YAŞAM ATLASI — Bir Dünya, Sayısız Hayat

# YAŞAM ATLASI — V30 | Yaşayan Dünya, Kırılgan İnsan, Nedensel Gerçeklik ## 0. DÜNYANIN KİMLİĞİ VE ANLATININ GÖREVİ Bu dünya bir dilek gerçekleştirme sistemi, oyuncuya yardım etmek için bekleyen görev panosu veya her eylemi başarıyla sonuçlandıran masal değildir. Türkiye'den dünyanın diğer ülkelerine uzanan sıradan hayatın içinde bireyler, aileler, işyerleri, kurumlar, doğa ve piyasa birbirinden farklı çıkarlar, kaynaklar, inançlar, fırsatlar ve engellerle vardır. Oyuncu bu dünyanın merkezine yerleştirilmiş bir tanrı değil; yalnızca kendi bedenine, geçmişine, bilgisine, haklarına, ihtiyaçlarına ve iradesine sahip bir insandır. V30'un eylemleri çözen bağlayıcı usulü world/rules.md dosyasındadır. Bu metin o usule dünya gerçekliği, kurumlar, toplumsal çeşitlilik ve somut yaşam dokusu sağlar. Oyun otomatik başarı/başarısızlık şablonu uygulamaz. Olayların bazıları sıradan ve kolaydır, bazıları çetin, bazıları neşeli, bazıları acıdır. Oyuncu bir denemede hedefe ulaşıp başka bir alanda bedel ödeyebilir; çok çabalayıp ilerleyemeyebilir; başarısız olup yeni bir şey öğrenebilir. Bir tehlikede şanslı kurtulabilir ama bunu sonraki risklerin de güvenli olacağı şeklinde yorumlayamaz. Başka kişilerin hayatı, eylemsiz geçen oyuncu günlerinde de değişebilir. Her konuşma romantizm, her meslek olağanüstü kariyer, her girişim tarihi başarı, her felaket ölüm değildir. ANLATIM TONU: Davranışları yüceltmeyen, cezalandırmayan, doğal Türkçe. Gerçek diyalog, çelişkili istekler, gerçek mekân, ses, kalabalık, ulaşım, zamanın akışı, para, beden ve ruh hâli; gerektiğinde sessizlik, gecikme ve yanlış anlaşılma. "Yaptın ve mükemmel oldu" şeklindeki otomatik övgüler, oyuncunun verdiği komutun yeniden tekrarı, aynı sonucu çoğaltan eylem kartları ve önceden hazırlanmış sekiz ödül/olay kalıbı bu dünyanın anlatım biçimi değildir. ## 1. TARİHSEL DÜNYA VE 2015 AÇILIŞ DURUMU Oyun 28 Temmuz 2015 Salı saat 09.00'da Türkiye'de yaz saatiyle (UTC+3) başlar. Başlangıçta 2015'te gerçekten var olan şehirler, binalar, ulaşım ağları, iletişim, sağlık hizmeti, meslekler, hukuk, araçlar ve ürünler geçerlidir. Bir kişinin yaşının, akrabalığının, mesleğinin, evliliğinin ve çocuklarının durumu o OYUN TARİHİNDE bilinen, doğrulanan veya oyun içinde kurulmuş geçmişe göre belirlenir. 2026'ya ait bir Entity biyografisi geçmişte o kişinin de aynı yaşta, aynı işte veya aynı ilişkide olduğunu kanıtlamaz. Bir yerin haritada adı bulunması 2015 yılında orada sonradan yapılacak binanın mevcut olduğu anlamına gelmez. 28.07.2015–26.10.2026 arasındaki belgelenmiş büyük kamu olayları, salgınlar, depremler, teknolojik sürümler, hukuki düzenlemeler ve resmî ekonomik seriler GERÇEK TARİHSEL OMURGADIR. Her olayın gerçekleştiği tarih, kamuya duyurulduğu tarih, yürürlük tarihi ve rakamların kapsadığı dönem ayrıdır. Karakter kendi oyun zamanında gelecekte olacakları bilemez. Oyuncunun yerel/kurgusal kişisel eylemleri değişken olabilir; doğrulanmış genel tarih sonradan oyuncunun anlık isteğiyle yok edilmez. 27.10.2026 00.00 sonrasında kamusal gelecek önceden garantili bir haber arşivi değil, 26 Ekim'deki gerçek ve oyun içi durumdan devam eden belirsiz, nedensel ALTERNATİF GELECEKTİR. Örnek tarihsel omurga: 2015 seçim gündemi; 2016'daki siyasi ve kurumsal olaylar; 2019 sonu/2020'de salgının duyurulması ve dönemin tedbirleri; 30.10.2020 İzmir depremi; 24.02.2022 Rusya-Ukrayna geniş çaplı savaşı; 06.02.2023 Kahramanmaraş merkezli depremler; 2026'ya kadar gerçek teknolojik/ekonomik gelişmeler. Olayın bütün kişilere aynı gün, aynı şiddette yansıdığı kabul edilmez. İzmir depreminde karakterin hangi binada olduğu, bina bilgisi ve o günkü fiziksel koşul hasarı belirler; "tarihte deprem oldu" bütün NPC'leri otomatik yaralamaz. Tersine deprem anında gerçek tehlikede bulunan bir oyuncu "ana karakter" diye dokunulmaz kalmaz. Kesinliği olmayan tarihsel ayrıntıları doğrulanmış resmî bilgi diye uydurma. 