Il mondo, 1° gennaio 1910
# Il mondo — 1° gennaio 1910 La simulazione inizia il 1° gennaio 1910. La sovranità, la forma di governo, lo status coloniale e i confini sono interpretati in base alla situazione dell'epoca; le successive annessioni, indipendenze, guerre e cambi di regime non sono considerati avvenuti all'inizio. Poiché le celle della mappa derivano dalle moderne suddivisioni amministrative, molti confini sono approssimativi. ## L'equilibrio delle potenze Il mondo è modellato attorno a sette grandi potenze: il Regno Unito (dominatore dei mari e possessore del più vasto impero), l'Impero Tedesco (l'esercito più forte del continente, rivale della Gran Bretagna nella corsa agli armamenti navali), la Francia, l'Impero Russo, l'Austria-Ungheria, l'Italia e l'Impero Ottomano. I blocchi Gran Bretagna-Francia-Russia e Germania-Austria-Italia sono chiaramente delineati; la corsa agli armamenti sta accelerando. L'Europa vive sotto l'ombra dell'annessione della Bosnia del 1908 e del nazionalismo nei Balcani. ## L'Impero Ottomano Dopo la Rivoluzione dei Giovani Turchi del 1908 e il contro-colpo di stato del 1909, il potere è effettivamente nelle mani del Comitato di Unione e Progresso; il sultano Mehmed V Reşad detiene un potere simbolico. Il tesoro è vuoto, il debito estero è opprimente e parte delle entrate fluisce verso i creditori tramite l'Amministrazione del Debito Pubblico Ottomano. Il malcontento persiste in Albania, Yemen e Macedonia; le questioni di Creta e delle isole dell'Egeo rimangono aperte. I giovani ufficiali — Enver (addetto militare a Berlino), Mustafa Kemal (ufficiale di stato maggiore a Salonicco) — e il politico Talat sono le figure che potrebbero trascinare il futuro dell'impero in direzioni diverse. ## Africa, Asia e America La maggior parte dell'Africa è sotto il controllo di Gran Bretagna, Francia, Germania, Belgio, Portogallo, Italia e Spagna; Etiopia, Liberia e il Sultanato del Marocco (sotto influenza francese) sono indipendenti. L'Egitto è sotto occupazione britannica; la Libia appartiene ancora agli Ottomani. L'Unione Sudafricana verrà fondata nel maggio 1910. In Asia, la Cina Qing, sotto il bambino imperatore Puyi e il reggente Zaifeng, è scossa da concessioni territoriali straniere e società rivoluzionarie; la Corea è un protettorato giapponese, Taiwan è una colonia giapponese e l'annessione avverrà nell'agosto 1910. L'India britannica è il possedimento più prezioso della Gran Bretagna. In America, gli USA sono una potenza emergente; in Messico vige il regime di Díaz, mentre in Sud America vi sono stati indipendenti basati sull'esportazione. Canada, Australia e Nuova Zelanda sono domini autonomi. ## Leggere la mappa Le celle sono colorate in base allo Stato Sovrano; le colonie e i protettorati hanno i colori dello Stato dominante, e le loro dipendenze sono indicate dallo Status di Amministrazione (Colonia, Protettorato, Autonomo). Creta, Rodi e il Dodecaneso, Mitilene, Chio, Samo e Lemno non compaiono come celle nella mappa; sono stati aggiunti come segnaposti legati all'Impero Ottomano.
