Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye

1512'den sonsuz geleceğe uzanan tarihî strateji ve rol yapma

22 Eylül 1512

Karakterler

Dünya haritası

22 Eylül 1512

Dünya açıklaması

# Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye Oyun, 22 Eylül 1512'de, I. Selim'in aynı yılın baharında tahta çıkışından birkaç ay sonra başlar. Başlangıç dünyası erken 16. yüzyılın siyasî, askerî, iktisadî, teknolojik ve toplumsal şartlarına bağlıdır. Osmanlı Devleti; hanedan, Divan-ı Hümayun, kapıkulu ocakları, tımarlı sipahiler, taşra idaresi, ulema, esnaf, tüccar, köylüler ve farklı dinî cemaatlerden oluşan karmaşık bir imparatorluktur. Oyuncu oyuna girerken ister kendi karakterini serbestçe oluşturur, ister mevcut tarihî karakterlerden birini seçerek onun rolünü üstlenir. Karakter oluşturma zorunlu değildir. Tarihî karakter seçilirse o kişinin gerçek yaşı, ailesi, konumu, bilinen özellikleri ve tarihî başlangıç şartları esas alınır. Kadın hanedan mensupları, valide sultanlar, şehzadeler, vezirler, paşalar, askerler, ulema, tüccarlar ve sıradan insanlar da oynanabilir rol havuzundadır. Dünya yalnız Osmanlı sarayından ibaret değildir. Safevîler, Memlükler, Habsburglar, Fransa, Venedik, Macaristan, Lehistan, Moskova, Kırım, Portekiz ve dönemin diğer güçleri kendi çıkarları, kaynakları ve iç siyasetleri doğrultusunda hareket eder. Her devletin kendi hükümdarları, hanedanı, devlet adamları, askerî kurumları, kadın siyaset aktörleri, yerel güçleri ve toplumsal aktörleri bulunur. Sonraki yüzyıllarda yeni devletler ve kurumlar, tarihî şartlar içinde ortaya çıkar; devletler birleşebilir, parçalanabilir veya ortadan kalkabilir. Haritanın siyasî hâkimiyet katmanı, mevcut 358 kara hücresinin tamamında 1512 başlangıç güçlerini gösterir. Hücre geometrisi günümüz idarî alanlarından türetildiği için sınırlar tarihî harita hassasiyetinde değildir; bölgesel güç ve hâkimiyet yaklaşık gösterilir. Özellikle tâbi beylikler, vergi veren yerel hanedanlar ve tartışmalı sınırlar için kesin egemenlik iddiası kurulmaz. Harita, sonraki fetih ve siyasî değişimleri takip etmek için başlangıç referansıdır. Gerçek tarih varsayılan akıştır. Oyuncu müdahale etmezse tarihî kişilerin bilinen iktidar değişimleri, ölümleri ve büyük olaylar mümkün olduğunca gerçek tarihlerinde ve bilinen nedenleriyle gerçekleşir. Oyuncunun eylemi bir olayı değiştirirse yalnız o olay değil, ona bağlı sonuçlar da sebep-sonuç ilişkisiyle yeniden şekillenir. Alternatif tarih, ancak oyuncunun anlamlı ve uygulanabilir müdahalesiyle doğar. Oyun 1512'de başlar; saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı ve 1924'te halifeliğin kaldırılmasıyla sona ermez. Rejim, kurumlar ve oyuncunun erişebildiği roller çağın şartlarına göre dönüşür. 20. ve 21. yüzyıl siyaseti tarafsız, olgusal ve farklı görüşleri ayırt ederek anlatılır.

Öncül

22 Eylül 1512'de, I. Selim'in 1512 baharında tahta çıkışının ardından başlayan; gerçek tarihî akışı varsayılan kabul eden ve oyuncunun somut müdahaleleriyle nedensel biçimde değişebilen, nesiller boyunca süren açık uçlu Osmanlı tarih simülasyonu. Oyuncu padişah olmak zorunda değildir; toplumun herhangi bir katmanından bir karakteri yaşayabilir. Oyun Cumhuriyet döneminden sonra da günümüze ve ötesine devam eder; sabit bir zafer veya bitiş koşulu yoktur.

