1 Eylül 1299 açılışı; Anadolu beylikleri, Selçuklu–İlhanlı dengesi ve çok karaktersiz bir dünya
# 1299 — Anadolu Beylikleri ve Dünya Siyaseti ## Oyun başlangıcı — 1 Eylül 1299, 08.00 Bu oyun, Anadolu'daki Türk beyliklerinin, Anadolu Selçuklu Sultanlığı'nın ve İlhanlı üstünlüğünün iç içe geçtiği bir dönemde açılır. Batı Anadolu'da Bizans şehirleri, Türkmen uçları, beylik merkezleri ve ticaret yolları birbirine komşudur. Daha geniş dünyada Moğol ulusları, Memlükler, Avrupa krallıkları, Hindistan ve Doğu Asya güçleri kendi iç ve dış siyasetlerini sürdürür. **Oyuncu rolleri:** Her varlık ayrı bir oynanabilir karakter veya kurumdur. Oyuncular Osman Gazi, I. Yakub Bey, Güneri Bey, Hamid Bey, Mesud Bey, Candar hanedanı, Çobanoğulları ve diğer tarihsel aktörlerden birini seçebilir. Arkadaşlarla çok oyunculu bir odada her kişi farklı bir karakteri yönetir; tek bir ülke veya bütün bir hanedan otomatik olarak tek oyuncuya verilmez. **Anadolu'daki güç dengesi:** Kütahya Germiyanoğulları'nın merkezidir. Lârende–Ermenek Karaman'ın, Uluborlu Hamid'in, Milas–Beçin Menteşe'nin, Eflani Candar'ın, Kastamonu Çobanoğulları'nın ve Karahisar Sâhib Ataoğulları'nın önemli merkezleridir. Konya Selçuklu makamıdır ve İlhanlı askerî/malî üstünlüğü belirleyicidir. Söğüt–Karacahisar Osmanoğlu ucunun çekirdeğidir. Bizans'ın batı Anadolu şehirleri ve kıyı kaleleri ayrı tutulur. Bölgesel hücreler yaklaşık stratejik atlas gösterimidir; her köyün veya kalenin doğrudan merkezden yönetildiği anlamına gelmez. **Özel oynanabilir rol:** Bahattin Mert Aydoğan, senaryo sahibi tarafından eklenmiş kurgusal bir Türkmen bey adayıdır. 1299 açılışında Aydoğanoğulları adlı bağımsız bir beylik, devlet veya ona ait başlangıç toprağı yoktur. Bahattin harita dışında başlar; onu seçen oyuncu başlangıç yerini seçebilir ve yerel destek, asker, müttefik ve toprak kazanmak için sıfırdan mücadele eder. Bu rol, tarihsel bir hanedan veya doğrulanmış 1299 hükümdarı iddiası değildir. **Tarih ve gerçekçilik:** 1299'da henüz bağımsız beylik olarak ortaya çıkmamış Aydınoğlu ve Saruhanoğlu oluşumları, daha sonraki fetihler ve veraset değişimleri kendi kronolojilerinde ele alınır. Hiçbir güç başlangıçta gelecekteki topraklarını otomatik almaz. Askerî sayılar, hazine, vergi, iaşe ve üretim değerleri oyun modelidir; belirsiz tarihsel bilgiler açıkça belirtilir. ## 1299 tarihsel arka planı Bu sürüm geniş bir tarihsel **araştırma ve oynanış taslağıdır**: 104 kamu hesabı, hanedan üyeleri ve yardımcı aktörler bulunur. Her küçük Avrupa lordluğu, bütün Asya yerel hanedanları ve her hükümdarın bütün çocukları eksiksiz doğrulanmış değildir. Anadolu önceliklidir. Katalog figürleri ve kapak temsildir; doğrulanmış portre sayılmaz. **Kaynaklı bilgi:** dönem, kimlik ve olay, ilgili çalışmanın sınırlarıyla kullanılır. **Tartışmalı:** rivayet, çelişen tarih, eksik soy ve belirsiz sınır açık tutulur. **Oyun modeli:** bütün sayısal asker havuzları, garnizonlar, HB bütçeleri, üretim/tahribat endeksleri, iaşe günleri ve inşaat fiyat/süreleri tasarımdır. Bu oyun sayıları bir tarihçiye atfedilmez; 1299 sayımı veya millî gelir serisi değildir. Özellikle el-Ömerî ve İbn Battûta'nın daha sonraki tasvirleri doğrudan1299'a geri taşınmaz. Davia bir karakter/kurum canlandırma dünyasıdır. Seçilen kişi kendi devrinin yetkisine ve bilgi ufkuna sahiptir. Tam bir ülkeyi her şeyi bilen soyut bir imleçle yöneten aktör değildir. Başlangıç için Osman, Güneri, Yakub, Hamid, Seyfeddin Süleyman, Bizans imparatoru ve İlhanlı/Memlük yönetimleri farklı zorluklar verir. Çocuk sultan seçimi naipler ve danışmanlar üzerinden temsil edilir. Belirsiz, ölü ve henüz doğmamış biyografi kayıtları başlangıç rolü olarak önerilmez. ## Anadolu'nun 1299 tarihsel arka planı (oyun açılışı değil) Selçuklu sultanlığı unvan ve yerel kurumlarıyla devam ederken İlhanlı askerî/malî üstünlüğü belirleyicidir. III. Alâeddin Keykubad hüküm süren sultan olarak kaydedilmiştir; II. Mesud azledilmiş hanedan üyesidir. Baltu ve Sülemiş isyanlarının açtığı gerilim, Türkmen uçlarının hareket alanı ve Konya çevresindeki farklı yerel güçler üst üste biner. “İlhanlı üstünlüğü” her köyün tek merkez tarafından aynı güçle yönetildiği anlamına gelmez. Osman'ın çekirdeği Söğüt–Karacahisar çevresidir; Bursa, İznik ve İzmit açılışta Bizans'tadır. 1299 kuruluş geleneği, aynı gün bütün Selçuklu ülkesinin Osman'a geçtiği bir sahneye dönüştürülmez. Kayı aidiyeti ve erken şecere rivayetleri de tartışmasız çağdaş kayıt diye sunulmaz. [Halil İnalcık, Osman I](https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-i) ile [Orhan](https://islamansiklopedisi.org.tr/orhan) erken kaynak tenkidinin temel başvurularıdır. Beylik kayıtları Çobanoğulları ve Candaroğulları'nı birleştirmez: Mahmud'un Kastamonu merkezi ile Yaman Candar'ın Eflani iktâı ayrıdır. Hamid ulu bey olarak kayıttadır; Dündar'ın daha sonraki kitâbe ve fetihleri geriye taşınmaz. Karamanlı Güneri ile kardeşi Mahmud farklı kişilerdir. Eşref, Sâhib Ata, İnanç, Pervâne ve Menteşe haneleri büyük komşuların içinde yok sayılmaz. Aydınoğulları1299'da kurulmuş bağımsız ülke olarak başlamaz; Mehmed ve Sasa biyografik hazırlık kayıtlarıdır. Saruhan'ın uç etkinliği ile Manisa'nın fethi ayrıdır. Manisa için geleneksel1313 tarihi çağdaş belgeyle kesin değildir; Emecen maddesi1310 sonrasını tartışır. Eretna, Dulkadir, Ramazan, Taceddinoğulları ve Kadı Burhaneddin gibi sonraki siyasî oluşumlar başlangıçta kurulmuş gösterilmez. [Feridun Emecen, Saruhanoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/saruhanogullari), [Erdoğan Merçil, Aydınoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/aydinogullari). ## Haritanın anlamı ve sınır defteri 533 kara ve 8 su hücresi vardır. Renk, Toprağın fiilî sahibi / bağlılık istatistiğinden gelir. Ülke başına aynı anahtar ve renk kullanılır. Coğrafi adlar kalıcıdır; sahip adı adın içine gömülmez. Denizler devlet rengi taşımaz. Açılışta her kara hücresinde bir renk vardır; bu, bütün dünyanın 1299 sınırlarının belgelendiği anlamına gelmez. Uzak bölgelerde aynı renk birden çok yerel topluluğun MODEL gösterimidir, birleşik egemen devlet kanıtı değildir. Söğüt–Eskişehir (531) ve tartışmalı Bilecik–İnegöl–Yenişehir (530) Osman rengindedir; 530 için 1299 içindeki rivayet bu açılışın MODEL kabulüdür, kesin Eylül fethi iddiası değildir. Bursa, İznik ve İzmit (529) Bizans'tır. Ereğli (528) Bizans, Bolu–Gerede–Mudurnu (552) Çoban'dır. İzmir–Manisa kale kuşağı (534) ve Troas kıyıları (533) Bizans'tır. Gördes–Demirci (553) ile Birgi–Bozdağ (558) farklı uç renkleridir; bunlar bağımsız 1299 Aydın/Saruhan devletinin veya kesin bir sancağın kanıtı değildir. Merkez ve yetki ayrıntıları tartışmalıdır. [Aydınoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/aydinogullari), [Saruhanoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/saruhanogullari). Konya (543), Antalya (539), Ankara–Kırşehir (546), Kayseri–Niğde (547) ve Amasya–Tokat (548) Selçuklu rengindedir; İlhanlı üst egemenliği diplomasi ilişkisidir. Sivas–Malatya (549), Erzurum çevresi (501), Diyarbakır çevresi (550) ve Ermeni yaylası (152) İlhanlı MODEL denetim rengidir; yerel gelir/iktâ hakları ayrıca değerlendirilir. Samsun–Canik (524) Pervâne MODEL rengidir. Sinop (525), Kastamonu (526) ve Eflani (527) ayrı yönetimlerdir. Bölünmüş İtalya, Rus knezlikleri, Yunanistan, Mağrib ve Güneydoğu Asya için güncel başlangıç değerleri hücre kayıtlarındadır. Eski sürümdeki karma hücre ve ortak merkez listeleri kullanılmaz. Üst egemenlik, koloni/ticaret imtiyazı ve fiilî toprak denetimi aynı hak değildir: Galata ve Kefe gibi ayrı landmark'lar çevresindeki bölgenin tamamını yönetmez. Haritada kara geometrisi bulunmayan adalardaki yer işaretleri, denize denk gelen cell kaydı nedeniyle bütün denizi yönetmiş sayılmaz; coğrafi kapsam sınırı korunur. Tam denetimde fetih ve renk aynı sonuçta güncellenir; bir aylık bekleme yoktur. Tek kale alınırsa yalnız o kale yeni bağlılık alır, kalan denetim sınır defterine yazılır. Coğrafi hücre bölünmesi gelir, asker veya erzak yaratmaz. Çizgiler yaklaşık MODEL'dir. Yer açıklamalarındaki 1299 bilgisi açılış bağlamıdır; güncel sahipliği istatistik belirler. ## Başlangıç krizleri ve diplomasi - Anadolu uçları: İlhanlı tahsili ile yerel meşruiyet ve şehir güvenliği arasında pazarlık. - Osman çevresi: Bizans kale kuşağı, komşu Türkmen rekabeti ve az kaynakla güvenilir müttefik ihtiyacı. - Memlükler: Şubat1299'da yeniden tahta çıkan genç en-Nâsır Muhammed; Sellâr ve Baybars Çaşnigîr'in güçlü nüfuzu; Suriye savunması. - İlhanlılar: Anadolu isyanlarının ardından düzen, divan reformları ve Memlük cephesi; Olcaytu henüz ilhan değil. - Tokta ve Nogay: Cuci ulusunda üstünlük mücadelesi; Nogay'ın oğlu Çaka'nın sonraki Bulgar tahtı mevcut saltanat diye verilmez. - Kaydu ve Duva: Yuan'a karşı ittifak; otlak ve vaha gelirlerinin farklılaşması. - Bizans: mali darlık, farklı taşra menfaatleri ve Latin ticaret imtiyazları; Katalan birliği1299'da imparatorun hazır ordusu değildir. - Avrupa: Fransa–İngiltere/Flandre sorunları, İskoç muhafızlığı, İtalya'nın parçalı kurumları, Sicilya savaşı ve Macar veraset baskısı. Modern birleşik Almanya, İtalya, İspanya, Rusya ve Birleşik Krallık kurulmaz. - Doğu Asya: Yuan kağanlığı, Yuan'a bağlı ama ayrı Goryeo sarayı; Japonya'da Kyoto imparatoru, Kamakura şogunu ve Hōjō naibi ayrı makamlardır. - Güney Asya: Delhi bütün alt kıtayı yönetmez; Bengal, Yadava, Kakatiya, Hoysala, Pandya ve yerel hanedanlar ayrı kayıtlardır. - Güneydoğu Asya: Angkor, Đại Việt, Champa, Lan Na, Sukhothai, Martaban ve Myinsaing farklı merkezlerdir; Majapahit bütün Endonezya değildir. ## Oyuncuya göre değişen isyan, casusluk ve hanedan siyaseti Bu sistemler 1299 açılışında hazır kurulmuş isyan veya komplo değildir; oyuncu ve NPC eylemleri, yerel destek, meşruiyet, merkezî otorite ve gerçek kaynaklar uygunlaştığında ortaya çıkar. Halk desteğinin 40/100 altına gerilemesiyle birlikte yerel makam kabulünün 35 altına veya İlhanlı Anadolu otoritesinin 45 altına düşmesi, somut bir vergi/adalet/güvenlik şikâyeti ve örgütlü önder varsa isyan ihtimalini açar. Bu eşikler oyun modelidir; tek bir kötü ay otomatik isyan başlatmaz. **Bağımsız beylik kurma:** Karacaoğlu, Sancaroğlu ve Akıroğlu kendi soyadlarıyla yeni hanedan kurabilecek üç ayrı kurgusal adaydır; başlangıçta toprakları, orduları ve hazineleri yoktur. Destek, yerel ileri gelen, gerçek asker, maaş/iaşe ve güvenli merkez toplarlar. Kuruluş için en az 50/100 yerel destek, tercihen 800 (asgari 500) mevcut asker, üç aylık ödeme/iaşe veya sürdürülebilir gelir, iki yerel ileri gelen ve fiilî merkez/yol denetimi aranır. Oyuncu karakteri de kendi hanesiyle aynı koşullarda bağımsız beylik ilan edebilir. Yeni beylik kendi soyadından türetilen ayrı allegiance anahtarı ve harita rengi alır; yalnız gerçekten denetlediği hücre/kale boyanır. Beylikler toprak kazanabilir, ittifak kurabilir, tâbi olabilir, parçalanabilir veya yıkılabilir. Hükümdarın ölümü tek başına devleti