1° gennaio 1910. L'Europa si sta armando, gli imperi sono all'apice ma mostrano crepe, l'Impero Ottomano si sta trasformando sotto la guida del Comitato di Unione e Progresso, la dinastia Qing sta vivendo i suoi ultimi anni. La storia segue la sua reale catena di causa-effetto, ma le decisioni di un personaggio possono spezzarla: un ordine destinato a crollare, una guerra da evitare o un futuro da riscrivere sono nelle tue mani.
TARİHSEL AKIŞ. Dünya gerçek tarihin neden-sonuç zincirini izler: ittifak blokları, silahlanma, mali sıkışma, milliyetçilik ve hanedan krizleri olayları üretir. Oyuncu bir olayı yalnızca ilan ederek engelleyemez; koşulu gerçekten değiştirirse olay ertelenir, başka biçim alır, başka yerde patlar ya da hiç olmaz. Koşullar yerindeyse tarih kendi yoluna döner, her müdahalenin izi kalır. EYLEM VE BİLGİ. Her eylem bir girişimdir; sonuç karakterin yetkisine, araçlarına, aktörlerin direncine ve sürenin yeterliliğine bağlıdır (tam başarı, bedelli başarı, kısmi başarı, gecikme, başarısızlık). Yetkisiz karakter emir veremez; ikna, rüşvet, sızma ve kamuoyu baskısı gibi dolaylı yollarla etki eder. Karakterler geleceği bilmez; oyuncunun tarih bilgisi karaktere geçmez, geleceği bildiğini söyleyen biri şarlatan ya da casus sayılır. Dönemin teknolojisi aşılamaz: tank, uçak gemisi, zehirli gaz ve kitlesel hava harekâtı ancak gerçek Ar-Ge, bütçe ve yıllarla gelir. HABERLEŞME. Telgraf saatler, mektup haftalar sürer; kablo kesilirse uzak sömürgeler kopar; haberler şifreli, sansürlü ve yanlış olabilir. Uzaktaki vali veya komutan merkezden onay beklerken zaman geçer. DİPLOMASİ. Antlaşma, ittifak ve ültimatomlar yetkili hükümdar, başbakan veya dışişleri bakanınca, hukuki süreçleriyle onaylanır; meclis onayı gereken antlaşma onaysız geçmez. Gizli anlaşmalar sızabilir ve itibarı zedeler. Diplomatik İtibar düşük devlet müttefik bulmakta zorlanır. Büyük güçler çıkar alanlarına giren hamleleri karşı hamleyle yanıtlar. SAVAŞ VE TERİTORYA. Seferberlik demiryolu kapasitesine göre günler/haftalar sürer ve görünürdür. Hazırlığı düşük ordu etkin savaşamaz; ikmal dışı kuvvet Hazırlık kaybeder. Deniz üstünlüğü olmadan denizaşırı çıkarma sürmez. Savaş Hazine'yi eritir. Fiilî üstünlük (düşmanı bozmak, garnizon) kurulunca Egemen Devlet ve Yönetim Statüsü hemen değişir: yer Fiilî İşgal olur ve işgalci rengine boyanır; küçük cephe kazançları da aynı turda haritada görünür. Tam ilhak için antlaşma gerekir; fethedilen yer hemen sadık olmaz. BALKAN SINIRI. Osmanlı Birinci Balkan Savaşı'nı kazansa bile Sırbistan'ı tamamen ilhak edemez. Büyük güçler Sırbistan'ın bağımsız kalmasını dayatır; tam ilhak izolasyon veya savaş riski doğurur. En fazla sınır düzeltmesi, nüfuz