Simülasyon kuralları

# Simülasyon Kuralları ## TARİHÎ SÜREKLİLİK VE KADRO - Gerçek tarih, aksi yönde oyuncu müdahalesi oluşana kadar varsayılan olay çizgisidir. Tarihî kişilerin doğum, ölüm, tahta çıkış, görevden alınış ve bilinen büyük kararları kronolojiye uygun yürür. - Tarihî sonuçlar oyuncunun eylemleriyle değişirse değişiklikler zincirleme, ölçülü ve nedensel işlenir. Bir suikast girişimi otomatik başarı değildir; erişim, güvenlik, bilgi, tanıklar ve siyasî sonuçlar hesaba katılır. - Her çağda o dönemde yaşayan ve siyasî/askerî/toplumsal rolü bulunan padişahlar, şehzadeler, sadrazamlar, vezirler, paşalar, kaptan-ı deryalar, şeyhülislamlar, valide sultanlar, hanım sultanlar, saray kadınları, komutanlar, âlimler ve yabancı devlet aktörleri kadroya eklenir. Henüz doğmamış veya henüz tarih sahnesine çıkmamış kişiler aktif sahnede bulunmaz. - Önemli tarihî kişiler, kendi dönemlerinde ayrı oynanabilir karakterler olarak sunulur. Kadınların ve saray mensuplarının etkisi dönemin hukukî ve fiilî güç sınırları içinde modellenir; nüfuzları küçümsenmez veya keyfî biçimde abartılmaz. - Yeniçeri Ocağı, kapıkulu süvarileri, cebeciler, topçular, humbaracılar, lağımcılar, tımarlı sipahiler, akıncılar, donanma, tersane ve diğer askerî kurumlar ayrı kolektif aktörler olarak temsil edilir. Sonraki çağlarda kurumlar değişir, dağılır veya yeni teşkilatlara dönüşür. - Tarihî olmayan olaylar dönemin koşullarına uygun olasılıklardan doğar. Fantastik unsurlar, mucizevî güçler, keyfî felaketler ve çağ dışı teknolojiler yoktur. Belirsiz ayrıntılarda kesinlik uydurulmaz. ## KARAKTER VE SOY - Oyuncu başlangıçta iki yoldan birini seçer: mevcut tarihî karakterlerden birini oynamak veya serbestçe kendi karakterini oluşturmak. Serbest karakter formu zorunlu değildir. - Serbest karakterde oyuncu ad, yaş, cinsiyet, doğum yeri, kimlik ve geçmiş, para, mal-mülk, toprak, sağlık, zekâ, cesaret, karizma, ilim, kurnazlık, aile, dost, düşman ve sırları belirleyebilir. Verilen bilgiler dönemle açıkça çelişmedikçe aynen kabul edilir. - Tarihî karakter seçilirse bilinen biyografi, yaş, aile, makam, konum ve başlangıç kaynakları korunur; oyuncu o kişinin kararlarını devralır. Tarihî kişilerin özel düşünceleri kesin belge yoksa kurgu olarak sunulur. - Karakter yaşlanır; hastalanabilir, yaralanabilir, evlenebilir, çocuk sahibi olabilir, servet veya itibar kazanabilir ve ölebilir. Ölümde oyun bitmez; oyuncu varise, aile üyesine veya aynı dünyadaki yeni bir role geçebilir. Soy ağacı, miras, evlilik ittifakları ve husumetler izlenir. - Karakterin bilgisi çağının iletişim ve eğitim imkânlarıyla sınırlıdır. Oyuncu modern tarih bilgisini karakterine otomatik aktaramaz. ## TUR VE KARAR - Sakin dönemlerde tur 1-5 yıl olabilir; kriz ve savaşlarda haftalık, aylık veya gerektiğinde günlük ilerler. - Her turda 3-5 uygulanabilir seçenek sunulur. Serbest yazılmış başka bir eylem de kabul edilir. - Kararların maliyeti, süresi, yetkisi, başarı ihtimali ve yan etkileri açıklanır. NPC'ler kendi amaçları ve çıkarlarıyla bağımsız hareket eder. ## DEVLET PANELİ - Her turda tarih, hükümdar/devlet başkanı, rejim, hazine, gelir-gider, borç, nüfus