bitirmez; halef ve hane desteği hesaba katılır. **Casusluk ve istihbarat:** Ajanlar kimlik, bağlılık, örtü, maliyet, görev ve rapor güvenilirliğiyle izlenir. Düşman ordusu takibi son görülen konum/tarih ve yaklaşık kuvvet verir; sahte haber ve gecikme mümkündür. Gizli anlaşma yalnız taraflar ve bilgiye erişen ajanlarca bilinir. Sabotaj için hedefe erişim, araç, süre ve kaçış yolu gerekir; başarı veya büyük hasar garanti değildir. **İlişkiler, suikast ve aile rekabeti:** Karakter çiftleri 0–100 ilişki düzeyiyle izlenir; 0–15 kanlı düşmanlık, tek başına suikast sebebi değildir. Somut husumet/çıkar, erişim, ajan, kaynak ve hedef güvenliği birlikte değerlendirilir. Oyuncu hedefse hazırlık, tehdit, söylenti veya ipucu ve karşı hamle imkânı bulunur; saldırı başarısız olabilir ya da açığa çıkabilir. Kardeş, eş, kuzen ve varisler arasında miras, kayırma, evlilik, naiplik ve taht iddiaları hizip yaratabilir; darbe veya iç savaş ancak destek ve güç oluşursa çıkar. **Savaş yorgunluğu ve tarihsel özgürlük:** Her savaşta taraf başına 0–100 yorgunluk izlenir; süre, kayıp, vergi, ikmal açığı ve yenilgiler artırır; dinlenme ve güvenli ikmal azaltır. Yorgunluk moral, firar, halk desteği, hazine ve barış baskısını etkiler. Sistemler oyuncunun ilişkileri ve eylemlerine bağlı, aşamalı ve sonuçları kalıcı olaylardır; yalnız dramatik olsun diye rastgele komplo üretmez. Tarihsel belgeli olayların zamanı/çekirdeği başlangıç referansıdır; oyuncu önceki koşulları değiştirmişse galip, sonuç veya devam zorlanmaz, sapma kroniğe işlenir. ## Yönetimlerin farklı işleyişi ### Uç beyliği Bey, hanedan, alp çevresi, kadı ve ahiler; il-yurtluk ve pazarlıklı bağlılık. Her Türkmen grubu merkezden sürekli maaş alan asker değildir. Askerî taban: Türkmen atlıları ve yerel yaya; beyler arasında pazarlıklı sefer. Görsel tasarım: Keçe börk, yün/ipek kaftan, çizme; savaşta dönem yay, kılıç ve zincir/lamel zırh. ### İlhanlı üstünlüğünde Selçuklu saltanatı Divan, vezir, iktâ ve kadı ağı; İlhanlı vergi memuru ve noyan baskısı. Sultanlık unvanı doğrudan yerel denetim demek değildir. Askerî taban: Saray çevresi, iktâ sahipleri ve bölgesel kuvvetler. Görsel tasarım: Selçuklu saray kaftanı ve dönem başlığı; modern arma yok. ### Roma imparatorluk idaresi İmparator, ortak imparator, saray ve taşra makamları; pronoia gelir hakkı tam arazi mülkiyeti değildir; yerel elit ve kilise etkili. Askerî taban: Yerel ve imparatorluk birlikleri, ücretli asker; ödeme ve deniz desteği kritik. Görsel tasarım: Bizans ipek tunikleri ve dönem tacı; Avrupa geç dönem plaka zırhı yok. ### İlhanlı divanı ve noyanlar Han, emîrler ve İranlı mali divan; Moğol ulus ilişkileri, şer‘î hukuk ve örfî düzen birlikte etkili. Vergi reformları tek günde her yere uygulanmaz. Askerî taban: Moğol/Türk atlıları, tâbi birlikler ve yerel piyade. Görsel tasarım: Kaftan, lamelli zırh, bileşik yay; süslü ama temsilî yüz. ### Memlük askerî sultanlığı Sultan, büyük emîrler, iktâ ve memlük haneleri; otomatik baba-oğul saltanatı yok. Çocuk sultanın fiilî yetkisi emîr desteğine bağlı. Askerî taban: Eğitimli memlük süvarisi, halka birlikleri ve yardımcılar. Görsel tasarım: Dönem Memlük kaftanı, sarık veya savaşta miğfer ve zincir/lamel zırh. ### Moğol ulus düzeni Cengizli meşruiyeti, hanedan kolları, noyanlar ve sürü/otlak hakları; kurultay desteği ve askerî itaat gerekir. Askerî taban: Çok atlı bozkır süvarisi; otlak, remount ve su belirleyici. Görsel tasarım: Bozkır kaftanı, kürk başlık, bileşik yay ve lamelli parçalar. ### Yuan imparatorluk idaresi Kağan, merkez sekreterliği, bölgesel idareler ve Moğol askerî aristokrasisi; Çin vergi bürokrasisi ve yerel aracılar. Tibet/Kore üstünlüğü doğrudan ilhakla aynı değildir. Askerî taban: Bölgesel garnizon, Moğol süvarisi, Çin yaya ve uzman birlikler. Görsel tasarım: Yuan dönemi Moğol-Çin saray kıyafeti; Ming/Qing kostümü kullanılmaz. ### Yuan'a bağlı yerli krallık Goryeo sarayı ve yerli makamlar korunur; Yuan yükümlülükleri ve hanedan evlilikleri bağımsız hareketi sınırlar. Askerî taban: Yerel garnizon, yaya ve sınırlı süvari. Görsel tasarım: Goryeo dönemi saray kıyafeti; Joseon ikonları kullanılmaz. ### Kamakura bakufusu Kyoto imparatorluk makamı, şogun ve Hōjō shikken naipliği ayrıdır. Gokenin hizmeti kişisel yurt hakları ve ödül beklentisine bağlıdır. Askerî taban: Dönem samuray atlı okçuları ve hane yaya maiyetleri. Görsel tasarım: Kamakura dönemi ō-yoroi/dō-maru ve tachi; Sengoku kalesi, tüfek ve aşigaru üniforması yok. ### Sultanlık ve iktâ idaresi Sultan, emîrler, iktâ ve yerel tahsil aracılığı; tarım vergisi ve merkezî denetim dönem içinde değişir. Askerî taban: Süvari, yaya ve bölgeye göre filler; sonraki bütün fetihler başlangıçta verilmez. Görsel tasarım: 13. yüzyıl Hint-İslâm kaftanı, sarık, kılıç ve zincir zırh. ### Bölgesel Hint krallığı Kral, hanedan, bölgesel hizmet sahipleri, köy ve tapınak mülkleri; her krallığın eşrafı farklı güçtedir. Askerî taban: Süvari, yaya, yaycı ve bölgesel fil birlikleri; filler sınırsız ve ikmalsiz değildir. Görsel tasarım: İlgili bölgenin 13. yüzyıl kumaş, mücevher ve zırh repertuvarı; Babür dönemi kıyafeti yok. ### Güneydoğu Asya merkez-çevre krallığı Saray, yerel bey, tapınak/manastır ve haraç ağları; uzak çevrede yetki derecelidir, modern keskin sınır varsayılmaz. Askerî taban: Yerel yaya, nehir/deniz tekneleri ve bölgesel filler. Görsel tasarım: Bölgesel 13. yüzyıl giyim ve saray geleneği; bütün Asya için tek kostüm yok. ### Bölgesel İslâm sultanlığı/melikliği Saray, divan, yerel emîr, kadı ve ticaret ağları. Üst haraç ve iç tahsil ayrı hesaplanır. Askerî taban: Hanedan maiyeti, süvari ve yerel yardımcılar. Görsel tasarım: Bölgesel kaftan, sarık/başlık ve dönem zırhı. ### Hanedan ve feodal haklar Taç/despot/ban, soylu haneler, ruhban ve şehirler. Hizmet süresi, mahallî hukuk ve kurul onayı sınır koyar; kral bütün ülke gelirini kendi kesesi sayamaz. Askerî taban: Hane şövalyeleri, yaya, okçu/arbaletçi ve süreli hizmet; millî sürekli ordu değildir. Görsel tasarım: Dönem tunik ve surkot; zincir zırh; 15. yüzyıl tam plaka zırh yok. ### Seçimli Roma-Germen krallığı Roma kralı prenslerce seçilir; Habsburg miras arazileri ayrı, imparatorluk prensleri ayrı yetki ve gelir sahibidir. 1356 Altın Fermanı geriye uygulanmaz. Askerî taban: Prenslerin pazarlıklı kontenjanları ve hanedan birlikleri; tüm Almanya tek ordu değildir. Görsel tasarım: 13. yüzyıl taç ve surkot; sonraki imparatorluk sembolleri temsilî kullanılmaz. ### Komün / meclisli şehir yönetimi Meclis, ticaret aileleri ve değişen makamlar; seçilmiş/atanmış önder görevini oğluna otomatik devredemez. Venedik, Cenova, Milano ve Novgorod eşdeğer anayasa sayılmaz. Askerî taban: Ücretli asker, şehir milisi; denizci kentte ayrı gemi mürettebatı. Görsel tasarım: Kentli zengin kumaşları ve dönem makam kıyafeti; modern ulusal üniforma yok. ### Kilise / tarikat yönetimi Seçimli papa/üstat, kurum kurulları ve toprak hakları. Biyolojik oğul veliahtlığı yok; seçim ve bağlılık gerekir. Askerî taban: Kurum garnizonları, maiyet ve sözleşmeli yardımcılar. Görsel tasarım: Dönemin ruhban/tarikat kıyafeti; geç dönem sembol ve üniforma kullanılmaz. ### Orda üstünlüğünde Rus knezliği Knez, boyar ve şehir; Orda yarlığı, haraç ve yerel miras iddiaları farklıdır. Bir knez bütün Rus topraklarının hükümdarı değildir. Askerî taban: Drujina maiyeti ve yerel yaya; şehirlerin hizmeti ve tahsil sınırlıdır. Görsel tasarım: 13. yüzyıl kürk kenarlı kaftan, dönem miğfer ve zincir zırh. ## Ekonomi, nüfus ve miktarların kanıt sınırı Her ana yönetim tek bir kamu hesabı taşır. Hanedan üyelerinin0 HB/0 asker değerleri servetsiz olduklarını söylemez; ana devlet hazinesinin onlarda ikinci kez sayılmadığını belirtir. Gelir ve gider devletin bütün tarihsel muhasebesinin rekonstrüksiyonu değildir. Başlangıç tahsil kapasitesi, normal aylık yük, savaş ek gideri, borç ve inşaat ayrı tutulur. Toplam nüfus sayısı doğrulanmadığı için her devlete kesin nüfus istatistiği eklenmemiştir. Tarım yerel hasat mevsimine, suya ve işgücüne; sürü ekonomisi otlağa; gümrük gerçek geçişe bağlıdır. Uç beyliği ile ticaret komünü aynı gelir sepetini kullanmaz. Nil havzasındaki üretim, Denizli dokuması, Sinop gümrüğü, Bohemya madeni ve bozkır sürüsü farklı darboğazlarla karşılaşır. Din/etnisite ekonomik başarı için doğuştan çarpan değildir. Kalelerin başlangıç garnizon ve erzağı oyun varsayımıdır. “İdare merkezi” işaretlerinin koruma birliğiyle ayrıca adlandırılmış sur garnizonları çifte yazılmaz: aynı şehirde ikisi varsa idare merkezi değeri iç hane korumasını, sur işareti dış savunma birliklerini temsil eder. Normal aylık yük başlangıç garnizon ücretlerini içerir; ilk ay tekrar eklenmez. Sefer havuzundan yeni garnizon ayırmak mevcudu karşılıklı değiştirir; toplam insan yaratmaz. ## Yönetim ve hanedan sicili Aşağıdaki asker ve para sütunlarının **tamamı modeldir**. Kaynak bağlantıları hükümdar/kurum bağlamı içindir; bu rakamları doğrulamaz. “Tam çocuk listesi” iddiası yoktur; açıklamadaki belirsiz üyeler harita dışında biyografik kayıttır. | Yönetim | Başlangıç makamı | Sefer havuzu (model) | Hazine HB (model) | Tahsil HB/ay (model) | Ekonomik dayanak | Hanedan / makam notu | Başvuru | |---|---|---:|---:|---:|---|---|---| | Osmanlı Ucu | Osman Gazi | 1600 | 6000 | 2500 | Söğüt yaylak-kışlak ağı, sürü, pazar ve geçiş resimleri | Orhan; Alâeddin Ali; diğer oğulların 1299 doğum durumu belirsiz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-i) | | Karamanoğulları | Güneri Bey | 9000 | 28000 | 12500 | Toros hayvancılığı, ova tahılı ve geçit ticareti | Kardeşi Mahmud; Güneri'nin oğulları için doğrulanmış 1299 kaydı yok | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanogullari) | | Germiyanoğulları | I. Yakub Bey | 8000 | 32000 | 14000 | Tahıl, mera, dokuma ve iç pazarlar | Oğlu Mehmed; doğum yılı bilinmiyor | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/germiyanogullari) | | Hamidoğulları | Hamid Bey | 3000 | 12000 | 5500 | Göller yöresi tarımı, sürüler ve yol resimleri | Oğlu İlyas; torunu Dündar; yaşlar belirsiz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/hamidogullari) | | Eşrefoğulları | Seyfeddin Süleyman Bey | 2500 | 13000 | 5000 | Göl havzası tahılı, hayvancılık ve mahallî pazar | Oğlu Mübarizüddin Mehmed; kızı Gülcemal | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/esrefogullari) | | Menteşeoğulları | Mesud Bey | 4000 | 18000 | 7800 | Kıyı ticareti, kereste, tarım ve deniz akınları | Oğlu Şücaüddin Orhan; diğer oğulların 1299 yaşları bilinmez | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/menteseogullari) | | Karesioğulları | Karesi Bey | 3500 | 16000 | 6500 | Tahıl, mera ve Marmara-Ege ticaret bağlantıları | Yahşi, Demirhan, Dursun: akrabalık ve doğum ayrıntıları tartışmalı | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/karesiogullari) | | Candaroğulları — Eflani | Şemseddin Yaman Candar | 1200 | 5500 | 2600 | Orman ürünleri, mera ve yerel tarım | Oğlu I. Süleyman; yaş bilinmiyor | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/candarogullari) | | Çobanoğulları — Kastamonu | Mahmud Bey (Çobanoğlu) | 3500 | 16000 | 6800 | Orman, hayvancılık, kent pazarı ve Karadeniz bağlantısı | Yavlak Arslan'ın oğlu; kendi çocukları doğrulanmadı | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/cobanogullari) | | Pervâneoğulları | Mühezzebüddin Mesud Bey | 1800 | 13500 | 4200 | Sinop liman gümrüğü ve gemicilik | Oğlu Gazi Çelebi; doğum yılı belirsiz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/pervaneogullari) | | Sâhib Ataoğulları | Nusretüddevle Ahmed Bey | 1800 | 9000 | 3900 | Karahisar tahılı, geçit ve kent pazarları | Şemseddin Mehmed'in oğlu; oğul bilgisi doğrulanmadı | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/sahib-ataogullari) | | İnançoğulları — Lâdik | Şücaüddin İnanç Mehmed Bey | 1800 | 14500 | 4500 | Denizli dokumaları, tarım ve Türkmen ticaret ağı | Oğlu Murad Arslan; doğum yılı belirsiz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/inancogullari) | | Anadolu Selçuklu Sultanlığı | III. Alâeddin Keykubad | 4500 | 17000 | 10500 | Tahıl vergileri ve kervan yolları; İlhanlı tahsil baskısı | Çocukların güvenilir başlangıç kaydı eksik; II. Mesud azledilmiş akraba | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/keykubad-iii) | | Bizans İmparatorluğu | II. Andronikos Palaiologos | 12000 | 45000 | 27000 | Arazi gelirleri, gümrükler, kent üretimi; İtalyan imtiyazları | Oğulları IX. Mihail, Konstantinos, İoannes, Theodoros, Demetrios | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Andronikos_II_Palaiologos) | | Trabzon İmparatorluğu | II. Aleksios Komnenos | 2500 | 16000 | 5000 | Liman ve İran-Karadeniz transit ticareti | Oğullarının 1299 doğumları doğrulanmadı; sonraki III. Andronikos ayrı kayıt | [Başvuru](https://dergipark.org.tr/en/pub/yyusbed/article/804659) | | Kilikya Ermeni Krallığı | II. Hetum | 6000 | 21000 | 11500 | Ova tarımı, Ayas limanı ve Toros geçitleri | Kardeşleri Konstantin ve Oşin; yeğeni Levon; kendi erkek evladı yok | [Başvuru](https://hoyuk.gov.tr/eng/full-text/78/tur) | | İlhanlı Devleti | Gâzân Mahmud Han | 60000 | 220000 | 110000 | Arazi tahsili, kervan ticareti ve reform edilen divan | Kardeşi Olcaytu; oğlu Alçu ve kızı Öljey Kutluğ (ayrıntı teyidi gerekli) | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/gazan-han) | | Memlük Sultanlığı | en-Nâsır Muhammed b. Kalavun | 35000 | 180000 | 77000 | Nil tarımı, iktâ ve Kızıldeniz-Akdeniz gümrükleri | 1299'da henüz çocuk sultan; ilerideki oğulları başlangıçta doğmuş sayılmaz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kalavun) | | Altın Orda — Tokta Ulusu | Tokta Han | 40000 | 145000 | 74000 | Sürü, ticaret ve tâbi knezliklerden haraç | Oğlu İlbasmış; tarihleme ayrıca doğrulanmalı | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/altin-orda-hanligi) | | Nogay'ın Batı Ulusu | Nogay | 20000 | 70000 | 41000 | Bozkır sürüleri, Tuna geçişi ve bağlılardan pay | Oğlu Çaka; ayrıca oğul listesi eksik | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Nogai_Khan) | | Çağatay Ulusu | Duva Han | 30000 | 100000 | 57000 | Vaha tarımı, sürü ve transit ticaret | Oğulları Kutluğ Hoca, Könçek, Kebek, Esen Buka; doğum yılları belirsiz | [Başvuru](https://www.iranicaonline.org/articles/chaghatayid-dynasty/) | | Kaydu'nun Ögedey Ulusu | Kaydu | 25000 | 80000 | 46000 | Bozkır sürüleri ve vaha gelirleri | Oğulları Çapar ve Orus; kızı Kutulun | [Başvuru](https://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-v/) | | Yuan Hanedanı | Temür Öljeytü Kağan | 100000 | 500000 | 220000 | Tahıl ve tuz vergileri, kâğıt para, büyük kanal ve ticaret | Oğlu Deşou; yeğenleri Hayşan ve Ayurbarvada | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Tem%C3%BCr_Khan) | | Goryeo Krallığı | Chungnyeol | 12000 | 50000 | 23000 | Pirinç, arazi gelirleri ve Yuan yükümlülükleri | Oğlu Chungseon; 1298'de kısa saltanattan sonra babası geri dönmüştür | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Chungnyeol_of_Goryeo) | | Kamakura Japonya'sı | Hōjō Sadatoki | 20000 | 70000 | 39000 | Şoen malikâneleri ve savaşçı toprak hizmetleri | İmparator Go-Fushimi; şogun Prens Hisaaki; Sadatoki'nin Takatoki adlı oğlu 1303 doğumlu | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/H%C5%8Dj%C5%8D_Sadatoki) | | Delhi Sultanlığı | Alâeddin Halacî | 50000 | 210000 | 102000 | Arazi tahsili, Ganj havzası ve ticaret; reformlar kademeli | Oğulları Hızır Han ve Şadi Han; 1299 doğum tarihleri eksik | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/alaeddin-halaci) | | Bengal Sultanlığı | Rükneddin Keykâvus | 12000 | 65000 | 25000 | Delta tarımı, dokuma ve nehir ticareti | Oğul bilgisi doğrulanmadı; Delhi ile hanedan bağı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Rukunuddin_Kaikaus) | | Devagiri Yadava Krallığı | Ramachandra | 16000 | 65000 | 32000 | Dekken tarımı, kent pazarı ve geçiş yolları | Oğlu Şankaradeva; ayrıntılı doğum kaydı belirsiz | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Ramachandra_of_Devagiri) | | Kakatiya Krallığı | Prataparudra | 18000 | 76000 | 36000 | Sulama depoları, tarım ve iç ticaret | Oğul bilgisi doğrulanmadı; evlatlık soy geleneği ayrıca incelenmeli | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Prataparudra) | | Hoysala Krallığı | III. Vira Ballala | 16000 | 68000 | 33000 | Güney Dekken tarımı ve kent üretimi | Oğlu Ballala IV; doğum durumu başlangıçta doğrulanmadı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Veera_Ballala_III) | | Pandya Ülkesi | I. Maravarman Kulasekhara | 20000 | 90000 | 41000 | İnci, deniz ticareti ve sulamalı tarım | Sundara Pandya ve Vira Pandya; saltanat/soy kronolojisi tartışmalı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Maravarman_Kulasekara_Pandyan_I) | | Nepal Malla Krallığı | Ananta Malla | 3000 | 16000 | 6000 | Vadi tarımı, zanaat ve Himalaya geçiş ticareti | Biyolojik oğul listesi doğrulanmadı; Jayadityadeva farklı aileden veliaht/idareci olarak anılır | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Ananta_Malla) | | Lan Na Krallığı | Mangrai | 6000 | 25000 | 12500 | Pirinç, orman ürünleri ve vadi ticareti | Oğulları Khrueang, Chaiyasongkhram ve Khruea; hangilerinin 1299'da yaşadığı ayrıca teyit edilmeli | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Mangrai) | | Sukhothai Krallığı | Sukhothai Sarayı — hükümdar geçişi belirsiz | 6000 | 24000 | 12000 | Pirinç, seramik ve vadi geçişleri | Ram Khamhaeng'in oğlu; babasının ölüm tarihi 1298/1317 olarak tartışılır | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Loe_Thai) | | Angkor Khmer Krallığı | III. Indravarman | 18000 | 74000 | 37000 | Su yönetimi, pirinç ve tapınak mülkleri | Oğul bilgisi doğrulanmadı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Indravarman_III) | | Đại Việt | Trần Anh Tông | 20000 | 85000 | 40000 | Kızıl Nehir pirinci, liman ve köy tahsili | Oğlu Trần Mạnh 1300 doğumludur; 1299'da yoktur | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Anh_T%C3%B4ng) | | Champa Krallığı | III. Jaya Simhavarman | 8000 | 35000 | 17000 | Liman, kıyı tarımı ve deniz ticareti | Jaya Simhavarman IV; doğum kaydı belirsiz | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Jaya_Simhavarman_III) | | Majapahit Krallığı | Raden Wijaya | 12000 | 60000 | 26000 | Java pirinci ve liman ticareti | Jayanegara 1294 doğumludur; kızlar sonraki doğum kaydına tabidir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Raden_Wijaya) | | Hanthawaddy — Pegu | Wareru | 6000 | 30000 | 13000 | Aşağı Birmanya pirinci ve liman gümrükleri | Oğulların başlangıç kaydı eksik | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Wareru) | | Myinsaing Yönetimi | Athinkhaya, Yazathingyan ve Thihathu | 10000 | 34000 | 20000 | Orta İravadi sulaması ve tahıl | Üç kardeş ortak yönetici; Thihathu'nun Uzana/Pinya ilişkileri ayrı incelenir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Myinsaing_Kingdom) | | Resûlî Sultanlığı | el-Müeyyed Dâvûd | 7000 | 40000 | 17000 | Aden gümrüğü, Yemen tarımı ve Kızıldeniz ticareti | Oğlu el-Mücahid Ali; 1299 doğum durumu belirsiz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/resuliler) | | Herat Kert Melikliği | Fahreddin Kert | 5000 | 28000 | 11500 | Vaha tarımı, kervan ticareti ve zanaat | Oğul bilgisi doğrulanmadı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Kart_dynasty) | | Kirman Kutluğhanlıları | Kutbüddin Şah Cihan | 4000 | 23000 | 9200 | Vaha, kervan yolları ve bölgesel tarım | Çocukların başlangıç kaydı doğrulanmadı | [Başvuru](https://www.iranicaonline.org/articles/mongols/) | | Gürcü Krallıkları | VIII. David | 7000 | 24000 | 15000 | Vadi bağcılığı, tarım ve Kafkas geçiş ticareti | V. Giorgi rakip krallık iddiasında; David'in oğlu VI. Giorgi henüz doğmamıştır | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/David_VIII) | | Kıbrıs Krallığı | II. Henri de Lusignan | 3500 | 24000 | 9000 | Şeker, tahıl ve Doğu Akdeniz liman ticareti | Erkek evladı yok; kardeşi Amaury bir hanedan rakibidir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_II_of_Cyprus) | | İngiltere Krallığı | I. Edward | 15000 | 90000 | 35000 | Yün, gümrük, kraliyet arazisi ve meclis onaylı tahsil | Oğlu Caernarfonlu Edward; sonraki Thomas/Edmund henüz doğmamış | [Başvuru](https://www.hrp.org.uk/tower-of-london/history-and-stories/edward-i/) | | İskoç Krallığı — Muhafızlar | Robert Bruce ve John Comyn | 6000 | 17000 | 12000 | Tahıl, hayvancılık ve yerel soylu hizmeti | Tahttan indirilmiş John Balliol hayatta; Bruce henüz kral değildir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Guardians_of_Scotland) | | Fransa Krallığı | IV. Philippe | 25000 | 160000 | 57000 | Toprak, kent, ticaret ve olağanüstü kraliyet tahsili | Oğulları Louis (1289), Philippe (1291), Charles (1294), Robert (1296) | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Philip_IV_of_France) | | Navarra Krallığı | I. Jeanne | 3000 | 18000 | 6500 | Pirene geçitleri, tarım ve kent gümrüğü | Fransa kralıyla aynı çocuklar; Louis ayrı bir kişi olarak çoğaltılmaz | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Joan_I_of_Navarre) | | Kastilya ve León | IV. Fernando | 13000 | 75000 | 30000 | Tahıl, yün ve kraliyet resimleri | Oğlu XI. Alfonso 1311 doğumludur; başlangıçta yoktur | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_IV_of_Castile) | | Aragon Tacı | II. Jaume | 12000 | 80000 | 29000 | Akdeniz limanları, gümrük ve meclisli krallıklar | Oğulları Jaume (1296), Alfonso (1299); diğer oğullar henüz doğmamıştır | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/James_II_of_Aragon) | | Mallorca Krallığı | II. Jaume (Mallorca) | 2000 | 22000 | 6500 | Ada tarımı, liman ve Roussillon gelirleri | Oğulları Jaume, Sanç, Ferran, Philippe | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/James_II_of_Majorca) | | Portekiz Krallığı | Dinis | 8000 | 55000 | 20000 | Tarım, kent pazarı ve Atlantik limanları | Oğlu Afonso (1291); gayrimeşru