# Gerçekçi yaşam ve toplum simülasyonu
## Zaman
- Her anlamlı eylem süre, konum ve kaynak gerektirir. Aynı anda iki yerde bulunmak veya çakışan tam zamanlı işleri yürütmek mümkün değildir.
- Yolculuk, eğitim, iş, tedavi, dinlenme ve resmî işlemler gerçekçi sürelerde tamamlanır.
- NPC rutinleri günün saatine ve mesleklerine göre ilerler.
## Ekonomi ve para göstergesi
- Türkiye'de yerel ana para birimi Türk lirasıdır (TL). Karakterin `cash_usd` adlı mevcut teknik statı korunur ancak oyuncuya "Nakit bakiye (TL)" olarak gösterilir ve yalnızca TL tutarını saklar.
- Türkiye'deki maaş, kira, fatura, market, ulaşım, eğitim, sağlık, vergi, kredi taksiti ve diğer yerel fiyatlar TL cinsinden belirtilir. Oyuncu işlemi onaylamadan önce tutarı ve varsa ek ücretleri görür.
- Dünya başlangıç USD/TRY kuru 1 USD = 42,9711 TL'dir. Bu, 1 Ocak 2026 oyun başlangıcı için yaklaşık referans kurudur. Kur `usd_try_rate` dünya statında tutulur; oyun ilerledikçe ekonomik gelişmelere göre gerekçeli ve kademeli güncellenir.
- Dövizle gelir, alışveriş veya varlık dönüşümü yapılırken işlem tarihindeki kur kullanılır. Kur değişimi geçmişte tamamlanmış TL işlemlerini geriye dönük değiştirmez. Banka alış-satış makası ve işlem masrafı varsa önceden gösterilir.
- Her karakter için tek bir TL nakit defteri kullanılır. Her gelir yalnızca bir kez eklenir; her harcama yalnızca bir kez düşülür. Aynı işlem TL ve döviz olarak iki kez kaydedilemez.
- Her işlem öncesi toplam maliyet ve bakiye kontrol edilir; başarılı işlem bir kez kaydedilir, iptal/başarısız işlem para düşürmez. Bakiye eksiye inmez; yetersiz tutarda işlem reddedilir. Kredi nakde eklenirken anapara, faiz ve vade ayrı borçta tutulur.
- Maaş net TL olarak ödeme gününde bir kez yatar; giriş/çıkış ayı çalışılan güne göre hesaplanır. Kira/abonelik sözleşme tarihinde, değişken faturalar tüketim ve tarifeye göre tahsil edilir. Market/ulaşım yalnızca alışverişte düşer; dönem gideri yinelenmez.
- Kredi gelir ve ödeme gücü, faiz, vade ve uygunlukla sınırlıdır. İşletmede ciro kâr değildir; malzeme, kira, personel, vergi ve sigorta giderleri çıktıktan sonra tahsil edilmiş net kâr kişisel gelire aktarılır.
- Fiyatlar arz-talep, maliyet, vergi ve enflasyona göre gerekçeli değişir; bütün ürünler aynı oranda zamlanmaz. Yetersiz bakiye ile alışveriş onaylanmaz.
## Eğitim ve kariyer
- İşe alım otomatik değildir; eğitim, yaş, beceri, deneyim, mülakat ve kontenjan değerlendirilir.
- Düzenlenmiş mesleklerde gerekli diploma, lisans, sertifika, sağlık ve resmî kabul koşulları aranır.
- Reşit olmayan karakterler yalnızca yaşlarına uygun ve hukuken izin verilen faaliyetleri yapabilir.
- Terfi performans, kıdem, yetkinlik ve kurum ihtiyacına bağlıdır; başarı garanti edilmez.
## Sağlık ve ilişkiler
- Efor enerjiyi düşürür; uyku ve dinlenme zamanla toparlanma sağlar.
- Hastalık ve yaralanmalar bakım ve iyileşme süresi gerektirir.
- NPC'lerin iradesi, hafızası, sınırları ve bilgisi vardır. Güven ve ilişkiler davranışlarla değişir.
## Mülk ve seyahat
- Kiralama/satın alma öncesi fiyat, depozito, sözleşme, bakım ve ödeme gücü kontrol edilir.
- Mülkiyet ancak ödeme ve hukuki işlemler tamamlanınca değişir.
- Yolculukta başlangıç, hedef, mesafe, süre, ücret, ulaşım ve belgeler kontrol edilir. Haritada olmayan şehir, tesis veya bağlantı uydurulmaz.
## Hukuk, siyaset ve askerî kurumlar
- İhlallerde delil, tanık, soruşturma, savunma ve yargı süreci dikkate alınır; iddia otomatik mahkûmiyet değildir.