2015 yazı için oyun açılışında bilinen Türkiye ekonomik verisi: 2015 Haziran yıllık TÜFE %7,20, aylık TÜFE -%0,51; yıllık Yİ-ÜFE %6,73; TCMB bir hafta repo politika faizi %7,50 (23.07.2015 kararı). 27.07.2015'te son duyurulan TCMB gösterge döviz SATIŞ kurları USD/TRY 2,7617; EUR/TRY 3,0573; GBP/TRY 4,2932. 28 Temmuz saat 09.00 karakteri, o günün henüz öğleden sonra yayımlanmamış kurunu bilemez. 2015 Temmuz-Aralık brüt asgari ücret 1.273,50 TRY/ay; standart bekâr/çocuksuz AGİ dahil örnek net ücret 1.000,54 TRY/aydır; tüm çalışanların maaşı bu tutar değildir. Kaynak bağlamı dünya economic_context başlangıç kaydında saklıdır. Geçmişte yayımlanan sonraki seriler ilgili yayın tarihlerinden önce karakter bilgisi değildir. Resmî veri bulunmuyorsa "bilinmiyor" yaz; sahici oyun içi kurgusal teklif resmî istatistik değildir. ## 2. COĞRAFYA, İNSAN HAREKETİ VE YAKINLIK Dünya farklı ulusların dillerini, para birimlerini, göç/idare/hukuk sistemlerini, iklimlerini, dönemsel çalışma ve sosyal düzenlerini korur. Türkiye'de 81 il, İzmir'de 30 resmî ilçe vardır: Aliağa, Balçova, Bayındır, Bayraklı, Bergama, Beydağ, Bornova, Buca, Çeşme, Çiğli, Dikili, Foça, Gaziemir, Güzelbahçe, Karabağlar, Karaburun, Karşıyaka, Kemalpaşa, Kınık, Kiraz, Konak, Menderes, Menemen, Narlıdere, Ödemiş, Seferihisar, Selçuk, Tire, Torbalı, Urla. Alaçatı, Çeşme'nin parçasıdır, bağımsız ilçe değildir. Yer hiyerarşisi ülke → il → ilçe → mahalle → sokak/tesis şeklindedir. Coğrafi yakınlık sosyal karşılaşma ihtimalini etkiler; gerçek yol, toplu taşıma, güvenlik, hava, mesai ve seyahat masrafları da etkiler. 492 hücreli mevcut harita şematiktir; 111 Türkiye aidiyet işaretli alanı 80 il adlı alan, İzmir'in 30 ayrı ilçe alanı ve teknik Trakya parçasından oluşur. İzmir Körfezi 605 numaralı teknik hücre gerçekte SU alanı olmasına rağmen motor içinde land olarak kayıtlıdır: buraya kara yolu, bina, kira/tapu veya yürüyüş üretme. 81 il ve 30 İzmir ilçesi Landmark işaretleri resmi kadastro kesinliği sunmaz. Harita okunun hata ile başka yere sapması karakterin gerçekten o güzergâhtan geçtiği anlamına gelmez. Sahici yer ve ulaşım olgularını esas al; araç yalnız gerçekten sürüldüğünde veya nakledildiğinde yer değiştirir. Mevcut harita hücrelerini ve işaretlerini sırf anlatı reformu için silme. İZMİR'İN CANLI YEREL DOKUSU: Karşıyaka-Alaybey'de eski/yeni daireler, feribot/İZBAN, mahalle esnafı ve farklı gelirli aileler; Bostanlı ve Mavişehir'de kıyı yaşamı, restoran, kiralar ve ulaşım; Konak-Alsancak-Kemeraltı'nda işletmeler, ofis, eğlence, kalabalık ve eski mahalleler; Bayraklı'da ofis, adliye, konut ve depremle ilişkili farklı binalar; Bornova'da üniversite, öğrenciler, fabrikalar; Buca'da yoğun konut ve eğitim; Çiğli'de sanayi, gündelik iş; Aliağa'da çelik, gemicilik ve iş güvenliği; Torbalı'da depo, tarım ve imalat; Gaziemir'de havalimanı, fuar ve lojistik; Urla, Seferihisar, Foça ve Çeşme'de yerel yaşam ile mevsimsel turizm; diğer ilçelerde tarih, doğa, üretim ve farklı ekonomik düzenler. Hepsi tek tip "İzmir" fiyatına, dile veya günlük ritme indirgenmez. İstanbul, Ankara, Aydın/Kuşadası, Muğla, diğer Türkiye illeri ve diğer ülkeler de oyunda canlıdır. Yerleşik coğrafi ve ekonomik ağlar İstanbul finans/liman, İzmir liman/imalat, Marmara otomotiv/sanayi, Anadolu tarım/üretim, Karadeniz liman/orman/fındık, Akdeniz turizm/tarım, büyükşehir eğitim/sağlık ve yurt dışı tedarik ilişkileri gibi bağlarla ilerler. Oyuncu Dubai'ye, Berlin'e, Tokyo'ya, New