oğulları Afonso Sanches ve Pedro | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Denis_of_Portugal) | | Gırnata Emirliği | II. Muhammed el-Fakih | 7000 | 47000 | 19000 | Sulamalı tarım, ipek ve Akdeniz ticareti | Oğulları III. Muhammed ve Nasr; kızı Fâtıma | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_II_of_Granada) | | Roma-Germen Krallığı | I. Albrecht von Habsburg | 14000 | 65000 | 32000 | Hanedan arazisi ve prenslerin pazarlıklı katkısı | Rudolf, Friedrich, Leopold, Albrecht, Heinrich, Otto; yaşları ayrı kayıtlı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Albert_I_of_Germany) | | Bohemya Krallığı | II. Václav | 10000 | 65000 | 25000 | Gümüş madeni, arazi ve kent gelirleri | Oğlu III. Václav (1289); Polonya tacı henüz 1300'e aittir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Wenceslaus_II_of_Bohemia) | | Polonya Piast Dükalıkları | Władysław Łokietek | 6000 | 24000 | 13000 | Bölgesel tarım, kent ve geçit gelirleri | Oğlu Stefan (yaklaşık1296); Kazimierz 1310 doğumludur | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_I_%C5%81okietek) | | Macaristan Krallığı | III. András | 12000 | 67000 | 28000 | Tarım, maden ve baronların bölgesel gelirleri | Oğlu yok; kızı Erzsébet (1292); otomatik erkek veliaht uydurulmaz | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Andrew_III_of_Hungary) | | Sırp Krallığı | II. Stefan Uroš Milutin | 10000 | 51000 | 23000 | Tarım, maden, pazar ve bölgesel soylu hizmeti | Oğulları Stefan Dečanski ve Konstantin; annelik bilgileri tartışmalı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Stefan_Milutin) | | Bosna Banlığı | I. Stjepan Kotromanić | 3500 | 15000 | 7500 | Tarım, orman ve bölgesel geçişler | II. Stjepan yaklaşık1292 doğumlu; kardeşler ayrıntı teyidi bekler | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_I,_Ban_of_Bosnia) | | Bulgar Çarlığı — naiplik | II. İvan ve Smiltsena | 7000 | 29000 | 16000 | Tuna tarımı, sürü, kent ve geçit resimleri | II. İvan Smilets'in oğludur; çocuk hükümdar | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Ivan_II_of_Bulgaria) | | Epir Despotluğu | I. Thomas Komnenos Doukas | 3000 | 17000 | 7000 | Tarım, geçiş ve Adriyatik ticaret bağlantısı | Çocuk despot; annesi Anna Kantakouzene naibedir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_I_Komnenos_Doukas) | | Atina Dükalığı | II. Guy de la Roche | 2000 | 14000 | 5000 | Tarım, kent ve Latin feodal hakları | Çocuğu yok; miras siyaseti önemlidir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Guy_II_de_la_Roche) | | Ahaya Prensliği | Isabelle de Villehardouin | 2200 | 15000 | 5500 | Morea tarımı ve feodal yükümlülük | Kızı Mahaut (1293); erkek evladı yok | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Isabella_of_Villehardouin) | | Venedik Cumhuriyeti | Pietro Gradenigo | 5000 | 75000 | 18000 | Liman, gemicilik, gümrük ve ticaret sermayesi | Doçelik oğula otomatik geçmez | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Pietro_Gradenigo) | | Cenova Komünü | Cenova komün meclisleri | 5000 | 68000 | 17500 | Deniz ticareti, koloniler, gemi ve kredi | 1299'da henüz doçelik yok; ilk doçe 1339 | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Republic_of_Genoa) | | Milano Signorialığı | Matteo I Visconti | 4000 | 40000 | 11500 | Kent zanaatı, ticaret, arazi ve tollar | Oğulları Galeazzo, Luchino, Marco, Giovanni, Stefano | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Matteo_I_Visconti) | | Papalık Devleti | VIII. Bonifatius | 3000 | 45000 | 11000 | Kilise arazileri, papalık gelirleri ve kentler | Makam seçimlidir; biyolojik veliaht yoktur | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Boniface_VIII) | | Napoli Krallığı | II. Charles d'Anjou | 10000 | 65000 | 24000 | Tarım, liman ve kraliyet alanları | Yaşayan oğullar Robert, Philippe, Raymond Bérenger, Pierre, Jean; Charles Martel ve Louis ölmüştür | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_II_of_Naples) | | Sicilya Krallığı | III. Federico | 7000 | 42000 | 17000 | Tahıl, liman ve ada ticareti | Sonraki meşru oğulları henüz doğmamıştır | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Frederick_III_of_Sicily) | | Danimarka Krallığı | VI. Erik Menved | 6000 | 32000 | 14000 | Tarım, Baltık ticareti ve kraliyet gelirleri | Çocukların doğum/ölüm takvimi eksik; hayatta erkek veliaht kesinleştirilmez | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Eric_VI_of_Denmark) | | Norveç Krallığı | V. Håkon Magnusson | 5000 | 29000 | 11500 | Balık, deniz ticareti, arazi ve kırsal yükümlülük | Oğlu yok; kızı Ingeborg 1301 doğumlu; Agnes'in doğumu yaklaşık1290 | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Haakon_V_of_Norway) | | İsveç Krallığı | Birger Magnusson | 6000 | 30000 | 13500 | Tarım, demir ve Baltık ticareti | Oğlu Magnus 1300 doğumludur; kardeşleri Erik ve Valdemar rakip güçler | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Birger,_King_of_Sweden) | | Litvanya Büyük Dükalığı | Vytenis | 8000 | 28000 | 17500 | Tarım, orman ürünleri, ticaret ve bağlı topluluklardan pay | Oğlu Žvelgutis; doğumu ve 1299 varlığı kesin değil; Gediminas kardeşidir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Vytenis) | | Töton Tarikatı | Gottfried von Hohenlohe | 5000 | 30000 | 12500 | Prusya malikâneleri, tarikat ve ticaret gelirleri | Üstat seçimlidir; oğul veraseti yoktur | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Gottfried_von_Hohenlohe) | | Novgorod Cumhuriyeti | Novgorod veçe ve posadnikliği | 6000 | 38000 | 14500 | Kürk, balmumu, tahıl ve Baltık ticareti | Knez davet ve sözleşmeyle yetkilendirilir | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Novgorod_Republic) | | Vladimir Büyük Knezliği | III. Andrey Aleksandroviç | 7000 | 32000 | 16000 | Orman ve tarım gelirleri; Orda'ya haraç | Oğulları Mihail, Boris, Yuri; yaşam tarihleri tam doğrulanmadı | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Andrey_of_Gorodets) | | Moskova Knezliği | Daniil Aleksandroviç | 2500 | 17000 | 6500 | Nehir ticareti, orman, tarım ve geçiş gelirleri | Oğulları Yuri, Aleksandr, Boris, İvan, Afanasi; doğumlar kısmen belirsiz | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Daniel_of_Moscow) | | Tver Knezliği | Mihail Yaroslavich | 3500 | 20000 | 8500 | Yukarı Volga ticareti, orman ve tarım | Oğlu Dmitri (1299); sonraki oğulları henüz doğmamış | [Başvuru](https://en.wikipedia.org/wiki/Mikhail_of_Tver) | | Merînî Sultanlığı | Ebû Ya‘kub Yusuf | 20000 | 90000 | 43000 | Tarım, kent zanaatı, Sahra ve Akdeniz ticareti | 1299'da yaşayan oğulların tam listesi doğrulanmadı; Ebû Sâlim bu hükümdarın oğlu olarak yazılmaz | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/meriniler) | | Hafsî Sultanlığı | II. Muhammed el-Müstansır | 14000 | 74000 | 31000 | İfrîkıye tarımı, limanlar ve Sahra ticareti | Oğul listesi henüz doğrulanmadı | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/hafsiler) | | Abdülvâdî Sultanlığı | I. Osman b. Yağmurasan | 10000 | 46000 | 23000 | Kent zanaatı, tarım ve Sahra geçiş ticareti | Oğlu Ebû Zeyyân; Ebû Hammû hanedan kolu | [Başvuru](https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulvadiler) | ## Kronoloji kayıtları ve belirsizlikler Bu liste kaynaklı ana bağları verir; bütün Avrasya'nın gün gün eksiksiz olay veri tabanı değildir. Ayrıntılı genel omurga 1299–1326'dır; Anadolu siyasi geçişleri için aşağıdaki V1.0 tablosu 1352'ye kadar önceliklidir. Biyografilerin sonraki unvanlarını bilmek karakterlerin geleceği bildiği anlamına gelmez. | Tarih/hassasiyet | Tarihsel bağ | Uygulama ve kanıt sınırı | |---|---|---| | 1299 yıl içi | Bilecik, Yarhisar, İnegöl ve Yenişehir çevresindeki Osmanlı fetih geleneği | Kesin ay/günler verilmez. cell530'un Osman renginde başlaması MODEL senaryo kabulüdür; kesin Eylül geçişi sayılmaz, Bursa/İznik/İzmit ile karıştırılmaz. | | 1299 sonları / 1300 | Nogay'ın yenilgisi ve ölümü; Çaka'nın Bulgar tahtı | Kaynaklarda1299/1300 farkı; tek sahte gün icat edilmez. Tokta/Nogay/Çaka/Smiltsena farklı aktörlerdir. | | 22–23 Aralık 1299 — kaynak farkı | Vâdil-haznedâr/Humus civarında İlhanlı galibiyeti | TDV Gâzân Han maddesi 22, TTK Belleten diplomasi çalışması 23 Aralık verir; fark korunur. Yenilgi Mısır'ın otomatik ilhakı değildir. | | 4 Ocak1300 | İlhanlı kumandanının Dımaşk'a girişi | İç kale alınmış sayılmaz; işgal ve bütün eyalet ilhakı ayrılır. | | 17 Nisan1300 | Güneri Bey'in ölümü; Mahmud'un veraseti | Karaman hesabı ve emir yetkisi devredilir; ikinci bir ordu/hazine yaratılmaz. | | 1300–1302 çevresi | II. Mesud'un yeniden Selçuklu tahtına geçişi | Farklı maddelerde tarih farkı vardır; tek gün veya tartışmasız yıl verilmez. | | 27 Temmuz1302 — bu senaryonun kabulü | Bafeus/Koyunhisar ve Osman'ın ününün artması | İnalcık kronolojisi esas alınır;1299 kuruluş geleneğiyle aynı olay sayılmaz. Akademik tarihleme tartışması korunur. | | 1303 baharı | Şakhab/Mercüssuffer'de Memlük başarısı | Kaynaklı sonuç korunur; belge yoksa kesin kayıp sayısı uydurulmaz. | | 1303–1305 | Katalan birliğinin Bizans hizmeti ve ardından çatışması | Birlik1299'dan beri hazır Bizans kuvveti değildir. | | 1304 | Gâzân'ın ölümü | Kardeşi Olcaytu'ya geçiş; Gâzân'ın1300'de ölen oğlu veliaht yetişkin yapılmaz. | | 19 Temmuz1304 | Olcaytu'nun cülûsu | Makam, kaynak ve kamu hesabı tek çizgide devralınır. | | 1307–1308 | Karamanoğlu Mahmud'un ölüm ve haleflik dönemi | Yahşi'nin akrabalığı ve sıra kaynak farkları korunur. | | 1308 | Mehmed Bey'in Aydın-ili hâkimiyeti | Aydınoğulları bağımsız renk ve yönetimi bu dönemden önce peşinen verilmez. | | 1308–1309 çevresi | Yaman Candar sonrası I. Süleyman ve Çobanoğulları'nın sonu | Eflani ile Kastamonu başlangıçta birleştirilmez; fetih/haleflik adımları ayrı. | | 1310 sonrası; geleneksel1313 | Manisa'nın Saruhan eline geçişi | Emecen'e göre kesin tarih çağdaş kaynaktan kurulamaz;1313 kesin gün gibi kilitlenmez. | | 1322 | Sinop'un Candar ülkesine katılması | Pervâne/Gazi Çelebi ve kızı hakkındaki veraset kaydı korunur; Sinop1299'da Candar değildir. | | 1324 / alternatif1326 | Osman'ın ölümü | İnalcık'ın1324 tarihlemesi ve TTK'nın1326 kaydı birlikte gösterilir; bu sürüm ana dalda1324 kabul eder. | | 1326 | Bursa'nın Osmanlı eline geçişi | Şehir önceden Osmanlı rengine geçmez; çevre ve iç kale denetimi ayrı. | | 1331 / 1337 — sonraki ufuk | İznik / İzmit'in Osmanlı fethi | Bunlar1299 başlangıcı değildir; bu tarihlere ilerlerken ayrıntılı kronoloji doğrulaması gerekir. | Başvurular: [Muhammed b. Kalavun](https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-b-kalavun), [Karamanoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanogullari), [Osman I](https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-i), [Orhan](https://islamansiklopedisi.org.tr/orhan), [Olcaytu Han](https://islamansiklopedisi.org.tr/olcaytu-han), [Pervâneoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/pervaneogullari), [Candaroğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/candarogullari), [İlhanlı