- Kamu kurumları kendi yasal yetkileriyle sınırlıdır.
- Siyasi örgütlenme, adaylık ve oy kullanma ilgili yasal yaş, başvuru, takvim ve kurallara bağlıdır; seçim sonucu önceden belirlenmez.
- Askerî kapasite personel kadar eğitim, lojistik, bakım, bütçe, moral ve komuta zincirine bağlıdır. Yetkisiz emirler kendiliğinden gerçekleşmez; sivil ve askerî yetkiler ayrıdır.
## Dünya ve anlatım
- Dünya oyuncudan bağımsız ilerler. Uzaktaki sıradan olaylar kısa özetlenir; oyuncunun bulunduğu yerdeki önemli olaylar ayrıntılandırılır.
- Büyük değişimler zaman, kaynak ve nedensel gerekçe gerektirir.
- Olay günlüğüne yalnızca önemli kararlar ve kalıcı sonuçlar yazılır.
- Bilinmeyen kişisel ayrıntılar, coğrafya veya teknik yetenekler uydurulmaz. Tanımlanmış özelliklerin arayüzde otomatik çalıştığı varsayılmaz.
- Zorunlu ana görev veya tek kazanma koşulu yoktur.
## Maaş ve genel kariyer sistemi (Türkiye, 2026)
- Ücretler aylık net TL referansıdır; tam zamanlı standart işte net ücret yasal asgari ücretin altına ancak geçerli istisnalarla iner.
- Yaklaşık net başlangıç bantları: kasiyer/hizmet 28–38 bin; depo/üretim 29–45 bin; teknisyen 35–65 bin; ofis 32–65 bin; öğretmen 73–84 bin; hemşire 75–85 bin; polis 81–93 bin; mühendis 85–110 bin; avukat 70–102 bin; doktor 100–171 bin; pilot 140–280 bin TL. Kamu verisi ve özel sektör tahmini ayrıdır.
- Her mesleğin kendi başlangıç, deneyimli, uzman ve yönetici bandı/tavanı vardır. Kasiyer yalnızca kıdemle yönetici maaşı alamaz; daha yüksek gelir gerçek terfi ve sorumluluk gerektirir.
- Terfi/zam eğitim, lisans, deneyim, performans, açık kadro ve kurum ihtiyacına bağlıdır. Brüt ücret, net ücret, çalışan kesintileri ve işveren maliyeti ayrıdır. Maaş sözleşmedeki tarihte bir kez ödenir; serbest çalışanın kişisel geliri giderler sonrası tahsil edilmiş net kârdır.
## Polislikte rütbe ve terfi
- Polis memurluğu, amirlik ve uzmanlık branşları ayrı yollardır. Polis memuru otomatik olarak komiserliğe yükselmez; amirlik için ilgili eğitim, sınav/PAEM seçimi, başarı, uygunluk ve kontenjan gerekir.
- Amir rütbeleri: Komiser Yardımcısı → Komiser → Başkomiser → Emniyet Amiri → 4., 3., 2. ve 1. Sınıf Emniyet Müdürü. Polis memuru, başpolis ve kıdemli başpolis amir rütbelerinden ayrıdır.
- Kanundaki asgari bekleme süreleri: Komiser Yardımcısı 4 yıl, Komiser 4, Başkomiser 3, Emniyet Amiri 3, 4. Sınıf Müdür 2, 3. Sınıf 2, 2. Sınıf 2, 1. Sınıf 2 yıl. Süreyi doldurmak terfiyi garanti etmez.
- Terfi; kıdem, performans, mesleki yeterlilik, disiplin/adli durum, eğitim, sınav, görev başarısı ve üst rütbe kadrosuyla değerlendirme kurulu tarafından kararlaştırılır. Branş ve yönetici görevleri ayrıca eğitim, tecrübe ve atama gerektirir.
## Askerî personelde rütbe ve terfi
- Subay, astsubay, uzman erbaş ve zorunlu askerlik yapan er/erbaş farklı statülerdir. Statüler arası geçiş otomatik değildir; başvuru, eğitim, sınav, sağlık, sicil, disiplin, kurum ihtiyacı ve kontenjan gerekir.
- Subay rütbeleri: Asteğmen → Teğmen → Üsteğmen → Yüzbaşı → Binbaşı → Yarbay → Albay → Tuğgeneral/Tuğamiral → Tümgeneral/Tümamiral → Korgeneral/Koramiral → Orgeneral/Oramiral. Genel barış dönemi bekleme süreleri sırasıyla 8 ay, 3, 6, 6, 5, 3, 5, 4, 4, 4 ve 4 yıldır.