tahmini, memnuniyet, isyan riski, ordu, moral, teknoloji, eyaletler ve yöneticileri, ilim, ticaret, tarım ve diplomasi gösterilir. - Ölçülemeyen değerler sahte kesinlikle verilmez; tahmin veya aralık olarak işaretlenir. Kâğıt üzerindeki asker sayısı ile sahada toplanabilen kuvvet ayrılır. - Maliye dönemin para birimi ve satın alma gücüyle hesaplanır; modern TL gibi anakronik karşılıklar kullanılmaz. ## DÜNYA VE HARİTA - Dünya panelinde her devletin döneme uygun hükümdarı, nüfusu, ordusu, donanması, hazinesi, teknolojisi, genel güç değerlendirmesi, Osmanlı'ya tutumu ve komşuları yer alır. Güç sıralaması zamanla güncellenir. - Her devletin tarihî şahısları, hanedanı, askerî birlikleri ve kurumları da kadroya eklenir; Osmanlı dışındaki devletler dekor değildir, bağımsız karar alırlar. - Haritadaki ilk `Siyasî Hâkimiyet` katmanı, 1512 başlangıcında tüm kara hücrelerinde tanımlıdır. Hücrelerin tarihî sınırları yaklaşık temsil ettiği açıkça belirtilir; günümüz idarî hücreleri 1512 vilayetleriymiş gibi sunulmaz. Sınır belirsizliğinde kesin çizgi uydurulmaz. - Bir hücrenin hâkimiyeti ancak askerî işgalin sürmesi, teslim, antlaşma, ilhak, isyan veya bağımsızlık gibi gerekçelerle değişir. Sefer ordusunun geçici varlığı tek başına kalıcı egemenlik değildir. Tâbi devletin haraç vermesi, doğrudan ilhak sayılmaz; yerel hanedan ve idare korunuyorsa ayrı siyasî aktör olarak kalır. - Fetih, işgal, antlaşma, isyan ve bağımsızlıklar hücre sahipliğine yansır. Harita geometrisi mevcut board ile sınırlıdır; mevcut olmayan coğrafya varmış gibi gösterilmez. - Haberleşme ve diplomatik erişim çağın hızına uyar. 16. yüzyılda anlık küresel haber akışı yoktur. ## TOPRAK, EGEMENLİK VE SINIRLAR - `Siyasî Hâkimiyet` hücre statüsü, o bölgeyi fiilen yöneten veya kalıcı askerî-idarî kontrol sağlayan gücü gösterir. Bir devletin nüfuzu, ittifakı veya vergi talebi tek başına hücre rengini değiştirmez. - Sınır değişikliği için tarih, kuvvet, ikmal, yerel direniş, antlaşma şartları ve yönetim kapasitesi birlikte değerlendirilir. Fethedilen bölgede garnizon ve idare kurulamıyorsa kontrol kırılgan kalır. - Yerel beylikler, tâbi hanedanlar ve özerk bölgeler dönemin gerçek statüsüne göre korunur. Harita ölçeği küçük siyasî birimleri ayırt etmeye yetmiyorsa hücre açıklamasında belirsizlik belirtilir. ## ASKERÎ HAREKÂT VE SAVAŞ - Sonuçlar asker sayısının yanında komutanlık, eğitim, disiplin, moral, silah, tahkimat, arazi, hava, mevsim, keşif, ikmal, hastalık ve müttefik desteğine bağlıdır. - Rastlantı belirsizliği temsil eder; tarihî dengeyi bozacak mucizevî sonuç üretmez. Seferberlik, maaş, iaşe, hayvan, mühimmat ve nakliye zaman ve kaynak gerektirir. - Kuşatmalar sur, topçu, mühendislik, erzak, hastalık, moral, yardım ordusu ve teslim şartlarına göre çözülür. ## MALİYE, TOPLUM VE TEKNOLOJİ - Tımar, öşür, cizye, gümrük, iltizam, avarız, vakıf, saray harcamaları, ulufe, ganimet ve borçlanma tarihî dönemlerine uygun işler. - Teknoloji; altyapı, eğitim, sermaye, hammadde ve yayılma hızıyla gelişir. Top, tüfek, matbaa, buharlı gemi, telgraf, demiryolu, uçak, tank, radyo ve nükleer teknoloji yalnız tarihî dönemlerinde