hanedan tarihi](https://www.iranicaonline.org/articles/il-khanids-i-dynastic-history/). ## Araştırma yöntemi ve kaynak katmanları Anadolu/erken Osmanlı için Halil İnalcık, Faruk Sümer, Feridun Emecen, Erdoğan Merçil, Sait Kofoğlu, Yaşar Yücel, Mustafa Çetin Varlık, Tuncer Baykara ve Muharrem Kesik'in uzmanlık maddeleri temel alınmıştır. Çalışmaların dayandığı kitâbe, vakfiye, sikke ve çağdaş kronik ile daha geç hanedan anlatısı aynı kanıt gücünde değildir. Uzunçarşılı ve Osman Turan maddelerin bibliyografyalarında ileri okuma olarak yer alır; erişilmeyen kitapların tamamı okunmuş gibi gösterilmez. İlber Ortaylı'nın [Kadı / Osmanlı Devleti'nde Kadı](https://islamansiklopedisi.org.tr/kadi#2-osmanli-devletinde-kadi) maddesi hukuk ve idareyi ayırmak için kullanılmıştır. Maddenin sonraki yüzyıllara ait medrese hiyerarşisi, kazaskerlik ve kadılık dereceleri1299'a taşınmaz. İlk dönem için kanıt eksikliği özellikle korunur. Moğol ve İran alanı için Encyclopaedia Iranica'nın uzmanlık maddeleri: [Chaghatayid Dynasty — Peter Jackson](https://www.iranicaonline.org/articles/chaghatayid-dynasty/), [Central Asia V](https://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-v/), [Il-khanids I](https://www.iranicaonline.org/articles/il-khanids-i-dynastic-history/), [Economy V](https://www.iranicaonline.org/articles/economy-5-part2/), [Čobān](https://www.iranicaonline.org/articles/coban-cupan-ar/). Hanedan kronolojilerindeki Duva'nın başlangıcı ve Kaydu'nun ölümü gibi farklar sessizce giderilmiş sayılmaz. Avrupa ve uzak Asya sicilindeki bağlantıların bir kısmı ikincil ansiklopedi **ön kayıtlarıdır**. Bunlar Anadolu uzmanlık maddeleriyle eşit derecede son akademik doğrulama sayılmaz. [Birleşik Krallık kraliyet sarayları / Edward I](https://www.hrp.org.uk/tower-of-london/history-and-stories/edward-i/), [UK Parliament / Edward dönemi](https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/edward/), [Aragon arşivi](https://www.cultura.gob.es/archivos-aca/en/actividades/documentos-para-la-historia-de-europa/aran.html) gibi kurumsal kaynaklarla sınırlı karşılaştırmalar yapılmıştır. Her satır için monografi, numismatik ve soy denetimi tamamlanmış değildir. Abdullah Kalınsazlıoğlu adı araştırılmıştır; erişilebilen içerikte bu1299 kapsamı için doğrulanabilir uzmanlık çalışması saptanamadığından, ona dayandırılmış kesin olgu veya sayı eklenmemiştir. Popüler anlatının birincil belge ve uzman literatür karşısında ayrı değerlendirilmesi kişi hakkında bir hüküm değil kaynak seçim ilkesidir. [Höyük / Silifke sikkeleri](https://hoyuk.gov.tr/eng/full-text/78/tur), Kilikya'da1298–1299 taht geçişini kontrol etmek için kullanılmıştır. II. Hetum'un1299 restorasyonunun kesin ayı burada verilmediğinden1 Eylül'e kesin olay günü atfedilmez. VIII. David'in Gürcistan'ı ve Sukhothai'de Ram Khamhaeng/Loe Thai geçişi de belirsizlik kayıtlarıdır. ## Görsel üretim ve oynanış sınırı Davia kataloğundan uygun genel ortaçağ aktör/kale/çarşı/han figürleri atanmıştır. Ming, Joseon ve Sengoku modelleri1299 portresi diye kullanılmaz; yeterli dönem modeli olmayan kayıtta model boş bırakılır. Bir Müslüman hükümdardaki genel süvari işareti kişiye özgü portre veya gerçek muhafız sayısını temsil etmez. Kapak, yapay zekâyla üretilmiş temsilî sanattır; tarihsel belge değildir. Bu sürümün MCP araçları metin, istatistik, yerleştirme ve kayıt doğrulaması sağlar. Burada tanımlanan nedensel kurallar Davia'nın oyun çözümleyicisine yazılmıştır; bağımsız deterministik bir savaş/iktisat yazılımının uygulanıp çalıştırıldığı iddiası yoktur. Tam sınır poligonları, eksiksiz küresel hanedan veri tabanı, kişiye özgü bütün portreler ve uzun süreli çok oyunculu denge testi tamamlanmış değildir. ## Açılışta araştırılabilir karar örnekleri - Osman: Karacahisar pazarının güvenliğini artırmak, kışlık iaşeyi saydırmak, komşu tekfura süreli geçiş anlaşması teklif etmek. - Hamid: Uluborlu, Burdur ve Eğirdir gelir/haklarını ayırarak divan raporu istemek; taş kale için keşif ve malzeme hesabı. - Güneri: Toros geçitlerinin savunması, üretici köylerle uzlaşma ve İlhanlı tehdidi karşısında ittifak görüşmesi. - Bizans: Bitinya garnizonlarına gerçekten erişen ödeme ve ikmali denetlemek; İtalyan gemi desteğinin şartlarını görüşmek. - Memlük yönetimi: Sellâr ve Baybars'ın yetkisini açıklaştırmak; Suriye menzil ve erzak hazırlığı. - Venedik: kurul onaylı ticaret/gemi sözleşmesi; bütün devlet bütçesini kişisel servet saymadan karar. ## V0.2 — Karakter merkezli açılış rehberi Bu bölümdeki amaçlar, baskılar ve üçer niyet MODEL olan oyun başlangıcı tasarımlarıdır; tarihsel kişilerin belgelenmiş düşünceleri veya yapılmış eylemleri değildir. KAYNAKLI biyografi ve TARTIŞMALI soy/tarih kayıtları yukarıdaki kaynaklarda ve aktör dosyalarında kalır. ALTERNATİF bir senaryo uygulanmamıştır. Tarihe bağlı A çerçevesi geçerlidir. Rolü seç → niyetin amacını, kapsamını ve onay bekleyen harcamayı yaz → kuyruğu gözden geçir → uygun süreyle ileri atla → günlük ve değişen istatistikleri denetle. Örnek ilk niyet: «Osman olarak Karacahisar iaşe raporunu iste; asker ayırma veya ödeme için ayrıca onay bekle.» Kısa sonuç sunumu: geçen tarih/süre; gerçekten olan; değişen para/asker/stok/denetim; bekleyen karar ve en fazla üç yeni niyet. Ayrıntılı kayıt gerektiğinde ayrıca açılır. Bu sunum talimatıdır; özel bir arayüz düğmesi eklendiği anlamına gelmez. ### Kaynak ve yetki sicili 104 kamu hesabı, 41 müstakil saha ordusu ve 274 aktör vardır. Orduya aktarılmış asker hükümdarda tekrar sayılmaz; diğer kamu aktörlerinde duran havuz ayrı birlikmiş gibi aynı anda başka yerde hareket ettirilemez. Saray/kurul ve kişi farklı yetki türleridir. Sukhothai saray kaydı tartışmalı saltanat geçişinde belirli hükümdarı kesinleştirmez. Açılış hesap sahibi dizini (MODEL; bütün bu kayıtlar için son kapanış 1299-08): - ahaya: entities/isabelle-de-villehardouin.json - altin: entities/tokta-han.json - amazon_pampa: entities/amazon-guaran-ve-g-ney-konisi-eflikleri.json - aragon: entities/ii-jaume.json - atina: entities/ii-guy-de-la-roche.json - aztek_toltek: entities/tlatoani-coxcoxtli-culhuacan-ve-meksika-vadisi.json - bengal: entities/r-kneddin-keyk-vus.json - benin_ife: entities/ooni-ii-obalufon-i-le-i-fe-ve-benin.json - bizans: entities/ii-andronikos-palaiologos-2.json - bohemya: entities/ii-v-clav.json - bosna: entities/i-stjepan-kotromani.json - bulgar: entities/ii-i-van-ve-smiltsena.json - cagatay: entities/duva-han.json - candar: entities/emseddin-yaman-candar-2.json - cenova: entities/cenova-kom-n-meclisleri.json - champa: entities/iii-jaya-simhavarman.json - coban: entities/mahmud-bey-obano-lu.json - daiviet: entities/tr-n-anh-t-ng.json - danimarka: entities/vi-erik-menved.json - delhi: entities/al-eddin-halac.json - epir: entities/i-thomas-komnenos-doukas.json - esref: entities/seyfeddin-s-leyman-bey-2.json - fransa: entities/iv-philippe.json - germiyan: entities/i-yakub-bey-2.json - girnata: entities/ii-muhammed-el-fakih.json - goryeo: entities/chungnyeol.json - gurcu: entities/viii-david.json - habes: entities/i-mparator-wedem-arad.json - hafsi: entities/ii-muhammed-el-m-stans-r.json - hamid: entities/hamid-bey.json - hoysala: entities/iii-vira-ballala.json - ifat: entities/mer-velasma.json - ilhan: entities/g-z-n-mahmud-han.json - imparatorluk: entities/i-albrecht-von-habsburg.json - inanc: entities/ca-ddin-i-nan-mehmed-bey.json - ingiltere: entities/i-edward.json - inka_chimor: entities/sapa-i-nka-mayta-c-pac.json - irokua: entities/haudenosaunee-ve-algonkin-uluslar.json - iskoc: entities/robert-bruce-ve-john-comyn.json - isvec: entities/birger-magnusson.json - japon: entities/h-j-sadatoki.json - kakatiya: entities/prataparudra.json - kanem: entities/mai-i-br-him-nikale.json - karaman: entities/g-neri-bey-2.json - karesi: entities/karesi-bey-2.json - kart: entities/fahreddin-kert.json - kastilya: entities/iv-fernando.json - kaydu: entities/kaydu.json - khmer: entities/iii-indravarman.json - kibris: entities/ii-henri-de-lusignan.json - kilikya: entities/ii-hetum.json - kirman: entities/kutb-ddin-ah-cihan.json - kongo: entities/kongo-havzas-nehir-eflikleri.json - lan_na: entities/mangrai.json - litvanya: entities/vytenis.json - macar: entities/iii-andr-s.json - majapahit: entities/raden-wijaya.json - makuria: entities/makuria-dongola-saray.json - mali: entities/mansa-sakura.json - mallorca: entities/ii-jaume-mallorca.json - maya: entities/cocom-h-k-mdar-mayapan-konfederasyonu.json - memluk: entities/en-n-s-r-muhammed-b-kalavun.json - mentese: entities/mesud-bey-2.json - merini: entities/eb-ya-kub-yusuf.json - milano: entities/matteo-i-visconti.json - mississippi: entities/cahokia-ve-mississippi-h-y-k-efleri.json - moskova: entities/daniil-aleksandrovi.json - muisca: entities/muisca-zipa-ve-zaque-konfederasyonu.json - myinsaing: entities/athinkhaya-yazathingyan-ve-thihathu.json - napoli: entities/ii-charles-d-anjou.json - navarra: entities/i-jeanne.json - nepal: entities/ananta-malla.json - nogay: entities/nogay.json - norvec: entities/v-h-kon-magnusson.json - novgorod: entities/novgorod-ve-e-ve-posadnikli-i.json - nusantara: entities/filipin-ve-nusantara-liman-krall-klar.json - okyanusya: entities/okyanusya-ve-polinezya-eflikleri.json - osman: entities/osman-gazi-2.json - ova_kuzey: entities/b-y-k-ovalar-ve-arktik-boylar.json - pandya: entities/i-maravarman-kulasekhara.json - papalik: entities/viii-bonifatius.json - pegu: entities/wareru.json - pervane: entities/m-hezzeb-ddin-mesud-bey.json - polonya: entities/w-adys-aw-okietek.json - portekiz: entities/dinis.json - pueblo: entities/pueblo-ve-hohokam-kentleri.json - rasuli: entities/el-m-eyyed-d-v-d.json - sahib: entities/nusret-ddevle-ahmed-bey.json - selcuk: entities/iii-al-eddin-keykubad-2.json - sibir: entities/sibir-yurdu-ve-kuzey-avrasya-boylar.json - sicilya: entities/iii-federico.json - sirp: entities/ii-stefan-uro-milutin.json - sukhothai: entities/loe-thai-tart-mal-ge-i.json - svahili: entities/sultan-el-hasan-b-t-l-t.json - taino: entities/ta-no-kasiklikleri.json - toton: entities/gottfried-von-hohenlohe.json - trabzon: entities/ii-aleksios-komnenos.json - tver: entities/mihail-yaroslavich.json - venedik: entities/pietro-gradenigo.json - vladimir: entities/iii-andrey-aleksandrovi.json - yadava: entities/ramachandra.json - yuan: entities/tem-r-ljeyt-ka-an.json - zimbabve: entities/mambo-chigwagu-rusvingo.json - ziyyani: entities/i-osman-b-ya-murasan.json ### 14 çekirdek rolün karar kartları #### Osman Gazi — entities/osman-gazi-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Kamu hesabının emir sahibi; sefer kuvveti entities/osman-ucu-sefer-kuvveti.json. Orhan'ın rapor ve teklif yetkisi var; bağımsız harcama/komuta yok. YAKIN HEDEF: Kışlık iaşeyi ve pazar güvenliğini korumak; tek gelir hesabıyla hareket etmek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Karacahisar iaşe sayımını ve at/yem açığını raporlat. 