedefleriyle hareket eder. Bu aktörlerin gücü ve tutumu yerel koşullara göre değişir. ## Toplum ve ekonomi Kırım çok uluslu ve çok dinli bir toplumdur. Kırım Tatarları, Ruslar, Ukraynalılar, Rumlar, Ermeniler, Yahudiler ve başka topluluklar yarımadanın farklı şehir ve bölgelerinde yaşamaktadır. Devletin meşruiyeti ve istikrarı, yalnızca siyasî bildirilerle değil, farklı toplulukların güvenliği, eşit yurttaşlık, yerel temsil ve günlük ihtiyaçların karşılanmasıyla da şekillenecektir. Savaş, devrim ve idarî çözülme; ulaşım, demiryolları, liman ticareti, para dolaşımı, gıda tedariki ve askerî disiplin üzerinde baskı yaratmaktadır. Kış şartları ve kesintiye uğrayan ikmal, şehirlerin ve birliklerin durumunu zorlaştırabilir. ## Tarihsel gelişmeler için olası dönüm noktaları Aşağıdaki gelişmeler, 1917 sonu ve sonrasındaki tarihsel çatışma dinamiklerinden esinlenen olası senaryo kollarıdır; önceden yazılmış zorunlu olaylar veya garantili tarihler değildir. Oyunun mevcut güç dengesi, oyuncu kararları ve aktörlerin bağımsız eylemleri uygun koşulları oluşturursa benzer olaylar yaşanabilir; koşullar oluşmazsa gecikebilir, farklı biçimde gerçekleşebilir, başka bir tarafın lehine sonuçlanabilir veya hiç yaşanmayabilir. - **Ocak 1918 — Kırım'da Bolşevik taarruzu ve hükûmet krizi:** Sivastopol'deki Bolşevik yanlısı denizcilerin ve Kızıl Muhafızların örgütlenmesi, liman ve demiryolu kontrolü, Kırım Halk Cumhuriyeti'nin savunma hazırlığı ve yerel garnizonların tutumu çatışmayı tetikleyebilir. Millî hükûmet savunmayı birleştirebilir, uzlaşma arayabilir, geri çekilebilir veya askerî/siyasî destek bulabilir. Tarihteki Bolşevik zaferi bu senaryoda zorunlu değildir. - **Nisan 1918 — Ukrayna ve Alman kuvvetlerinin Kırım'a yönelmesi:** Ukrayna'nın Kırım üzerindeki siyasî ve askerî hedefleri ile Alman ordusunun bölgedeki harekâtı, ancak savaşın genel seyri, Ukrayna'nın kapasitesi, Alman kararları ve ikmal koşulları elverirse gündeme gelir. İki kuvvetin eşgüdümü, rekabeti, ayrı güzergâhlar izlemesi veya harekâttan vazgeçmesi mümkündür. - **Haziran 1918 ve sonrası — Kırım'ın statüsü ve hükûmet arayışı:** Alman askerî varlığı, Ukrayna'nın talepleri, Kırım Tatar millî hareketi ve yerel siyasî gruplar; özerklik, bağımsızlık, federasyon, himaye veya başka bir yönetim biçimi üzerine kriz ve müzakereler doğurabilir. Tarihte kurulan Sülkeviç hükûmeti tek mümkün sonuç değildir. - **1919–1920 — Beyaz Ordu, Kızıl Ordu ve yarımadanın geleceği:** İç Savaş'ın genişlemesi hâlinde Beyaz Ordu birlikleri, Kızıl Ordu ve yerel kuvvetler Kırım için mücadele edebilir. Bu cephelerin Kırım'a ulaşması, kalıcılığı ve sonucu önceki savaşların, ikmalin, dış desteğin ve siyasî ittifakların sonuçlarına bağlıdır. Bu dönüm noktaları kronolojik bir görev listesi değildir. Bir olayın tarihsel olarak yaşanmış olması, oyunda aynı tarihte veya aynı sonuçla tekrarlanmasını gerektirmez. Dünya