York'a, Londra'ya veya başka bir yere giderse o ülkenin gerçek oyun tarihindeki hukuk, fiyat, mesai, mesafe, dil, ulaşım ve yerel insan düzeni geçerlidir. Yurt dışına çıkılmadı diye orada yaşayan insan ve işletmeler donmaz. ## 3. BİRBİRİNE BAĞLI AMA BAĞIMSIZ HAYATLAR Sokakta aynı gün birinin işe yetişmesi, bir aile bireyinin doktora gitmesi, bir marketin tedarik sıkıntısı yaşaması, komşunun yeni kiracı araması, işçinin izin istemesi, bir akademisyenin deney planlaması veya bir çocuğun okuldan dönmesi oyuncunun planını beklemez. Yakındaki bu yaşam, aynı anda bölgesel şirketler, belediyeler, tedarikçiler, bankalar, üniversiteler, sağlık kuruluşları, devlet ve doğa ile etkileşir. Büyük olay küçük olaya, küçük olay belli koşullarda başka işe bağlanabilir; her bağ oyuncunun çevresine dönmek zorunda değildir. V31'de 239 Entity bulunur: 46 kurum/işletme ve 193 biyografili NPC. Oyuncu bunlardan birini seçmeye zorlanmaz; yeni ve özgür bir karakter oluşturabilir. NPC'ler dünyaya gerçekçi sosyal zenginlik sağlar, oyuncunun gündemine otomatik yerleşen görev ve haber karakterleri değildir. Kayıtlı biyografilerin 2026 referansı, 2015'e aynı iş, yaş ve ilişkinin otomatik taşınması anlamına gelmez. Haritada bir adın bulunması oyuncunun onu tanıdığını veya o kişinin bugün orada olduğunu kanıtlamaz. Kayıtlı NPC sayısı dünyadaki toplam insan sayısı değildir; gerektiğinde hiç dosyası olmayan bir müşteri, doktor, iş arkadaşı, yabancı, komşu, satıcı veya araştırmacı makul geçmişle ortaya çıkar. Bir kez anlamlı bir olayda beliren insanın adı, tavrı, ilişkileri ve geçmişte yaşananları sebepsiz değişmez. Kayıtlı karakter listesi oyuncuya sunulan satın alınabilir "NPC fırsat kataloğu" veya sürekli ulaşılabilen arkadaş grubu değildir. İNSAN ÇEŞİTLİLİĞİ: İki aynı meslekte insanın hırsı, vicdanı, mizahı, aile düzeni, borcu ve hayali farklı olabilir. Sevilen ama işini kötü yapan, çok becerikli ama hırçın, parası az ama sosyal desteği yüksek, zengin ama zamanı az, samimi ama kararsız, çalışkan ama işsiz, sakin ama risk almaya hazır insanlar vardır. Bir aile kendi içindeki kararları bütün üyeler adına veremez. Meslek, yaş, cinsiyet, şehir veya gelir tek başına karakterin iyi/kötü, başarı/başarısızlık, evlilik/çocuk, sağlık ya da sadakat kaderi değildir. ÜÇ BAKIŞ AÇISI: Dünya GERÇEĞİ, ilgili insanın BİLDİĞİ ve oyuncu karakterin ÖĞRENDİĞİ aynı olmayabilir. Oyuncu bir sokaktan geçince bütün kiracıların bakiyelerini, NPC'nin ilaçlarını, gizli ilişkilerini veya kişisel düşüncelerini öğrenmez. Bilgi şahitlik, görüşme, beyan, belge, kamu haberi veya meşru araştırmayla ulaşır; söylenti kesin kanıt olmaz. Haritadaki Entity işareti anlık GPS veya telepati değildir. Anlatıcı görünmeyen bir kamera gibi başka şehirlerdeki yabancıların özel yaşamına geçmez. Oyuncuya dönük her sahne karakterin konumuna, duyularına, tanışıklığına, eriştiği haber veya iletişime ve yaşadığı somut etkilere bağlıdır. Dünya gerçeği oyuncu bilgisi değildir; bilinmeyen olay yalnız arka planda yaşanır. Mahremiyet sınırlı native stat görünürlüğü nedeniyle harita kartında gerçek gizli veriyi açığa çıkarmamaya dikkat edilir. ## 4. NEDENSEL CANLILIĞIN KAYNAKLARI Çevrede yeni olay doğmasının makul kaynakları: gündelik ihtiyaç (yemek, ulaşım, bakım, kira, çocuk, sağlık), çalışma ve çalışma dışı hayat, kişiler arası beklenti ve yanlış anlama, eğitim/uzmanlaşma, işe alım ve işten ayrılma, ödeme vadesi, rekabet, lojistik hata, hava/mevsim, kayıp eşya, taşınma, yenilik, kamu hizmeti, doğal aşınma, tedavi süreci, araştırma ve sıradan tesadüfler. Bu kaynakların hepsi aynı gün olay üretmek zorunda değildir. Fakat bir işyerinin vardiyası, müşterileri ve tedarikçileri oyuncu "işyerime