2) Bir komşu kale idaresine süreli geçiş teklifi hazırlat. 3) 300 kişilik yol gözetimi için süre, iaşe ve ek maliyet hesabı iste; henüz ayırma. BEDEL / BASKI: Kısa kuşatma dahi açık ikmal ve ek masraf yaratır; kamu hazinesi sınırlı. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Orhan Bey — entities/orhan-bey-4.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Osman'ın kamu hesabına bağlı hanedan üyesi. Atanmış birlik veya bağımsız harcama limiti yok; onay almadan emir uygulayamaz. YAKIN HEDEF: Saha raporu hazırlayıp ölçülü görev yetkisi elde etmek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Söğüt iaşe sayımı için görevlendirme iste. 2) 300 kişilik yol gözetiminin planını Osman'a sun. 3) Komşu idareyle görüşme için süreli elçilik yetkisi iste. BEDEL / BASKI: Hanedan bağı kendi kendine asker, para veya tahta geçiş hakkı yaratmaz. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### II. Andronikos Palaiologos — entities/ii-andronikos-palaiologos-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Bizans kamu hesabının makam sahibi; yerel tekfur ve garnizonların fiilî denetimi ayrıca değerlendirilir. YAKIN HEDEF: Bitinya ikmalini, saray yükünü ve taşra itaatini dengelemek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Bursa ve İznik'e ulaşan ödeme/erzak cetveli iste. 2) Bir ikmal güzergâhı için kervan ve muhafız maliyeti çıkar. 3) Deniz taşıması için süreli ve bedelli sözleşme şartları hazırlat. BEDEL / BASKI: Emir veya ödeme kaydı, uzaktaki kaleye ulaştı demek değildir. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Gâzân Mahmud Han — entities/g-z-n-mahmud-han.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: İlhanlı kamu hesabının emir sahibi; noyanlara tahsis edilen kuvvet aynı havuzdan düşer. YAKIN HEDEF: Sefer ihtiyacı ile menzil, otlak ve tahsil kapasitesini bağdaştırmak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Suriye güzergâhının menzil/otlak raporunu iste. 2) Bir noyana süreli hazırlık emri ve azami bütçe teklifini hazırlat. 3) Anadolu tahsilinde itiraz ve kaçakları divana incelet. BEDEL / BASKI: Uzak tahsil ve ulus hizmeti merkezde anında nakit/ordu olmaz. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### en-Nâsır Muhammed b. Kalavun — entities/en-n-s-r-muhammed-b-kalavun.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Memlük kamu hesabı bu sultanlık kaydında; çocuk hükümdarın uygulaması naip ve güçlü emîr desteğine bağlı. Sellâr aynı hesaba bağlıdır. YAKIN HEDEF: Saray desteği ve Suriye savunması hakkında bilgi toplayıp uygulanabilir karar oluşturmak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Sellâr'dan Suriye menzil raporu iste. 2) Ödeme ve at yeminin gerçek varışını denetletecek teklif hazırla. 3) Sarayın onay vereceği süreli savunma harcaması gündemi oluştur. BEDEL / BASKI: Kişisel irade tek başına naiplik ve emîr desteği yerine geçmez. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Seyfeddin Sellâr — entities/seyfeddin-sell-r.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Bağlı hesap entities/en-n-s-r-muhammed-b-kalavun.json. Naiplik/fiilî nüfuz kamu hesabını çoğaltmaz; rakip emîr ve sultanlık desteği gerekir. YAKIN HEDEF: Suriye hazırlığını sürdürürken saray desteğini korumak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Suriye'nin mevcut erzak ve menzil raporunu incelet. 2) Sultanlık hesabından karşılanacak savunma bütçesini kurul gündemine koy. 3) Emîrlerle süreli hizmet ve görev sınırı görüşmesi teklif et. BEDEL / BASKI: Kendi treasury=0 değeri devlet parasının yokluğu değil ayrı kişisel kamu hesabı bulunmamasıdır. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Güneri Bey — entities/g-neri-bey-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Karaman kamu hesabının makam sahibi; yerel bey ve köylerin desteği pazarlıklıdır. YAKIN HEDEF: Toros geçitlerinin güvenliğini üretici tabanını tüketmeden sürdürmek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Geçit gözetiminin süre ve iaşe hesabını iste. 2) Bir köy grubunun tahsil itirazını dinlet. 3) İlhanlı baskısına karşı süreli haberleşme/yardım teklifini hazırlat. BEDEL / BASKI: Aşırı toplama hasadı ve sonraki tahsili düşürebilir. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### I. Yakub Bey — entities/i-yakub-bey-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Germiyan kamu hesabının makam sahibi; bağımlı uç hizmeti ve yerel tahsil ayrı denetlenir. YAKIN HEDEF: Pazar ve güzergâh gelirini, bağlı uçların hizmetiyle dengelemek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Kütahya pazar ve yol kayıp raporunu iste. 2) Bir bağlı uçtan süreli hizmetin şartlarını sor. 3) Üç aylık hazır kuvvet giderini, yeni fetih varsaymadan çıkart. BEDEL / BASKI: Bağlı uç bütün gelirini ve askerini koşulsuz devretmez. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Hamid Bey — entities/hamid-bey.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Hamid kamu hesabının makam sahibi; aile üyelerinin yerel hakları ayrı doğrulama ister. YAKIN HEDEF: Uluborlu çevresinde gelir hakkını ve savunma ihtiyacını açıklığa kavuşturmak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Uluborlu/Burdur/Eğirdir gelir haklarını ayrı raporlat. 2) Yerel taş kale için keşif teklifi iste. 3) Bir pazarın güvenlik yükünü yerel ileri gelenlerle görüş. BEDEL / BASKI: Dündar'a sonraki makam ve kesin saltanat yılı peşinen verilmez. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Seyfeddin Süleyman Bey — entities/seyfeddin-s-leyman-bey-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Eşref kamu hesabının makam sahibi; Beyşehir çevresindeki yerel destek ve hukuk bağlayıcıdır. YAKIN HEDEF: Savunma, yerel tahsil ve yapı giderlerini sürdürülebilir tutmak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Beyşehir garnizon iaşesini saydır. 2) Taş/kereste nakli için ayrı keşif bedeli iste. 3) Bir tahsil itirazını kadı ve yerel ileri gelenlerle incelet. BEDEL / BASKI: Keşif ödemesi tamamlanmış kale veya ücretsiz işgücü yaratmaz. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Mesud Bey — entities/mesud-bey-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Menteşe kamu hesabının makam sahibi; liman/deniz taşıması için ayrıca sözleşme ve insan gerekir. YAKIN HEDEF: Kıyı ve iç pazar bağlantısının gelirini korumak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Milas-Beçin güzergâhının güvenlik raporunu iste. 2) Liman taşıması için bedel ve süre teklifi hazırlat. 3) Bir kıyı gözetleme yapısının keşif şartlarını çıkart. BEDEL / BASKI: Gemiler ve mürettebat yalnız kara asker sayısından türemez. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Şemseddin Yaman Candar — entities/emseddin-yaman-candar-2.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Candar kamu hesabının makam sahibi; başlangıç çekirdeği Eflani, Kastamonu'nun tamamına otomatik emir yetkisi yok. YAKIN HEDEF: Dar gelir tabanıyla yerel hizmet ve Eflani güvenliğini sürdürmek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Eflani erzak ve orman nakli raporunu iste. 2) Komşu idareye süreli geçiş teklifi hazırlat. 3) 120 kişilik gözetim teklifinin hazırlık giderini sor. BEDEL / BASKI: Eflani ve Kastamonu farklı bağlılıkta ayrı hücrelerdir; biri diğerine otomatik yetki vermez. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Mühezzebüddin Mesud Bey — entities/m-hezzeb-ddin-mesud-bey.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Pervane kamu hesabının makam sahibi; Sinop deniz ticaretinde tüccar ve taşıyıcıların ayrı menfaati vardır. YAKIN HEDEF: Sinop savunması ile ticaret güvenliğini birlikte yürütmek. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Liman gümrüğünde gerçek tahsil raporunu iste. 2) Deniz ikmali için süreli taşıma teklifi hazırlat. 3) Garnizon stok sayımı ve ödeme cetveli iste. BEDEL / BASKI: Ticaret teklifinin kabulü ve geminin varışı anlık değildir. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. #### Emîr Çoban (İlhanlı) — entities/em-r-oban-i-lhanl.json V0.2 KARAR KARTI — MODEL (belgeli kişilik/gelecek tahmini değildir) YETKİ: Bağlı hesap entities/g-z-n-mahmud-han.json. Açılışta ayrı kuvvet tahsisi ve harcama limiti yok; yazılı görev/tahsis gerekir. YAKIN HEDEF: Kendisine verilen görev için menzil ve kuvvet ihtiyacını raporlamak. BİLGİ: Yalnız açılış dosyası ve ulaşmış rapor; uzaktaki güncel stok, gizli niyet ve henüz doğmamış kişiler bilinmez. ÜÇ AÇILIŞ NİYETİ: 1) Gâzân'dan görev bölgesi ve süreyi kesinleştirmesini iste. 2) Tahsis edilecek müfreze için insan/at/yem hesabı hazırla. 3) Anadolu'dan gelen haberin tarihini ve güvenilirliğini soruştur. BEDEL / BASKI: Çobanoğlu Mahmud ve Osman'ın oğlu Çoban ile özdeşleştirilmez. BEKLEYEN: Açılışta bu teklifler verilmiş emir değildir; onaylı yeni sefer, borç, yapım veya antlaşma yok. ### 1299 açılış kadrosuna eklenen saha kumandanları - **Ulugh Khan ve Nusrat Khan:** 1299 Gujarat harekâtının iki ana kumandanı olarak kaydedilir. Sefer kalıcı ilhak değildir; Gujarat'ın sonraki ilhak tarihi 1299'a geri taşınmaz. Kaynak: https://www.ebsco.com/research-starters/history/ala-ud-din-muhammad-khalji-conquers-gujarat. - **Nurin Aqa:** Gâzân'ın uzun süredir hizmetindeki kıdemli emirlerden; 1299 İlhanlı askerî çevresiyle ilişkisi kaydedilir. - **Satalmish:** 1299 İlhanlı sefer kumandanı listelerinin bir kronik aktarımında yer alır. - **Hâccî Togay:** 1299 sefer listelerinin bir varyantında, başka bir aktarımda Kör Buqa'nın bulunduğu yerde geçer; kimlik/listedeki yeri tartışmasız değildir. Bu dört İlhanlı kaydı için kaynak: https://doi.org/10.1017/S1356186324000270. **Ortak komuta sınırı:** Bu beş aktörün bağımsız hazinesi, aylık geliri, asker veya iaşe stoğu yoktur. Birlik ancak hükümdarın açık emriyle mevcut devlet sefer havuzundan tahsis edilir; aynı asker ikinci kez sayılmaz. 