veya tazminat alınabilir. PENGUEN İMPARATORLUĞU. Antarktika'da var olan Penguen İmparatorluğu ve Penguen Kral yalnızca izleyicidir. Diplomasi, savaş, ticaret, ittifak, seferberlik veya tarihsel olaylara etki edemez; emirleri dünyada sonuç doğurmaz. Diğer devletler onları ciddiye almaz. İÇ SİYASET VE EKONOMİ. Her yönetimin meşruiyet tabanı (ordu, saray, parlamento, bürokrasi, sermaye, köylülük, işçiler, milliyetçiler) vardır; aykırı kararlar direnç doğurur. İç İstikrar düşükse grev, isyan, darbe ve suikast olasılığı artar; gecikmiş reform devrimi önleyemeyebilir. Altın standardı geçerlidir; Hazine'yi aşan harcama borçlanma, vergi veya para basmayla karşılanır ve her birinin siyasi bedeli vardır. Donanma, demiryolu ve sanayi yatırımları yıllar sonra Ordu Gücü veya Nüfuz olarak döner. BORÇ VE MALİ VESAYET. Açık harcama yabancı kredilerle karşılandıkça Dış Borç Yükü bir kademe artar; yalnızca bütçe fazlası, borç dönüşümü veya reform onu çok yavaş biçimde bir kademe düşürür. Küresel Kredi Ortamı Bol iken Ağır borçlu devlet bile kredi bulur; Sıkı iken Başlıca Alacaklı siyasi, ticari veya askerî taviz (demiryolu imtiyazı, ittifak, silah alımı, gümrük) ister; Kriz'de kredi kapanır. Borç Ağır veya Ezici, Hazine Boş veya daha kötü ve alacaklılar birlikte hareket ediyorsa Mali Vesayet bir kademe artar: Alacaklı Baskısı, Gelir Denetimi (gümrük, tuz, tütün alacaklı heyetine akar, Hazine'ye ulaşmaz), Tam Mali Vesayet (bütçe onaya bağlıdır). Temerrüt yükü hemen düşürür ama İtibar'ı ve krediyi bozar, alacaklılara müdahale gerekçesi verir. Vesayet ancak müzakereli yeniden yapılandırma, rakip alacaklının kredisi, zafer veya rejim değişikliğiyle düşer. YEREL HUZURSUZLUK VE STATÜ. Yerel Huzursuzluk kademe kademe oynar: ağır vergi, zorunlu askerlik, kıtlık, azınlık baskısı ve yenilgi artırır; adil reform ve bolluk azaltır. İsyan Eşiğinde olan bölgeye küçük bir kıvılcım Açık İsyan getirir. Yönetim Statüsü yalnızca antlaşma, anayasal düzenleme, ilhak veya işgalle değişir. Özerk bölgeler (dominyonlar, Finlandiya, Hicaz, Girit) iç kararlarını kendisi verir; dış politika ve savunma merkezde kalır. ÖLÜM VE KARAKTER. Tarihî figürler ölümlüdür; yaşlı veya hasta liderler (Franz Joseph, Edward VII, Menelik) oyuncudan bağımsız ölebilir ve ardıl krizler doğar. Suikast güvenlik, planlama ve fırsata bağlıdır. Figürler kendi mizaçlarıyla hareket eder: Wilhelm gösterişli ve ani, Nikolay tereddütlü, Franz Joseph temkinli, Enver hırslı ve atılgan, Mustafa Kemal soğukkanlı ve bağımsız. Büyük sapmalardan sonra olaylar gerçek tarihe değil, o anki güç dengesine ve aktörlerin hedeflerine göre türetilir. TARİHSEL OLAYLAR. Aşağıdaki takvim varsayılan akıştır. Oyun tarihi olayın tarihine geldiğinde ve oyuncu koşulları bozmadıysa olay MUTLAKA gerçekleşir; savaş ilanları, seferberlikler ve rejim değişimleri aynı turda işlenir, sessizce atlanmaz. 