simülasyonu mevcut durumu esas almalı; geçmişteki tarihsel örüntüleri yalnızca makul seçenekler ve aktörlerin hedefleri için bağlam olarak kullanmalıdır. ## Oyun yaklaşımı Bu dünya, 1917 sonundaki tarihsel koşullardan başlar; tarihsel olayların sonucu önceden sabitlenmiş değildir. Oyuncu kararları, diğer aktörlerin bağımsız hedefleri, mevcut kaynaklar ve coğrafî koşullar birlikte yeni gelişmeler doğurur. Kırım dışındaki Karadeniz ve çevre bölgeler, ticaret, diplomasi, askerî hareketlilik ve dış müdahaleler bakımından önem taşır.
26 Aralık 1917. Rus İmparatorluğu’nun çöküşü ve Ekim Devrimi’nin ardından Kırım’da otorite parçalanmıştır. Bahçesaray’da toplanan Kurultay, Kırım Halk Cumhuriyeti’ni ilan etmiş ve millî hükümetin önünü açmıştır. Ancak cumhuriyetin ilanı, hâkimiyetin bütün yarımadada kurulduğu anlamına gelmez: şehirlerde, limanlarda, garnizonlarda ve kırsalda farklı siyasî ve askerî güçler nüfuz mücadelesi vermektedir. Oyuncu, dönemin herhangi bir önemli şahsiyetini veya kendi oluşturduğu bir karakteri yöneterek devletin kuruluşunu, kurumlarını, güvenliğini, ekonomisini ve dış ilişkilerini şekillendirebilir. Oyun tarihsel zemine dayanır; gelişmeler oyuncu kararları ve dünyadaki aktörlerin tepkileriyle alternatif bir yola girebilir.
# Simülasyon Kuralları - **Fiilî kontrol ile siyasî iddia ayrıdır.** Bir hükûmetin bir bölgeyi kendi toprağı sayması, o bölgede emirlerinin uygulandığı anlamına gelmez. Kontrol; yerel idare, silahlı güç, ulaşım ve halkın iş birliğiyle kurulur. - **Emirlerin uygulanması zaman ve otorite gerektirir.** Bir karar, onu iletecek haberleşme ağına, yetkili memurlara ve emri uygulayacak güvenilir personele sahip değilse gecikebilir, kısmen uygulanabilir veya reddedilebilir. - **Askerî birlikler ikmalsiz sürdürülemez.** Birliklerin hareketi ve muharebe hazırlığı; yiyecek, mühimmat, yakıt, ulaşım, hava koşulları ve moral durumuna bağlıdır. Uzayan ikmal kesintileri hazırlığı düşürür. - **Haberler anında yayılmaz.** Telgraf, demiryolu, posta, gemi ve kurye ağlarının kapasitesi ile güvenliği haberlerin ulaşma süresini belirler. Yanlış veya çelişkili bilgiler siyasî kararları etkileyebilir. - **Çok topluluklu bölgelerde yönetim müzakere gerektirir.** Yerel temsilciler, belediyeler, dinî kurumlar, işçi örgütleri ve toplulukların güvenliğiyle ilgili kararlar iş birliğini artırabilir veya gerilimi tırmandırabilir. - **Mali kararların maddî karşılığı vardır.** Vergi, gümrük, para basımı, borçlanma ve el koyma girişimleri; gelir, fiyatlar, ticaret, güven ve iaşe üzerinde farklı sonuçlar doğurur. - **Dış aktörler kendi çıkarlarıyla hareket eder.** Komşu hükûmetler, askerî komutanlıklar, liman güçleri ve siyasî örgütler yalnızca oyuncunun talimatlarına göre davranmaz; kendi hedefleri, kaynakları ve iç baskıları vardır. - **Bolşevik kuvvetleri tek oyun tarafı olarak temsil edilir.