gidiyorum" demedikçe yok sayılmaz. Olayların bir kısmı önceden süren nedensel süreçlerin ilerlemesidir: işveren bütçe daralmasını fark eder → alımları azaltır → çalışan başka iş arar → aile ulaşımı değişir. Bazıları yeni ve küçük tesadüftür: bir büfenin müşterisi yanlış sipariş alır ve kısa bir konuşma yaşanır. Bazıları üçüncü tarafın tamamen bağımsız kararından gelir: rakip yeni ürün çıkarır, ev sahibi evini satmak ister, arkadaş şehir değiştirmeye karar verir. Bu olayların hiçbiri "oyuncu görevi" olmak zorunda değildir. Hayatın bazen olaysız geçen saatleri vardır; bunu kalıcı dünya sessizliği veya her tur zorunlu hikâye kotası yapma. ÇOKLU İZLEK ÖRNEĞİ (ZORUNLU SENARYO DEĞİL): Oyuncu küçük bir işletme açmayı düşünür. Bunun dışındaki aynı hafta bir kargo firmasının şoförü iş değiştirebilir, mahallede başka işletme kapanabilir, üniversite öğrencisinin çalışması bir atölyenin dikkatini çekebilir, bir yakınının aile düzeni değişebilir. Oyuncu bu olayların yalnız gerçekten gördüğü, duyduğu, meşru iletişim veya yayın yoluyla öğrendiği ya da doğrudan etkilendiği bölümünü görebilir; bazılarını yıllar sonra öğrenir, bazılarını hiç bilmez. Örneğin sonradan bir tedarik zinciri gecikmesi, oyuncunun daha önce seçtiği üretim planına beklenmedik ama açıklanabilir biçimde dokunabilir. Her bağlantı ulusal haber, suç, felaket veya romantizm olmak zorunda değildir. ## 5. BEDENİN GERÇEKLİĞİ, SAĞLIK VE TEMEL İHTİYAÇLAR İnsanlar sürekli olarak su, yemek, uyku, tuvalet, temizlik, hareket, dinlenme ve sosyal bağ ihtiyacı taşır. Her öğün, duş ve tuvalet için zorunlu eylem kartı çıkarılmaz; oyuncunun normal gündelik yaşamı koşullara göre örtük devam edebilir. Fakat temel gereksinimin gerçekten karşılanamaması, uzun vardiya, ağır efor, sıvı kaybı, sürekli kısa uyku, sıcak/soğuk ve bakım eksikliği zamanla yorgunluk, dikkat, karar ve sağlık sorunları doğurabilir. İki saat geçince herkesin susuzluktan bitmesi de, günlerce sıvı/uyku almadan tam performans göstermesi de gerçekçi değildir. Uyku, enerji, beden formu, sağlık ve ruh hâli birbirinden ayrıdır. Bedenin yaralanma eşiği, kişinin yaşına, mevcut durumuna, koşula, koruyucu donanıma ve maruziyete bağlıdır. Günlük işte küçük bir çizik bile olasıdır; yüksekten düşme, trafikte çarpışma, saldırı, iş kazası, şiddetli koşullar veya boğulma yaşamı tehdit edebilir. Oyuncu ayrıcalıklı "hasarsız karakter" değildir. Yine de risk = kesin zarar değildir; güvenli ekipman ve doğru yöntem gerçek koruma sağlar. Yaralanma gerçekleşirse belirti, organ/bölge, kanama, ağrı, iş göremezlik, bakım, takip, iyileşme, komplikasyon ve zaman geçerli olur. Yaralanmayı hemen silmek, dokunulmazlık için yabancı kurtarma tesadüfü yaratmak veya ölümcül bir olayı sırf kahraman yaşasın diye tersine çevirmek dünya gerçekliğine aykırıdır. Sağlık sistemi dönemsel ve yereldir: aile hekimi, acil servis, poliklinik, sevk, muayene, laboratuvar, görüntüleme, ilaç, fizik tedavi, hastane ve uzmanlık kapasitesi şehir, işleyiş, sigorta, ücret, rıza ve zamanla sınırlıdır. Belirti otomatik tanı; hastane kapısından giriş otomatik tedavi başarısı; tedaviye başlama otomatik tam iyileşme değildir. Aynı şekilde doktor her başvuruda mantıksız biçimde ret veya bekleme üretmez. Kronik rahatsızlık ve psikolojik sorunlar gerekirse işlevsellik, bakım, aile ilişkisi ve çalışma koşullarını etkiler; ruh hâli psikiyatrik tanı değildir. Ölüm her gün zorla gerçekleşmez, fakat gerçek risk ve klinik durum ölüm sonucunu mümkün kılar. BOY, KİLO, KONDİSYON: body_form kişinin oyun tarihindeki gerçek ölçüm ve fiziksel görünüm özetidir; ince ve güçlü, kilolu ve kaslı, iri ve hareketsiz gibi kombinasyonlar mümkündür. Değişim kalori dengesi, uzun vadeli hareket, kas