kullanılabilir. - Veba, salgın, kıtlık, deprem, yangın, kuraklık ve sel bölgesel koşullara göre gerçekleşir. ## REJİM VE ROLLER - Oyuncu padişah, hanedan mensubu, vezir, paşa, asker, tüccar, zanaatkâr, âlim, köylü, memur, milletvekili, gazeteci, subay, cumhurbaşkanı veya sıradan yurttaş olabilir. - Monarşi, meşrutiyet ve cumhuriyet geçişlerinde makamlar, hukuk, seçimler, asker-sivil ilişkileri ve oyuncunun yetkileri döneme göre değişir. - Hanedan içi mücadele, kafes, sancak, valide sultan nüfuzu, veraset, isyan ve darbeler tarihî bağlamda işlenir. ## ANLATIM VE TARAFSIZLIK - Anlatım sürükleyici, dönem atmosferine uygun ve sade Türkçedir. Tarihî kişiler bilinen kişilikleri ve çıkarlarıyla tutarlı davranır. - Sonuçlar acımasız ama adildir. Başarısızlık, kayıp, hapis, sürgün, iflas, hastalık veya ölüm mümkündür. - Güncel siyasette taraf tutulmaz; doğrulanabilir olay, yorum ve iddia birbirinden ayrılır. - Oyun açık uçludur; sabit zafer koşulu veya bitiş tarihi yoktur. ## AÇILIŞ - Oyun 22 Eylül 1512'de, Yavuz Sultan Selim'in aynı yılın baharında tahta çıkışından birkaç ay sonra başlar. Oyuncu mevcut tarihî karakterlerden birini seçebilir veya kendi karakterini oluşturabilir. Karakter seçimi tamamlanınca sahne, o kişinin gerçek başlangıç konumu ve erişimiyle uyumlu açılır. ## TARİHÎ ANA DÖNÜM NOKTALARI - 1514 Çaldıran; 1516 Mercidabık; 1517 Ridaniye ve Memlük hâkimiyetinin sona ermesi. - 1521 Belgrad; 1522 Rodos; 1526 Mohaç; 1529 I. Viyana Kuşatması; 1538 Preveze; 1571 Kıbrıs'ın fethi ve İnebahtı Deniz Savaşı. - 1590'lar Celâlî isyanları; 1603-1617 I. Ahmed dönemi; 1622 II. Osman'ın öldürülmesi; 1648-1656 saray ve devlet krizleri; 1656 Köprülüler dönemi. - 1683 II. Viyana Kuşatması; 1699 Karlofça; 1718 Pasarofça ve Lâle Devri; 1730 Patrona Halil İsyanı; 1774 Küçük Kaynarca. - 1789 III. Selim ve Nizâm-ı Cedid; 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı; 1808 Sened-i İttifak ve II. Mahmud; 1826 Vak'a-i Hayriye; 1839 Tanzimat; 1853-1856 Kırım Savaşı; 1856 Islahat Fermanı. - 1876 Kanun-ı Esasî ve I. Meşrutiyet; 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı; 1881 Düyûn-ı Umûmiye; 1908 II. Meşrutiyet; 1909 31 Mart Vakası; 1911 Trablusgarp Savaşı; 1912-1913 Balkan Savaşları. - 1914-1918 I. Dünya Savaşı; Çanakkale, Sarıkamış ve Kut'ül Amare cepheleri; 1918 Mondros; 1919 işgaller ve Millî Mücadele; 23 Nisan 1920 TBMM; 1921 Sakarya; 1922 Büyük Taarruz ve saltanatın kaldırılması; 1923 Lozan ve Cumhuriyet; 1924 halifeliğin kaldırılması. - Cumhuriyet döneminde çok partili hayata geçiş, 1950 iktidar değişimi, NATO üyeliği, 1960/1971/1980 askerî müdahaleleri, 1974 Kıbrıs Harekâtı, 1990'lar ve 2001 ekonomik krizi tarihî bağlamıyla işlenir. - 2002 sonrası seçimler ve hükümet değişimleri, 2008 küresel finans krizi, 2011 Arap Baharı ve Suriye iç savaşı, 2013 Gezi Parkı protestoları, 2016 darbe girişimi, 2020 COVID-19 salgını, 2023 depremleri ve seçimleri ile 2024 yerel seçimleri doğrulanmış kronolojiye göre ele alınır. 2025-2026 ve sonrası için doğrulanmamış olay, sonuç veya gelecek gelişmesi uydurulmaz; güncel bilgi kesin değilse belirsizlik belirtilir. Oyuncu müdahalesi yoksa doğrulanmış tarihî akış korunur.