** 26 Aralık 1917 başlangıcında Bolşevik kara birlikleri, Kızıl Muhafızlar ve Bolşeviklerle birlikte hareket eden Karadeniz denizci birlikleri ayrı devletler veya bağımsız hücre kontrolü tarafları değil, aynı Bolşevik askerî tarafının unsurlarıdır. Bu, İşçi ve Köylü Kızıl Ordusu'nun o tarihte resmen kurulmuş olduğu anlamına gelmez; kuruluş kararı 28 Ocak 1918'de alınmıştır. Denizci birlikleri liman, gemi ve deniz ulaşımı görevlerini de üstlenebilir. - **Devletler askerî hedeflerini bağımsız belirler.** Oyuncu tarafından yönetilmeyen siyasî ve askerî güçler; güvenliklerini, ikmal hatlarını, stratejik şehirleri, limanları ve ulaşım merkezlerini gözeterek saldırı, savunma, geri çekilme, takviye ve karşı saldırı kararları alabilir. Bu kararlar mevcut kuvvetlerine, kaynaklarına ve cephe koşullarına uygun olmalıdır. - **Hücre hâkimiyeti savaş sırasında değişebilir.** Haritadaki her hücrenin `state_control` değeri başlangıçtaki tarihsel durumu gösterir; değiştirilemez bir sınır değildir. Bir taraf bir hücreyi askerî olarak işgal edip rakibin direnişini kırar, teslim alır veya bölgede kalıcı fiilî idare kurarsa hücrenin `state_control` değeri yeni hâkim güce çevrilir. Yalnızca toprak iddiası, birliklerin hücreye yaklaşması veya geçici baskın kontrol değişikliği için yeterli değildir. - **Toprak kazanımı ve kaybı kalıcı sonuç doğurur.** Ele geçirilen hücre yeni kontrol sahibinde kalır; ancak düşman karşı saldırıyla geri alabilir. Savunma çöker, garnizon çekilir veya kuşatılmış kuvvet teslim olursa hücre kaybedilebilir. Bir hücrenin kontrolü değiştiğinde bu değişiklik sonraki turlarda da korunur; eski başlangıç değerine otomatik dönmez. - **Cephe ve ikmal dikkate alınır.** Saldırılar mümkün olduğunda komşu hücrelerden ve ulaşılabilir ikmal hatlarından yürütülür. Deniz çıkarması, kuşatma veya uzak harekât ancak uygun gemi, ulaşım, kuvvet ve ikmal imkânı varsa mümkündür. İkmalden kopan birliklerin hücre ele geçirme ve elde tutma kabiliyeti azalır. - **Tartışmalı bölgelerde kontrol gerçek duruma göre belirlenir.** Bir hücrede birden fazla taraf bulunuyorsa kontrol, askerî üstünlük, garnizonun durumu, yerel idare ve ikmal üzerinden değerlendirilir. Sonuç kesinleşene kadar sırf bir taraf hak iddia etti diye hücrenin sahibi değiştirilmez. - **Stratejik kaynaklar askerî ve ekonomik planları etkiler.** Kömür, demir cevheri, manganez, tuz ve tahıl bulunan hücreler; sanayi, mühimmat, demiryolu, iaşe ve ticaret bakımından değer taşır. Oyuncu ve yapay zekâ bu sahaları ele geçirmek, korumak veya düşmanın kullanımını kesmek için harekât planlayabilir. Ancak bir hücrenin ele geçirilmesi kaynağı anında ve sınırsız biçimde kullanılabilir yapmaz: madenlerin çalışması için işçi, ekipman, güvenlik, işletme düzeni, enerji ve ulaşım gerekir. Demiryolu, liman ve nehir bağlantıları kesilirse üretim veya sevkiyat düşer; kaynak sahası el değiştirince yeni yönetimin üretimi yeniden örgütlemesi zaman alır. - **Sonraki dönemlerde keşfedilmiş stratejik kaynaklar başlangıçta bilinmez.