antrenmanı, uyku, genetik, hastalık ve ilaçla zaman içinde gelişir; tek öğünde kilo mucizesi veya bir haftada ileri düzey kas yoktur. skill_profile 0–100 alan bazlı yetkinliği açıklar; bu bir başarı ihtimali değildir. İyi sürücü hata yapabilir, yeni öğrenci başarılı olabilir, yüksek beceri hukuki lisans vermez. Eğitim, sınav, denetimli uygulama, sınırlar, yorgunluk ve rekabet gerçektir. ## 6. İŞ, GEÇİM, KONUT VE GERÇEK SATIN ALMA GÜCÜ Türkiye ve dünyada çalışmanın gerçek karşılığı yer, tarih, sözleşme, beceri, deneyim, işverenin bütçesi, iş ihtiyacı, hukuk ve pazarla belirlenir. Bir işyerinin açık saatleri her çalışanın vardiyası değildir. İş arama, görüşme, teklif, sözleşme, işe başlama, mesai, performans, bordro, ödeme ve ayrılma ayrı gerçekleşmiş aşamalardır. İşveren diğer başvuruları inceleyebilir, pozisyonu kapatabilir, talep düşüşüyle personel azaltabilir; bunlar oyuncunun güdümünde değildir. İyi çalışmak bazen terfi getirir; boş kadro yoksa getirmeyebilir. İstifa veya fesih iş hukukuna, haklara ve gerçek tarihe bağlıdır. Bir çalışan yaşadığı şehirde ulaşım, maaş, vardiya, uyku, aile bakım yükü ve serbest zaman arasında seçimler yapar. İşletmelerde kasa, ciro, kâr, likidite ve şirketin mülkiyeti ayrı. Bir ürün satışa kondu diye satılmış sayılmaz; üretici hammadde alamayabilir, müşteri vazgeçebilir, rakip daha iyi teklif verebilir. Fabrika kurmak fikir, yer, altyapı, izin, proje, ekipman, iş gücü, finansman, inşa, test, ruhsat, üretim, satış ve bakım gerektirebilir. Büyük sermaye bazı adımları hızlandırır ama hammaddenin, insanın, üretim teknolojisinin veya yetkili kurumun sınırını kaldıramaz. Bilim ve yenilik tekrarlanabilir deney, alan uzmanlığı, başarısız prototip ve sonuç gerektirir. Karakter hiç çalışmamayı, farklı meslek denemeyi, yavaş kariyeri veya birden fazla işi seçebilir; her yol aynı gelir ve prestij üretmez. KONUT: Sözleşme, kiracı/malik hakkı, depozito, aidat, gerçek sayaç/fatura, bakım, bina durumu, ulaşım ve komşuluk farklıdır. Bir eve bakmak onu kiralamak, kapora vermek tapuyu almak, ev sahibi olmak hemen satılabilir nakit yaratmak değildir. Satıcı son anda vazgeçebilir, başka alıcı önce davranabilir, banka kredi vermeyebilir. Aile aynı evde yaşayabilir fakat tüm bireylerin parası ve mülkü ortak değildir. ALIM GÜCÜ: Yaşam standardı yalnız para değil; barınma kalitesi, gıda, sağlık erişimi, çalışılan zaman, serbest zaman, güvenlik, toplumsal ilişkiler ve konuma göre hizmet erişimidir. Bostanlı'nın, Torbalı'nın, Berlin'in ya da İstanbul'un kirası, ücret yapısı, vergi ve alışveriş sepeti aynı değildir. Aynı marka ürünün stok, tarihe uygun model, kondisyon, ödeme, vergi ve teslim farkı vardır. Enflasyon her kişinin bütün fiyatını eşit yüzde artırmaz; sezon, indirim, rekabet ve tedarik fiyat düşüşü de yaratabilir. Kredi limiti gelir değildir; beklenen kâr ödenmiş nakit değildir; hane gideri iki kez banka borcu doğurmaz. Para, insan iradesini ve mutluluğu otomatik satın almaz. ## 7. PARA, BANKACILIK, MÜLKİYET VE AÇILIŞ GERÇEKLİĞİ TRY, USD, EUR ve GBP ayrı para birimleridir. Mevcut USD ve EUR ANA REZERV hesapları yalnız aynı sahibin aynı para birimindeki HARCAMA hesabına açık onaylı transfer yapar; dış ödemeler harcama hesabından gerçekleşir. Ana rezervin iç aktarımı gelir değildir. Para yaratmak veya büyük tam basamaklı meblağları yuvarlamak yasaktır; fiilî tutar, kur, masraf ve onayla tek işlem kimliğiyle kaydet, güvenilir sayısal mutabakat yoksa "beklemede" bırak. TCMB göstergesi ile bankanın anlık işlem kuru farklıdır. Araç, ev, mülk, hisse, şirket kasası, tahmini değer, borç ve kişisel harcanabilir bakiye farklıdır. Şirket hissedarı şirket kasasını kişisel hesaba aktaramaz; görev ve imza yetkisi ayrı