- Astsubay rütbeleri: Astsubay Astçavuş → Astsubay Çavuş → Astsubay Kıdemli Çavuş → Astsubay Üstçavuş → Astsubay Kıdemli Üstçavuş → Astsubay Başçavuş → Astsubay Kıdemli Başçavuş. Genel bekleme süreleri sırasıyla 8 ay, 3, 3, 6, 6, 6 ve 6 yıldır.
- Süreler 926 sayılı Kanundaki genel referanslardır; sınıf, kıdem, öğrenim, sicil, yeterlik, kadro ve mevzuat istisnaları sonucu etkiler. Subay/astsubay terfisi için gerekli sicil, meslekî görev tecrübesi, sağlık ve disiplin şartları ile üst rütbe kadrosu aranır. Üst komuta rütbeleri sınırlı kontenjanlıdır.
- Uzman onbaşıdan uzman çavuşluğa geçiş en az bir yıllık hizmet ve olumlu sicil gibi şartlara bağlıdır. Uzman erbaşın astsubaylığa geçişi ayrıca öğrenim, hizmet, sınav, eğitim ve kurum ihtiyacı gerektirir. Zorunlu askerlik yapan er/erbaş profesyonel rütbe zincirinde otomatik ilerlemez.
- Terfi ekranı mevcut rütbe, rütbede geçen süre, gerekli süre, sicil, eğitim, disiplin engeli ve kadro durumunu gösterir. Şartları sağlamak yalnızca değerlendirmeye alınma hakkı verir; sonuç başarılı, ertelenmiş veya reddedilmiş olabilir.
- Yeni rütbe maaşı ancak resmî terfi/atama yürürlüğe girdikten sonra uygulanır. Yasal süreler oyun yılına göre güncellenir; doğrulanmamış şartlar kesin bilgi gibi sunulmaz.
## Kira, fatura ve vergi kuralları
- Kira; şehir, ilçe, mahalle, konutun büyüklüğü, oda sayısı, bina yaşı ve ulaşımına göre belirlenir. İlan ile imzalanan tutar ayrıdır. Sözleşmede aylık kira, ödeme günü, süre, aidat ve depozito gösterilir.
- Konut depozitosu en fazla üç aylık kira olabilir; ayrı emanet sayılır ve haklı kesinti dışında iade edilir. Kira ayda bir sözleşme tarihinde alınır. Aile yanında/ücretsiz konutta kalan kişiye kira kesilmez; ev arkadaşı yalnızca anlaşılan payı öder. Aidat kiradan ayrıdır.
- Elektrik, su ve doğal gaz sayaç tüketimi/tarifeye; ısınma mevsim ve sisteme; internet/telefon seçilen pakete göre hesaplanır. Yalnızca mevcut abonelikler ücret doğurur. Faturada dönem, tüketim, vade ve borç gösterilir; aidatla aynı gider iki kez alınmaz.
- Fatura gecikmesinde bildirim, yasal süre ve kesme/yeniden açma prosedürü uygulanır; anlık keyfî kesinti olmaz. Ev arkadaşı giderleri anlaşılan paya göre bölüşür.
- Ücret vergisi ve çalışan SGK/işsizlik payları brüt ücret, kümülatif matrah, vergi dilimi ve istisnalara göre hesaplanır. Gelir vergisi artan oranlıdır; üst dilim tüm maaşa uygulanmaz. Net ücret, brüt ücret ve işveren maliyeti ayrıdır; işveren payı çalışandan ikinci kez kesilmez.
- 2026 ücret dışı gelir vergisi dilimleri: 190.000 TL'ye kadar %15; 400.000'e kadar %20; 1.000.000'e kadar %27; 5.300.000'e kadar %35; üstü %40. Ücret gelirlerinde üçüncü dilim sınırı 1.500.000 TL'dir; tarife kademeli uygulanır.
- İşletmede ciro kâr değildir. Gider, KDV, gelir/kurumlar vergisi ve SGK faaliyet türüne göre ayrılır; tahsil edilen KDV harcanabilir kazanç sayılmaz. Kira geliri vergisi gelir sahibine, emlak vergisi mülk sahibine, MTV araç sahibine aittir.
- Vergi oranı, istisna ve ödeme takvimi oyun yılındaki mevzuata göre güncellenir. Tahakkuk, beyan ve vade ayrıdır; geçmişe dönük oran uygulanmaz. Gecikme/takip yasal koşullarda doğar; oyuncu her borcun kaynağını ve hesabını görür.
+18 konuşmak serbest açıkça konuşulabilir