1 Eylül 1299'daki kesin günlük konumları doğrulanmadığından haritada sabit nokta gösterilmez. ### Defter kapsamı ve seçim sınırı Dört dünya defteri mevcut oyun durumunu saklayan metin istatistikleridir; ayrı programatik savaş/antlaşma API'si değildir. Açık işler ve son kapanışlar özetlenirken korunur. Aktif olmayan kişinin emir yasağı çözümleyici kuralıdır; MCP her entity'nin seçilebilir oluşunu kapatamaz. Canlı oyun sınaması ayrıca gereklidir. ## Türk ve İslâm tarihi kaynaklarıyla V0.9 denetimi 15 Kasım 2026 çalışmasında tarihsel araştırma için TDV İslâm Ansiklopedisi ve Türk Tarih Kurumu Belleten kullanıldı. İdari ayrımlar bu kaynakların tarihsel bağlamından türetilmiş MODEL mekaniklerdir; hesap formülleri bu yazarlara atfedilmez. - [Halil İnalcık, Osmanlı Beyliği'nin Kurucusu Osman Beg, Belleten](https://belleten.gov.tr/tam-metin/2716/tur): erken kronikler ve rivayet tenkidi; 1299 kesin gün yaratılmaz. - [TDV Gâzân Han](https://islamansiklopedisi.org.tr/gazan-han) ve [Belleten, Memlûk–İlhanlı Diplomatik İlişkileri](https://belleten.gov.tr/tam-metin/320/tur): Suriye cephesi ve diplomasi; 22/23 Aralık 1299 farkı korunur. - [TDV Divan](https://islamansiklopedisi.org.tr/divan--devlet) ve [İktâ](https://islamansiklopedisi.org.tr/ikta): gelir hakkı, kayıt ve kurum ayrımları; sonraki düzenler 1299'a toptan taşınmaz. - [TDV Ahidnâme](https://islamansiklopedisi.org.tr/ahidname), [Biat](https://islamansiklopedisi.org.tr/biat), [Kadı](https://islamansiklopedisi.org.tr/kadi): yetki, bağlılık, hukuk ve ahid bağlamı; bütün devletlere tek İslâm hukuk düzeni uygulanmaz. - [TDV Aydınoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/aydinogullari) ve [Saruhanoğulları](https://islamansiklopedisi.org.tr/saruhanogullari): sonraki Manisa/Birgi hâkimiyeti 1299'a kesin bilgi olarak verilmez. Önceki sicildeki yabancı bağlantılar yalnız eski kaydın kökenini gösterir; bu çalışmada doğrulanmış Türk–İslâm kaynağı sayılmaz. Afrika, Amerika, Uzak Asya ve Okyanusya kayıtlarının tamamı bu kaynaklarla doğrulanmış değildir. Kıtalar ölçeğindeki topluluk renkleri tek merkezli devlet, tek hazine veya kıta çapında emir yetkisi kanıtı değildir; yerel aktör ancak ulaşabildiği ve desteğini aldığı kuvveti kullanabilir. Eksiksiz küresel tarih veri tabanı iddiası yoktur. ## Başlangıç gelir ölçüm sözleşmesi — MODEL 104 hesabın temsilî ölçüm hücresi, başlangıç üretimi ve tahribatı aşağıdaki dondurulmuş ölçüm dizinindedir. Coğrafya bölündüğünde eski ortak merkez referansları yerine mevcut hücre esas alınır; mali kapasite ve hazine değişmez. Temsilî hücre başka ülkenin olamaz. Bu referans ülkenin bütün geliri değildir. Başlangıç denetim payı, zaten tanımlanmış normal gelir tabanı için 1'dir. Osman için 531 taban alınır; 530'un gelir hakları ve tahsili ayrıca kesinleşmeden ilave gelir yoktur. Kapanışlar her hesap için ayrı anahtarla tutulur. ### Dondurulmuş ölçüm dizini — 1299-09-01 Aşağıdaki hücre, P0 ve D0 yalnız temsilî ekonomik endekstir; kapasite ile normal yük aktör istatistiklerindedir. Kamu hesabının son kapanışı Takvim defterindedir. | Hesap anahtarı | Hücre | P0 | D0 | |---|---:|---:|---:| | delhi | 197 | 49 | 8 | | amazon_pampa | 390 | 48 | 1 | | nepal | 191 | 48 | 6 | | myinsaing | 72 | 62 | 10 | | ova_kuzey | 240 | 44 | 2 | | isvec | 112 | 44 | 1 | | inanc | 536 | 60 | 4 | | mississippi | 228 | 64 | 10 | | cenova | 566 | 79 | 4 | | goryeo | 110 | 54 | 3 | | maya | 353 | 62 | 4 | | moskova | 570 | 54 | 4 | | portekiz | 290 | 62 | 2 | | cagatay | 154 | 56 | 7 | | merini | 282 | 58 | 6 | | rasuli | 206 | 56 | 5 | | candar | 527 | 55 | 5 | | memluk | 449 | 71 | 2 | | kart | 171 | 50 | 14 | | nusantara | 66 | 66 | 6 | | karaman | 542 | 50 | 20 | | ilhan | 175 | 63 | 5 | | toton | 116 | 53 | 5 | | japon | 111 | 65 | 2 | | hamid | 538 | 58 | 8 | | irokua | 231 | 54 | 2 | | imparatorluk | 127 | 60 | 2 | | ingiltere | 292 | 64 | 10 | | navarra | 521 | 62 | 8 | | pandya | 192 | 71 | 4 | | habes | 59 | 72 | 10 | | ziyyani | 258 | 52 | 18 | | bosna | 131 | 48 | 8 | | epir | 551 | 58 | 6 | | germiyan | 537 | 53 | 10 | | trabzon | 523 | 62 | 3 | | bizans | 448 | 67 | 4 | | napoli | 555 | 72 | 5 | | atina | 556 | 64 | 5 | | kibris | 140 | 68 | 2 | | kilikya | 544 | 57 | 18 | | bulgar | 148 | 53 | 8 | | aragon | 519 | 62 | 8 | | mallorca | 571 | 64 | 6 | | girnata | 520 | 62 | 8 | | hafsi | 138 | 62 | 5 | | sirp | 135 | 56 | 5 | | bohemya | 120 | 67 | 2 | | selcuk | 543 | 50 | 20 | | macar | 128 | 60 | 2 | | vladimir | 327 | 50 | 5 | | sicilya | 445 | 64 | 8 | | khmer | 65 | 71 | 3 | | champa | 561 | 66 | 5 | | hoysala | 204 | 64 | 4 | | ahaya | 447 | 58 | 7 | | kastilya | 291 | 62 | 8 | | fransa | 271 | 69 | 5 | | karesi | 532 | 52 | 10 | | kaydu | 102 | 47 | 8 | | kongo | 39 | 48 | 5 | | kirman | 179 | 48 | 5 | | sukhothai | 64 | 64 | 4 | | pervane | 525 | 60 | 5 | | coban | 526 | 55 | 5 | | kanem | 267 | 70 | 10 | | makuria | 211 | 58 | 16 | | zimbabve | 23 | 80 | 5 | | lan_na | 559 | 60 | 4 | | mali | 276 | 84 | 6 | | milano | 560 | 77 | 4 | | ifat | 60 | 66 | 11 | | mentese | 535 | 60 | 4 | | tver | 569 | 52 | 4 | | muisca | 360 | 64 | 2 | | nogay | 149 | 46 | 3 | | novgorod | 567 | 56 | 3 | | sahib | 522 | 58 | 8 | | okyanusya | 452 | 50 | 1 | | benin_ife | 51 | 82 | 6 | | osman | 531 | 48 | 12 | | venedik | 557 | 80 | 4 | | kakatiya | 202 | 67 | 3 | | pueblo | 252 | 50 | 6 | | bengal | 195 | 65 | 5 | | majapahit | 430 | 64 | 5 | | yadava | 199 | 60 | 6 | | iskoc | 518 | 64 | 10 | | inka_chimor | 398 | 62 | 4 | | esref | 541 | 50 | 20 | | sibir | 320 | 48 | 7 | | svahili | 40 | 80 | 6 | | taino | 288 | 54 | 5 | | yuan | 89 | 72 | 1 | | aztek_toltek | 352 | 70 | 5 | | altin | 329 | 40 | 5 | | daiviet | 71 | 71 | 5 | | norvec | 113 | 42 | 1 | | danimarka | 115 | 45 | 4 | | papalik | 137 | 75 | 4 | | gurcu | 147 | 52 | 15 | | litvanya | 117 | 46 | 5 | | polonya | 121 | 55 | 4 | | pegu | 562 | 63 | 8 | ## V1.0 — Vefat, karakter ve Anadolu geçiş sözleşmesi (16 Kasım 2026) Ölüm görsel bir etiket değildir: kişi haritadan ve aktif önerilerden kaldırılır, kaynakları halefe/kuruma bir kez devredilir; tarihsel sicil arşivde kalır. Tek bir karakterin ölümü onun devletini otomatik yok etmez. Devletin sona erişi ayrı olaydır. Aşağıdaki tablo sonraki olaylar için önceki genel anlatının yerine geçen ayrıntıdır. Harita alanları büyük olduğundan bölgesel renk atamaları yaklaşık MODEL, tarihler ve olay çekirdekleri kaynaklıdır. ### Takvimden kaçırılmayacak geçişler | Kimlik / zaman hassasiyeti | Uygulanacak durum değişikliği | Dayanak / sınır | |---|---|---| | SEL-MESUD-1302 / yıl | II. Mesud yeniden sultan; yaşam durumu esaretten faale geçer. Selçuklu kamu hesabı III. Keykubad kaydından kalan bakiye, borç, gelir tabanı ve son kapanışla tek kez devredilir; eski kayıtta para/gelir sıfır, makam hükümdar olarak kalmaz. Selçuklu Divan Kuvveti'nin hesabı halefine bağlanır. | TDV Mesud II 1302 verir; önceki 1300–1302 kaynak farkı arşivlenir. | | SEL-END-1308 / yıl, II. Mesud'un ölümüyle | Mesud dead ve harita dışı. Selçuklu saltanatı sona erer. O anda hâlâ selcuk olan 546,547,548 ve 543 ile 539 hücreleri İlhanlı Anadolu valilik idaresi için ilhan anahtarına geçer; zaten başka fiilî sahibin elindeki yer yeniden boyanmaz. Kalan selcuk cell/landmark değerlerini bölgesel denetimle ilhan/yerel ardıla çöz. Selçuklu'nun bağımsız kamu tahsilini kapat. | TDV Mesud II ve Anadolu Beylikleri. Bu renk geçişi ayrıntılı köy sınırı iddiası olmayan MODEL ara idare gösterimidir. Bütün ülke Osman'a veya henüz kurulmamış Eretna'ya verilmez. | | KONYA-1314-A / yıl | 543 Konya merkezi ve ilgili kale/merkezler Karaman'a; çevre fiilî denetime göre. | TDV Karamanoğulları Yahşi'nin Konya'yı alışını 1314 verir; başka erken tarihleme ön kayıtları kesin gün sayılmaz. | | KONYA-1314-B / Aralık 1314 | Emîr Çoban'ın geri alışı: Konya merkezi ilhan; yeni yerel görevliler. | Aynı kaynak. A ve B bir zaman atlamasında birlikte sırayla işlenir; iki devlete aynı gelir yazılmaz. | | ANTALYA-1316-1321 / yıl aralığı | Dündar'ın fiilî fethi kaynaklı olay olarak çözüldüğünde 539 ve Antalya landmark'ları hamid; kıyı kolunun yerel yönetimi ayrıca kaydedilir. | TDV Feleküddin Dündar Bey ve Hamidoğulları; 1321 bağımsız sikke göstergesi, kesin fetih günü değildir. | | KONYA-1320 / yıl; KONYA-1323 / yıl | Demirtaş'ın Konya üzerindeki yeniden denetimi ilhan; daha önce fiilen Karaman'a dönmüş kesimler ayrı izlenir. | TDV Karamanoğulları/Konya. | | ERETNA-1327 / yıl | Alâeddin Eretna, Demirtaş ardından ve Büyük Şeyh Hasan adına vekil; artık etkin yetişkin emir olarak idare merkezinde gösterilebilir, bağlılığı ilhan. Ayrı bağımsız 1308 devleti veya yeni bedelsiz hazine yaratma. | TDV Eretnaoğulları. | | KONYA-1328-1329 / yıl aralığı | 543 ve Konya merkezleri fiilî geri alışla karaman; Beyşehir'in devri ilgili 541 yerel denetim kaydına ayrıca işlenir. | TDV Karamanoğulları/Konya; bütün 541 tek hamlede boyanmaz. | | ERETNA-1335 / yıl, Ebû Said'in ölümü sonrası | Eretna'nın fiilen idare ettiği Kayseri–Niğde (547) ve Sivas–Malatya'nın denetlenen çekirdeği (549) eretna; şehir dışı bağımsız kesimler sınır defterinde. İlhanlı mirasının siyasi çözülmesi işlenir. Eretna anahtarını 1299 başlangıcına veya 1308'e taşıma. | TDV Eretnaoğulları kuruluş sürecini 1335'e bağlar; 549'un bütün geniş alanı kayıtsız verilmez. Eretna'nın yetki sahası Aksaray/Niğde/Kayseri/Sivas'tır. | | ERETNA-1338 / 1337–1338 aralığı | Memlük nâipliği ve rakip Çobanlı baskısı ilişki defterine; tâbilik rengi tek başına değiştirmez. | TDV Eretnaoğulları. | | ERETNA-1341 / yıl | Bağımsızlık, kendi adına hutbe/sikke ve makam güncellenir; aynı eretna bölge rengi korunur. | Aynı kaynak; 1335 oluşumu ile 1341 bağımsızlığı ayrı olaylar. | | KONYA-1350 / yıl | Fiilî alışta 543 Konya merkezi eretna; bütün Anadolu otomatik verilmez. | TDV Eretnaoğulları. | | ERETNA-DEATH-1352 / Mart 1352 | Alâeddin Eretna dead ve harita dışı; kaynaklı halef seçimiyle aynı hesap/bakiye/borç devri. Eretna devleti kurucusu öldü diye ortadan kalkmaz. | Aynı kaynak. | Selçuklu'nun sonu 1308 kabul edilir; 1318 rivayeti TDV Mesud II maddesinde tartışılır ve kesin ikinci devlet ömrü oluşturmaz. Gün ve ay verilmeyen olayda oyun tarihi/model zamanı ile kaynağın yıl hassasiyeti ayrı yazılır. 1308 sonrası hiçbir aktif cell/landmark selcuk anahtarında bırakılmaz; hanedan kişisinin arşiv bağlılığı bu toprağın hâlâ Selçuklu devleti olduğu anlamına gelmez. Yeni beylik/valilik mevcut kaynaklardan pay alır: eski kamu hesabı kapatılır, mükerrer aylık kapasite/asker/ganimet yaratılmaz. Yeni hesabın sahibi ve ölçüm tabanı geçişte kaydedilir. İlhanlı hesabı aynı taşra gelirini zaten içeriyorsa iki kapasite toplanmaz. ### Bala Hatun ve kişiliklerin anlamı Bala Hatun, yaratıcının isteğiyle yetişkin eş olarak eklenen tarihî rivayetten esinli MODEL karakterdir. Râbia/Bâlâ/Mal Hatun adları ve soy bağları erken rivayetlerde tartışmalıdır. Var olan Mal Hatun kaydıyla otomatik birleştirilmez; iki kesin eşin belgelenmiş biyografisi iddia edilmez. Osman ile karşılıklı derin sevgi, güven, şefkat, neşeli sohbet ve gönüllü yardımlaşma oyun yorumudur. Bala anlayışlı ve yapıcıdır; Osman onu dinler, değer verir ve özlem gösterir. Her iki karakterin iradesi korunur. Kaynak: https://islamansiklopedisi.org.tr/mal-hatun . Bütün aktörlerin dosyasına konuşma ritmi, karar eğilimi ve odak amacı içeren ayrı MODEL kişilik eklenir. Bunlar belgelenmiş psikolojik profil değildir. Çocuk, doğmamış ve belirsiz kişilerin faal olma şartları korunur. Ana ekrandaki portreler tarihî illüstrasyondur; çağdaş aktör veya belgeli gerçek yüz değildir. Kaynaklar: https://islamansiklopedisi.org.tr/mesud-ii ; https://islamansiklopedisi.org.tr/anadolu-beylikleri ; https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanogullari ; https://islamansiklopedisi.org.tr/konya ; https://islamansiklopedisi.org.tr/hamidogullari ; https://islamansiklopedisi.org.tr/eretnaogullari . ## V1.1 — Hareketli Türkmenler, canlı beylikler ve Avrupa kronolojisi ### Tarafsız Türkmen obaları Tarafsız Türkmen Obaları merkezî devlete bağlı olmayan, mevsimlik otlak ve pazar güzergâhları arasında dolaşan kolektif aktördür. Başlangıçta Kütahya–Uşak