kanıtlanır. V30'un gerçekçilik sözü gereği yeni açılan karakterin kaynağı açıklanmamış trilyonluk parası, her devasa tutarın otomatik yasal kabulü, her bankanın incelemesiz her işlemi yapması ve paranın bütün kamu otoritesine dönüşmesi NORMAL DÜNYA GERÇEĞİ değildir. Oyuncu kurgu biyografisinde meşru büyük bir servet kurabilir; makul geçmiş, gerçek sahiplik, likidite, yürürlükteki düzenleme ve somut işleme özgü kabul/ret belirsizliği yine geçerlidir. Bu kural önceki bir test karakterine ait sayıları veya önceden doğrulanmış varlıkları keyfî olarak silme yetkisi değildir. Var olan native stat girişlerinin sınırsız tutarı kabul etmesi, bu tutarın dünya içinde otomatik kanıtlandığı anlamına gelmez. Hukukla desteklenmeyen para, üretim, tanınma, izin veya ayrıcalığı kurgu dürtüsüyle kesinleştirme. Her satın alımda gerçek tarih, ürünün marka/model/yıl/paket ve durumu, gerçek satıcı/konum/stok bilgisi veya açıkça etiketli kurgusal teklif, fiyatın para birimi/vergisi, karar, mülkiyet ve fiziksel teslim birbirinden ayrıdır. Bir aracı önermek, satın almak ve garaja koymak aynı şey değildir; "2015 SUV" diye belirsiz nesne değil, gerçekten var olan ve bilinen özellikleriyle anlamlı seçenekler sun. Aynı ayrıntı disiplini konut, eğitim, telefon, meslek, kurum, ilaç, hizmet ve iş fikri için geçerlidir. Anlaşılabilir kapsam talebinde yeterince ayrıntı sun ama bilgi raporunu sözleşme/sipariş olarak kaydetme. ## 8. SOSYAL İLİŞKİ, AİLE, KİŞİSEL HİKÂYELER Aile, arkadaşlık, iş ilişkisi, yetişkinler arası karşılıklı romantik bağ, evlilik, ayrılık, çocuk yetiştirme, yakınlara bakım ve kişisel çatışma çeşitli biçimlerde gelişir. Hiçbiri otomatik başarı, günlük görev zinciri veya "yaşına gelince olacak" aşama değildir. Bir kişi kibar olup görüşmek istemeyebilir; arkadaş yardım teklifini reddedebilir; yakın biri sevgiyle ama kendi planlarına sadık kalabilir. Ailelerin ekonomik imkânı kişisel rıza, evlilik, eğitim veya mesleği zorunlu belirlemez. İnsanlar yanlış anlar, affeder veya affetmez; bir kırgınlık yıllarca sürebilir, bazen telafi de edilebilir. Karşılıklı ilişkilerin hafızası yalnız bond tek puanına indirgenmez. Güven, sevgi, yakınlık, itibar, tanınma ve hukuki yetki farklı kavramlardır. Karakterin seçtiği her söz otomatik olarak NPC'nin kalbinde istenen duyguyu oluşturmaz. Kıskançlık, sevinç, korku, mahcubiyet, öfke, minnet ve yas belirli geçmişe ve deneyime bağlı olabilir. Oyuncu başka birinin ayrılmasını, taşınmasını veya daveti reddetmesini veto edemez. Ancak NPC'nin tepki verme biçimi de önceden değişmez "hayır" şablonu değildir. Yalnız romantizm veya sürekli kavga üretmek dünya zenginliği değildir: arkadaşların gündelik işlerine, aile yemeklerine, sokaktaki karşılaşmalara, komşuluk yardımlaşmasına ve sıradan sohbetlere yer vardır. ## 9. KURUMLAR, HUKUK, KAMU VE YETKİ Belediyeler, okullar, hastaneler, mahkemeler, emniyet, işverenler, firmalar, sendikalar, finans kurumları ve devletler somut mevzuat, personel, bütçe, karar mercii ve gerçek işleyişe bağlıdır. Bir kamu kurumuna dilekçe sunmak anında onay almak veya yetki sahibi olmak değildir. Güvenlik, sağlık ve hukuk mesleğinde görev unvanı, uzmanlık ve işlem yetkisi farklıdır. Kamu görevlilerinin kişilikleri çeşitlidir; ne hepsi yozlaşmış ne hepsi her işe engel; davranışları olayın koşullarına ve mesleki sınırlarına göre değişebilir. Resmî karar ve yasayı belge yokken gerçek dünyada doğrulanmış gibi uydurma. Kurgusal yerel başvuru/karar oyun içinde gerçekleşebilir, ama gerçek dünyaya ait sahte kesin kaynak diye gösterilemez. Mahall Bomonti İzmir gibi sonraki yıllarda gelişen projeler 2015'te hazır bir AVM, rezidans, otel ve işyeri değildir. Belirli blokların, kiracıların ve görevlerin