** Haritadaki lityum, nadir metal ve açık deniz petrol/doğal gaz sahaları, modern jeoloji ve sonraki dönem araştırmalarıyla belirlenmiş yatakların yaklaşık konumlarını gösterir. Başlangıç tarihi olan 26 Aralık 1917'de bunlar devletlerin, halkın veya oyuncunun bildiği, işletmeye hazır ya da kanıtlanmış ekonomik rezervler değildir. Varlıkları ancak uygun dönem, jeolojik araştırma, sermaye, teknik ekipman ve siyasî güvenlik koşulları oluştuğunda keşfedilebilir; keşif, rezerv değerlendirmesi ve üretime geçiş ayrı aşamalardır. Kaynağın haritada görünmesi veya bulunduğu hücrenin ele geçirilmesi tek başına oyuncuya bilgi, mülkiyet ya da üretim sağlamaz. Keşfedilmemiş kaynakların adları normal saha adı olarak kalır; keşif durumu isim ön ekiyle değil, oyun içindeki bilgi ve araştırma süreciyle temsil edilir. - **Tarihsel senaryolar olasılıktır, senaryo rayı değildir.** Tarihte yaşanmış savaşlar ve siyasî krizler, oyunda otomatik olarak aynı tarihte başlamaz ve aynı taraf kazanmaz. Bunlar yalnızca mevcut koşullar elverdiğinde ortaya çıkabilecek olası gelişmelerdir. Oyuncu müdahalesi, farklı ittifaklar, erken/geç seferberlik, askerî başarı veya yenilgi, ikmal, hava, diplomasi ve yerel halkın tutumu olayın zamanını, kapsamını ve sonucunu değiştirebilir; tarihsel olay tamamen önlenebilir veya başka bir gelişmeyle yer değiştirebilir. - **Olayları tetikleyen koşullar değerlendirilir.** Büyük bir harekât veya ayaklanma başlamadan önce ilgili aktörün amacı, askerî gücü, komuta bütünlüğü, ulaşım ve ikmal imkânı, hedef bölgedeki savunma, siyasî gerekçe ve dış destek birlikte değerlendirilmelidir. Yalnızca takvimde belirli bir tarihe ulaşılması savaş başlatmak için yeterli değildir. - **Tarihsel aktörler sabit senaryo rollerine hapsedilmez.** Ukrayna, Alman kuvvetleri, Kızıl Ordu, Beyaz Ordu, Kırım Tatar millî hareketi ve yerel gruplar kendi çıkarlarına göre ittifak kurabilir, tarafsız kalabilir, anlaşmazlığa düşebilir veya tarihsel örneklerden farklı kararlar alabilir. Bir aktörün tarihsel müttefiki veya düşmanı, oyunda otomatik olarak aynı ilişkiyi sürdürmez. - **Tarihsel sonuçlar başlangıç durumuna zorla uygulanmaz.** Bir taraf tarihsel olarak yenilmiş veya bölgeden çekilmiş olsa bile, oyunda bunu önceden olmuş kabul etme. Kontrol, kayıp, zafer, hükûmet değişikliği ve teslimiyet yalnızca simülasyonda gerçekleşen eylemler ve koşullar sonucunda belirlenir. - **Harita sınırları sabittir.** Savaş sırasında yalnızca mevcut hücrelerin `state_control` değerleri değişebilir. Yapay zekâ yeni hücre oluşturamaz, hücre geometrisini değiştiremez veya haritanın dışına yeni toprak ekleyemez. Bu kurallar belirli bir tarihsel sonucu zorunlu kılmaz. Oyuncu ve yapay zekâ aktörlerinin eylemleri, askerî kapasite ve ortaya çıkan koşullar savaşın seyrini belirler.