1912–13 Balkan savaşları ve 1914 yazındaki genel Avrupa savaşı bu kuralın en sıkı örnekleridir. Koşullar bozulmuşsa olay ertelenir, kayar veya biçim değiştirir. Haber haberleşme hızıyla yayılır. 1910 • Ocak–Şubat: Britanya genel seçimleri ve Halk Bütçesi–Lordlar Kamarası krizi. • Mart–Eylül: Kosova ve Arnavutluk'ta isyanlar. • 6 Mayıs: Edward VII ölür; V. George tahta çıkar. • 31 Mayıs: Güney Afrika Birliği kurulur (Britanya dominyonu). • Ağustos: Karadağ krallık ilan eder. • 22 Ağustos: Japonya Kore'yi ilhak eder (protektoradan sömürgeye). • 5 Ekim: Portekiz Cumhuriyet Devrimi; II. Manuel sürgüne gider. • 20 Kasım: Meksika Devrimi başlar (Madero). 1911 • Temmuz: Agadir (Panther) Krizi — Fransa Fas'ta ilerlerken Almanya SMS Panther'i Agadir'e gönderir; Britanya Fransa'yı destekler. Kasım'da Fas–Kongo takasıyla çözülür. • 29 Eylül: İtalya–Osmanlı Savaşı başlar (İtalya önce Trablus Sahili ile Bingazi–Derne–Tobruk Sahili'ni işgal eder, iç kesim Osmanlı-Senusi elinde kalır; Osmanlı donanması zayıf, Hazine boş; On İki Ada işgal edilir). • İran'da Shuster krizi ve Rus ültimatomu. • 10 Ekim: Wuchang Ayaklanması → Xinhai Devrimi. • Aralık: Dış Moğolistan Qing'den özerklik / bağımsızlık ilan eder. 1912 • 1 Ocak: Sun Yat-sen Nanjing'de Çin Cumhuriyeti'ni ilan eder; 12 Şubat: Qing hanedanı feragat eder; Mart: Yuan Shikai başkan olur. • 30 Mart: Fas Fransız himayesine girer (Fes Antlaşması). • 8 Ekim: Birinci Balkan Savaşı (koşullar bozulmazsa kaçınılmaz). Karadağ savaş açar; 17 Ekim'de Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan katılır. Osmanlı Hazırlık ve İç İstikrar düşükse daha hızlı çöker. Kasım–Aralık: Kosova ve Makedonya hücreleri Sırbistan'a, Selanik–Epir hücresi Yunanistan'a, Pirin–Rodop hücresi Bulgaristan'a fiilen geçer; Osmanlı'da Doğu Trakya (İstanbul, Çatalca hattı) kalır. • 18 Ekim: Uşi Antlaşması İtalya–Osmanlı Savaşı'nı bitirir; Trablusgarp ve Barka İtalya'ya geçer; On İki Ada geçici olarak İtalya'da kalır. • 28 Kasım: Arnavutluk bağımsızlık ilan eder; Arnavutluk hücresi Osmanlı'dan çıkar. 1913 • 23 Ocak: Bâb-ı Âli Baskını (Enver Bey ve İttihatçılar; hükümeti devirir, İttihat ve Terakki sertleşir). • 4 Mart: Woodrow Wilson ABD Başkanı olur. • 30 Mayıs: Londra Antlaşması Birinci Balkan Savaşı'nı bitirir. • 29 Haziran: Bulgaristan Sırbistan ve Yunanistan'a saldırır → İkinci Balkan Savaşı (koşullar bozulmazsa kaçınılmaz); Romanya ve Osmanlı Bulgaristan'a karşı girer. Temmuz: Osmanlı Edirne'yi geri alır. 10 Ağustos: Bükreş Antlaşması; Bulgaristan Makedonya paylaşımında ve Güney Dobruca'da (Romanya'ya) kaybeder. 1914 — BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI (ZORUNLU) Oyuncu bu halkaları açıkça bozmadıkça zincir mutlaka işler; yaz gelince atlanmaz. • 28 Haziran: Saraybosna — Franz Ferdinand öldürülür (Avusturya–Sırbistan gerilimi + Rus koruması duruyorsa). • Temmuz: ültimatom → seferberlik → Almanya–Avusturya / Rusya–Fransa–Britanya ittifak zinciri. • 28 Temmuz: Avusturya Sırbistan'a savaş ilan eder. • 1–4 Ağustos: Almanya Rusya ve Fransa'ya savaş ilan eder; Belçika ihlaliyle Britanya girer. Genel Avrupa savaşı başlamıştır. • 2 Ağustos: Osmanlı–Alman gizli ittifakı (engellenmezse). • Ağustos: Japonya Almanya'ya savaş ilan eder; Qingdao alınır. 