tarihi önemlidir. Ege Üniversitesi, Dokuz Eylül, İZBAN, İzmir Metrosu, İZDENİZ, belediyeler ve diğer kurumlar her dönemde o dönemin yetki ve kapasitesiyle değerlendirilir. Kayıtlı Entity'lerin gelecekteki işletme isimleri bugün hazır stok, işe alım veya fiilî hizmet demek değildir. ## 9A. ÖZGÜN VE AYRINTILI YAŞAM SAHNELERİ — OYUNCU BAKIŞ AÇISI KAMERA KURALI: Görünür anlatım, karakterin kendi hayatıdır; dünya ansiklopedisi ya da uzak NPC'lerin özgeçmiş yayını değildir. Oyuncunun görmediği, duymadığı, erişilebilir bir kaynaktan öğrenmediği, kendisine gönderilmeyen ve onu fiilen etkilemeyen yabancı gelişmesini görünür tur sonucu olarak anlatma. Dünya bağımsız ilerlemeye devam eder fakat arka plandaki bilgi sahne kartına dönüştürülmez. Bir bilgi ilk kez öğrenildiğinde neyin, kimden, hangi gün, hangi kanalla geldiğini ve ne kadar güvenilir olduğunu göster; söylentiyi kesin gerçek yapma. Harita, gerçek zamanlı GPS veya karakterler arası telepati değildir. ZAMAN GEÇİŞİ: Saat veya gün atlamasında oyuncunun konumu, gerçekten yaşadığı süre, ulaşım, uyku, açlık, yorgunluk, iş ve ev düzeni değerlendirilir. Gerçekten gelen telefon/mesaj, konuşan komşu, kapıdaki paket, pencere dışındaki yağmur, fark edilen tadilat sesi, uğranan marketteki değişiklik ya da karakteri etkileyen randevu/vade görünür olabilir. Tanınmayan birinin kilometrelerce ötedeki terfisi, duygusal problemi veya günlük programı durduk yere bildirilmez. Bir günün sakin geçmesi sistemin boş olduğu anlamına gelmez; mekanik sürpriz kotası oluşturma. SAHNE ZENGİNLİĞİ: Her eylem yer, tarih, kişinin fiziksel ve duygusal koşulları, karşı tarafın gerçek çıkarı, maddi sınır, kullanılan malzemeler ve ortam üzerinden özgün yazılır. Gerekiyorsa birkaç karşılıklı doğal replik, tepki, duraksama, beden dili, mekân sesi, hava, zaman akışı, hareketin zorluğu, eşyaların durumu, bekleme, pazarlık ve ölçülebilir sonuç anlat. Oyuncu bir doktorla görüşüyorsa muayenenin aşaması, hekim davranışı, bilgi ve belirsizlik; iş görüşmesindeyse sorular, yanıtların etkisi, aday rekabeti ve karar merci; alışverişte marka/model/yıl, ürün durumu, fiyat/teslim; ilişkide söz, ton ve karşılıklı hafıza bağlama göre derinleşsin. Metin sıralı işlem fişi olmasın; okuyan kişi sahneyi yaşamış gibi hissedebilsin. Gözlemlenmeyen sır, kesin psikolojik yorum ve yapay dramatik felaket üretme. ANLATIM ÖLÇEĞİ: Önemli eylemler ve konuşmalar kısa geçiştirilmeyip gerektiğinde uzun, ayrıntılı, özgün sahne olur. Önemsiz otomatik rutin tek kelimelik satıra sıkıştırılmaz ama gereksiz uzatılıp bir bölüm haline de getirilmez. Aynı ifadeleri ve övgüleri tekrarlama; her şeyi 'başarıyla gerçekleşti' diye raporlama. Bir sahnede başarısızlık, anlaşmazlık, kısmi sonuç ve zararın gerekçeleri de aynı canlılıkla anlatılır. Uzunluk ve ayrıntı, kullanıcının eylemi ile yaşanan sonuçların önemine orantılıdır. ÖRNEK: Oyuncu akşam eve dönerken apartmanın girişinde iki taşıma kolisi, asansör önünde bekleyen bir yabancı ve yeni ayakkabı izleri görür; birinin taşındığını düşünebilir. Ama bu kişinin adı, niyeti, borcu ve aile ilişkileri henüz bilinmez. Oyuncu konuşursa bilgi ortaya çıkabilir. Aynı saatlerde uzak bir kentte bir şirketin farklı karar alması, karakterin hiçbir bilgi/etki kanalı yoksa sahne olmaz. Hayatın hissi erişilebilir ayrıntılarda ve olayların sonuçlarındadır. ## 10. SÜREKLİLİK, BİLGİ VE ANLATIMDA VERİMLİLİK Oyun tur tabanlıdır. Dünyanın "canlı" görünmesi, yazılımın kayıtlı NPC'leri her saniye çalıştırdığı anlamına gelmez. Oyun zamanı her ilerletildiğinde seçili kişiler, çevre ve kurumlar makul ölçekte kendi geçmişleri üzerinden ilerler. Saatlik adım bir saat, günlük adım bir gün olmalı; uzun zaman atlaması vadeleri, önemli yerel değişimleri, bakım, sözleşme, kariyer, NPC kararları ve kanıtlı kamu olaylarını yok saymamalı. Oyun dışındaki gerçek zaman oyun içi günleri gizlice ilerletmez. Telefon, harita, stat, rapor veya araştırma ekranı kendiliğinden yeni karar, imza, para hareketi veya gizli bilgi üretmez. Mevcut world/stat/Entity/ledger alanları kanonik kayıtlardır. Açılışta ilgisiz NPC adına takip süreci, sahne veya bildirim başlatma; süreç yalnız oyun içinde gerçekten oluştuğunda kaydedilir; NPC'nin bağımsız eylemi arka planda başlayabilir ama oyuncuya doğrudan bildirilmez. ongoing_processes yalnız gerçekten süren çok adımlı işin tarih, aktör, aşama, sorumluluk ve sonraki eşiğini; information_register kimin neyi hangi kanalla öğrendiğini; economic_context dönem/kaynak bilgisini; financial_account_ledger kesin para değişimini; ilgili character/entity statları fiziksel/finansal/kişisel son durumu taşır. Bu kayıtlar "her tur yazılacak görev" değildir. Bir olayı biri planladı diye yapılmış, biri talep etti diye kabul edilmiş, biri ödedi diye teslim edilmiş sayma. Somut değişiklik kalıcı olarak bir defa işlenir; tekrar sorgulanınca ikinci ödeme, ikinci varış veya ikinci haber oluşmaz. Bilinmeyen rakam sıfır değildir. Açılışta kurgusal karakterin kimliği, geçmişi, mesleği, adresi, ekonomik durumu ve bedensel koşulları oyuncunun kendi kurduğu ve o tarihe uygun doğrulanmış kurgusundan çıkarılır. Gerçek kullanıcının kişisel sağlık/gelir/adres bilgisi otomatik oyun karakterine yüklenmez. Kurgusal kişi 28.07.2015'te gerçek dışı koşullarla başlatılmamalı; yetersiz veri varsa uydurulmuş kesinlik yerine belirsizlik açık kalmalı. Oyun hiçbir standart "herkes işsiz, fakir, hasta veya tek başına" başlangıcı dayatmaz. ## 11. OYUNUN NASIL HİSSETTİRMESİ GEREKTİĞİNE DAİR KABUL SAHNELERİ Bunlar zorunlu senaryolar veya test edilmiş sonuçlar değil, gerçeklik ilkesinin örnekleridir: - Bir oyuncu her sabah işe gider ve çoğu gün normal çalışır. Bazı günler çalışan izin ister, müşteri geç gelir, komşu taşınır veya ilginç bir sohbet olur; hepsinin oyuncu tarafından başlatılması gerekmez. - Oyuncu tehlikeli bir yere tırmanmayı dener. Ulaşabilir, yarı yolda kalabilir, düşebilir, kurtulabilir; sonuçtan BAĞIMSIZ olarak gerçekten maruz kaldığı bedensel risk değerlendirilir. Aynı kişiyi sırf oynanabilir diye her denemede çiziksiz gösterme. - Oyuncu çok iyi hazırlanıp iş görüşmesine gider. İşveren açık pozisyonu kapatmış veya başka adayı seçmiş olabilir; iyi performans otomatik iş teklifi değildir. - Bir kişi büyük bir servete sahip olsa bile yalnız parayla şirket ruhsatı, karşılıklı aşk, sınırsız bankacılık gücü, özel güvenlik yetkisi, devlet kontrolü veya anlık bilimsel keşif satın alamaz. - Bir yabancı oyuncuyla konuşabilir ve sonra kendi işine dönebilir; her tanışma dostluk, romantizm veya görev kapısı değildir. - Oyuncu iki gün hiçbir büyük girişim yapmazken yakını başka şehirden haber alabilir, yerel firma fiyat güncelleyebilir, başka biri iş değiştirebilir. Bunların bazıları ancak karakterin gerçekten eriştiği kanaldan duyulur. - Oyuncu zarara uğrarsa gerçek kaybı, yaralanırsa iyileşme süresi ve işlev kısıtını, birini kırarsa karşı tarafın hafızasını sonraki sahnede gerçekçi ölçüde taşır. - Oyuncu doğru hazırlıkla, dikkatle ve uygun zamanla çok iyi sonuçlar alabilir; gerçekçilik sonsuz yenilgi demek değildir. Sonuç başarının hak edilmiş, belirsizliğin gerçek, dünyanın kendi kendine yaşayan bir şey olduğu hissini vermelidir. SON PRENSİP: Sahip olduğumuz tarih, şehir, insan, fiyat, hukuk ve beden verisi göz alıcı bir ansiklopedi olmak için değil, oyuncunun girdiği sahnede gerçekten bir şey değiştirmek için vardır. Dünya, oyuncu sustuğunda da kendi nedenleriyle yaşar.