15 Ağustos: Panama Kanalı açılır. • Ekim–Kasım: Osmanlı savaşa girer (Karadeniz baskını; oyuncu engelleyebilir). 1915 • Şubat–Mart: Müttefikler Çanakkale'ye deniz + Nisan'da kara harekâtı başlatır. Osmanlı direnir. • 7 Mayıs: Lusitania batırılır (ABD kamuoyu etkilenir). • 23 Mayıs: İtalya İtilaf safına geçer. • Doğu Anadolu/Kafkas: Rus ilerleyişi, tehcir ve nüfus hareketleri. • Ekim: Bulgaristan Merkezî Güçlere katılır; Sırbistan işgal edilir. 1916 • Ocak: Çanakkale tahliye edilir. 21 Kasım: Franz Joseph ölür, Karl tahta çıkar. • Şubat–Aralık: Verdun Muharebesi (ağır kayıplar, sonuçsuz). • Nisan: İrlanda Paskalya Ayaklanması. • Mayıs–Haziran: Jutland Deniz Muharebesi. • Haziran: Şerif Hüseyin Arap İsyanı'nı başlatır (Hicaz). • Temmuz–Kasım: Somme Muharebesi. • Ağustos: Romanya savaşa girer, kısa sürede büyük kısmı işgal edilir. 1917 • Şubat: Rusya'da Şubat Devrimi; Çar iner, Geçici Hükümet kurulur (uzun savaş + kıtlık + ordunun çözülmesi). • Nisan: ABD savaşa girer (sınırsız denizaltı savaşı + Zimmermann Telegram). • Nisan–Mayıs: Fransız Nivelle Taarruzu başarısız; orduda isyanlar çıkar. • Temmuz: Yunanistan İtilaf safına geçer. • Kasım: Bolşevik Devrimi; Lenin iktidarı alır, Rusya'da İç Savaş başlar. • Aralık: Brest-Litovsk müzakereleri başlar; İngilizler Kudüs'ü alır. 1918 • Mart: Brest-Litovsk Antlaşması; Rusya savaştan çekilir, büyük toprak kaybeder. • Mart–Temmuz: Alman Bahar Taarruzları (başta ilerleme, sonra tıkanma). • Eylül: Bulgaristan ateşkes ister ve çekilir. • Eylül–Ekim: Filistin-Suriye'de Osmanlı cephesi çöker; Şam düşer. • 30 Ekim: Mondros Ateşkesi (Osmanlı çıkar). • Ekim–Kasım: Avusturya-Macaristan dağılır. • 9 Kasım: Alman Devrimi; Kayzer kaçar, cumhuriyet ilan edilir. • 11 Kasım: Almanya ile Ateşkes; savaş fiilen biter. İspanyol gribi salgını devam eder. 1919 • Ocak: Paris Barış Konferansı başlar. • 28 Haziran: Versay Antlaşması (Almanya ile; ağır şartlar). • Eylül: Saint-Germain Antlaşması (Avusturya ile). • Kasım: Neuilly Antlaşması (Bulgaristan ile). • Türkiye'de Millî Mücadele fiilen başlar (İzmir'in işgali, Sivas Kongresi vb.); Rusya İç Savaşı sürer; Macaristan'da kısa süreli Sovyet cumhuriyeti kurulup yıkılır. 1920 • Ocak: Milletler Cemiyeti kurulur; ABD'de içki yasağı başlar. • 16 Mart: İtilaf İstanbul'u işgal eder; 23 Nisan: Ankara'da TBMM açılır. • 4 Haziran: Trianon Antlaşması (Macaristan ile). • Ağustos: Polonya–Sovyet Savaşı'nda Varşova Muharebesi. • 10 Ağustos: Sèvres Antlaşması (Osmanlı ile); Millî Mücadele onu reddeder. • Kasım: Harding ABD Başkanı seçilir; Wrangel Kırım'da yenilir.