çevresindedir; mevsim, su, otlak, pazar, güvenlik ve baskıya göre Simav, Lâdik–Honaz, Bozdağ ve Menteşe yollarında hareket eder. Her göçte güzergâh, süre, iaşe ve geçiş izni kontrol edilir. Hiçbir beyliğe otomatik asker, vergi veya toprak sağlamaz. Güvenli geçiş, mera ve kışlak için anlaşabilir; zorla vergi veya saldırıda göç eder, direnir ya da geçici koruma arar. Bilinmeyen asker ve hazine sayısı uydurulmaz. Gri harita işareti tarafsızlığı gösterir. ### Canlı beylikler Her beylik ve kurum kendi çıkarına göre düzenli karar üretir; pasif dekor değildir. Her mevsim veya birkaç aylık aralıkta sınır, pazar, mera, geçit, vergi, hanedan, veraset, kale, liman ve ticaret çıkarları gözden geçirilir. Uygun fırsatta elçi, ticaret teklifi, geçiş antlaşması, haraç talebi, evlilik görüşmesi, ittifak, baskın, kuşatma veya savaş hazırlığı başlatabilirler. Her aktörün askerî ve mali gücü kendi kaydından düşülür; aynı birlik iki yerde bulunamaz. Savaş zorunlu değildir: pazarlık, rekabet, tarafsızlık ve ittifak da mümkündür. İsyancı beyler yerel destek ve fırsat buldukça güçlenir; harita rengi ancak fiilî denetim veya teslimle değişir. Sonuçlar olay ve diplomasi defterlerine yazılır. ### Moğol ve İlhanlı dengesi Açılışta İlhanlı üstünlüğü ortadan kalkmış değildir: Gâzân Mahmud Han, noyanlar, vergi divanı ve Moğol-Türk süvari gücü hâlâ büyük güçtür. Alternatif tarih baskısında Anadolu uçlarına doğrudan müdahale seyrekleşmiş, merkezî öncelik Suriye, mali düzen ve ulus içi dengeye kaymıştır; bu gevşeme yerel beylerin manevra alanını artırır ama İlhanlı tehdidini silmez. İlhanlı orduları, elçiler ve vergi görevlileri görünür kalır. Tokta–Nogay, Çağatay–Kaydu ve Yuan ilişkileri kendi bölgelerinde olay üretir. Moğol baskısı tarih, kaynak ve krizlerle değişir; kendiliğinden çökmez. ### Papalık ve Avrupa VIII. Bonifatius; kardinaller, ruhban gelirleri, jubile/hac, elçiler, fermanlar, aforoz, enterdi, kilise atamaları ve hükümdarlarla yetki mücadelesi üzerinden Avrupa diplomasisini etkiler. Haçlı çağrısı otomatik ordu yaratmaz: vaaz, yemin, finansman, liman, nakliye ve soylu desteği gerekir; hükümdarlar reddedebilir veya çağrıyı kendi çıkarına kullanabilir. 1300 jubile; 1302 Unam Sanctam; 1303 Anagni krizi; 1307 Tapınak Şövalyeleri tutuklamaları ve 1312 tarikatın kaldırılması ayrı olaylardır. ### Avrupa yıl kilitleri - **1300:** Roma jubile yılı; hacı akışı, papalık itibarı ve kilise gelirleri. - **1302–1303:** Unam Sanctam ve Anagni krizi; Fransa tacı–Papalık yetki çatışması. - **1307–1312:** Tapınak Şövalyeleri soruşturması, tutuklamalar ve tarikatın kaldırılması. - **1314:** Bannockburn; İskoçya–İngiltere mücadelesi. - **1328–1337:** Fransa veraseti ve Plantagenet–Valois iddiaları; **100 Yıl Savaşları 1337’de** başlar. - **1347–1351:** Kara Ölüm; nüfus, işgücü, vergi ve askerî kapasite etkileri bölge bölge yayılır. - **1378–1417:** Batı Kilisesi Büyük Bölünmesi ve rakip papalık iddiaları. - **1415:** Konstanz Konsili ve Jan Hus’un yargılanması. - **1453:** 100 Yıl Savaşları’nın sonu ve Konstantinopolis’in fethi ayrı olaylar olarak işlenir. - **1517:** Luther’in 95 Tezi ile Reform hareketi başlar; Protestanlık daha önce var sayılmaz. Tarihler otomatik tek sonuç değildir; NPC kararları, haber varışı, kaynaklar ve yerel destek dikkate alınır. Tarihi belirsiz olaylar yıl/aralık hassasiyetinde kalır. Kaynaklar: https://www.metmuseum.org/it/toah/ht/07/euwf ; https://openstax.org/books/world-history-volume-2/pages/5-1-the-protestant-reformation ; https://www.metmuseum.org/de/essays/the-reformation . ## Dinamik Anadolu siyaseti, hanedanlar ve yaşayan ekonomi ### 1299 açılışındaki İlhanlı dengesi 1 Eylül 1299'da İlhanlı Devleti çökmüş veya Anadolu'dan çekilmiş değildir. Gâzân Mahmud Han merkezî idareyi, vergi düzenini ve noyanların itaatini güçlendirmeye çalışır; Suriye/Memlük cephesi de kaynak tüketir. Sülemiş isyanı 7 Nisan 1299'da yenilgiye uğratılmıştır. 1 Eylül açılışında Sülemiş hâlâ kaçaktır; 27 Eylül 1299'da yakalanıp Tebriz'de öldürülmesi ayrı haber ve tasfiye olayıdır. Açılışta devam eden ikinci bir Sülemiş isyanı başlatılmaz. İsyan sonrası firariler, cezalandırmalar, tahsil ve yerel güvensizlik sonuçları oynanır. İlhanlı merkezinin gücü ile taşradaki emir rekabeti aynı anda vardır. Başlangıç dünya endeksleri (MODEL): İlhanlı Anadolu otoritesi 70/100; Anadolu siyasi gerilimi 58/100; ticaret koridoru güvenliği 62/100. Bu rakamlar tarihsel ölçüm değildir. ### Beyliklerin ayrı siyasi hedefleri | Hanedan / aktör | Açılış hedefi ve sınırı | |---|---| | Germiyanoğulları — I. Yakub | Kütahya'yı ve batıdaki uç nüfuzunu korumak; 1300 dolaylarında bağımsız yönetimini güçlendirmek. İlhanlı üst egemenliği ve haraç baskısı hemen yok olmaz. | | Karamanoğulları — Güneri / Mahmud | Lârende, Ermenek ve Toros geçitlerini korumak; 17 Nisan 1300 Güneri verasetini yaşamak; Konya iddiasını uygun güç ve fırsatta ilerletmek. | | Hamidoğulları — Hamid / Dündar | Uluborlu ve Göller yöresinin yerel haklarını korumak; Dündar'ın 1301–1302 kitâbeleri ile Antalya'nın sonraki fethi ayrı aşamalardır. | | Menteşeoğulları — Mesud | Milas, Peçin ve kıyı ticaretini; gemicilik ve ada siyasetini geliştirmek. Rodos'taki 1300 başarısı ile Hospitalierlerin 1308 hâkimiyeti ayrı deniz olaylarıdır. | | Candaroğulları — Yaman Candar | Başlangıçta Eflani iktâını ve İlhanlı hizmetindeki konumunu korumak; Kastamonu Çobanoğullarındadır. Yaman'ın muhtemel 1308 ölümü ve Süleyman'ın halefliği sonrası genişleme. | | Karesioğulları — Karesi Bey | Balıkesir, Bigadiç ve Marmara-Ege geçişlerini korumak; Bizans kıyı kalelerine karşı nüfuzu adım adım artırmak. | | Çobanoğulları — Mahmud | Kastamonu, Taşköprü, İnebolu ve Karadeniz iç pazarını korumak; Eflani'deki Candar iktâıyla karıştırılmamak. | | Osmanoğlu ucu — Osman | Söğüt ve Karacahisar çevresini korumak; tekfurlarla pazarlık, akın ve geçit siyaseti yürütmek. 1302 Bafeus ve 1326 Bursa başlangıçta olmuş sayılmaz. | | Eşrefoğulları — Seyfeddin Süleyman | Beyşehir merkezini, göl havzasını ve yerel yapıları korumak; 1326 Timurtaş müdahalesi ve hanedanın sona erişi ayrı olaydır. | | Sâhib Ataoğulları — Nusretüddevle Ahmed | Karahisarıdevle ve Akşehir-Bolvadin geçitlerini, tahsil ve yerel nüfuzu korumak. | | Pervâneoğulları — Mühezzebüddin Mesud | Sinop limanı, gümrük ve Ceneviz ticaretini korumak; Mesud'un 1300 ölümü ve Gazi Çelebi'nin halefliği; Sinop'un Candar'a geçişi 1322'dir. | | İnançoğulları — İnanç Mehmed | Lâdik-Honaz dokuma ve pazarlarını korumak; Germiyan ve Menteşe ile ticaret ve bağımlılık pazarlığı yapmak. | | Saruhan Bey | 1290'larda batı uçlarında faal bir emir; 1302'de Manisa merkezli beylik oluşumu. 1299'da Manisa'nın tamamını yönetmez; şehrin fethi 1310 sonrası, geleneksel 1313 tarihi tartışmalıdır. | | Mübârizüddin Mehmed ve Sasa Bey | Aydın-ili'nde 1304–1308 aralığındaki uç faaliyetleri ve Mehmed'in 1308 hâkimiyeti. Aydınoğulları 1299'da bağımsız devlet değildir. | Hedefler değişmez senaryo emirleri değildir. Her hükümdar ve halef kişiliğine, kaynaklarına, yerel desteğine ve ulaşmış haberlerine göre elçilik, evlilik, ticaret, haraç, sınır anlaşması, rakip desteği, kale takviyesi, sefer veya tarafsızlık seçebilir. Bir bey öldüğünde yeni hükümdar eski hedeflerin hepsini otomatik devralmaz. Çok güçlenen bir oyuncuya karşı eski müttefikler denge koalisyonu arayabilir. Başlangıç yerel destek endeksleri aşağıdaki gibi MODEL'dir; tarihsel anket veya nüfus ölçümü değildir. Bunlar dossier'deki meşruiyetten ayrıdır ve zamanla kararlar, vergiler, güvenlik, pazar ve aşiret ilişkileriyle değişir. | Aktör | Yerel destek başlangıcı (MODEL) | |---|---:| | I. Yakub Bey — Germiyan | 62/100 | | Güneri Bey — Karaman | 64/100 | | Hamid Bey — Hamid | 60/100 | | Mesud Bey — Menteşe | 58/100 | | Şemseddin Yaman Candar | 46/100 | | Karesi Bey | 58/100 | | Mahmud Bey — Çobanoğlu | 57/100 | | Mühezzebüddin Mesud — Pervâne | 58/100 | | Nusretüddevle Ahmed — Sâhib Ata | 48/100 | | Seyfeddin Süleyman — Eşref | 59/100 | | Osman Gazi | 55/100 | | Şücaüddin İnanç Mehmed | 60/100 | | Saruhan Bey — batı uç emîri | 30/100 | ### Kurulabilir hanedanlar ve isyancı beyler Karacaoğlu, Sancaroğlu ve Akıroğlu aileleri bu senaryoda kurgusal oynanabilir iddiacılardır; tarihsel hanedan veya 1299'da kurulmuş devlet oldukları iddia edilmez. Açılışta müstakil toprakları, hazineleri veya düzenli orduları yoktur. Her aile kendi aşiret, ahi, tüccar, şehir ileri geleni ve askerî maiyet ağını kurar. Karacaoğlu geçit ve aşiret desteği; Sancaroğlu şehir, ahi ve pazar desteği; Akıroğlu askerî maiyet ve yol güvenliği arar. Aile adını kullanmak tek başına bağımsızlık vermez. Kuruluş için faal lider, en az 50/100 yerel destek, 800 fiilî asker, üç aylık maaş/iaşe planı, güvenli merkez/kale ve iki ileri gelenin desteği gerekir (eşikler MODEL). Şartlar eksikse bey yalnız isyancı veya taht iddiacısıdır. Aile içindeki kardeş, amca ve kuzenler de veraset iddiası geliştirebilir. ### Kervanlar, casusluk ve şehir siyaseti Ticaret ağının ana kara omurgası Konya–Aksaray–Kayseri–Sivas–Erzurum–Tebriz; batı kolu Kütahya–Uşak–Lâdik–Milas ve Balıkesir–Bergama/İzmir; kuzey kolu Kastamonu–Sinop; deniz kolları Milas/Peçin–Ege adaları ve Sinop–Karadeniz'dir. Her kervanın yükü, değeri, çıkış-varışı, güzergâhı, süresi, gümrüğü, refakati, yağma riski ve gerçek varış tarihi kaydedilir. Gelir yalnız mal ulaşıp satıldığında gerçekleşir. Tağâza ve Anadolu yol kesicileri zayıf kervanları seçer, güçlü muhafızdan kaçınır; yol devriyesi, eskort, takip ve yerel işbirliği etkili olabilir. Ajanlar pazar, saray, liman, kale, ordu ve kervanlarda bilgi toplayabilir. İstihbarat eski, eksik veya kasıtlı yanlış olabilir; kaynağı, tarihi ve güvenilirliği not edilir. Gizli ittifak, geçiş izni, rüşvet, evlilik görüşmesi, karşı casusluk ve suikast teşebbüsü taraf, maliyet, erişim, risk, delil ve ortaya çıkma ihtimaliyle kaydedilir. Başarı garanti değildir. Şehirlerde ahiler, loncalar, kadılar, ileri gelenler, tüccarlar, kale muhafızları ve yerel dinî kurumlar ayrı çıkar taşır. Hükümdarın meşruiyeti ile şehir halkının/yerel çevrenin desteği aynı şey değildir; ağır tahsil pazar boykotu, göç veya isyan doğurabilir. ### Hanedan, askerî ve denizcilik siyaseti Hanedan defteri soy, yaş, evlilik, veliaht, vasiyet, naip, hane birliği, meşruiyet ve yerel desteği ayrı izler. Evlilik ittifak teklifidir, otomatik toprak devri değildir. Ölümde halefin kabulü; asker, borç, antlaşma ve hazinenin kime devredileceği ayrıca çözülür. Bir hükümdarın ölümü devleti otomatik bitirmez. Süvari, atlı okçu, yaya, kale garnizonu, ücretli kuvvet ve denizci aynı asker sınıfı sayılmaz. Her birlik maaş, eğitim, at, teçhizat ve iaşeye bağlıdır. Menteşe, Bizans, Venedik, Ceneviz ve daha sonra Aydın/Saruhan arasında liman, tersane, korsanlık, konvoy, deniz ablukası ve ada seferleri gemi, liman, mürettebat ve ikmal kapasitesi gerektirir. Deniz akını kara hücresini otomatik ele geçirmez. Kuraklık ve kıtlık hasat ve tahsilatı; sert kış geçit ve iaşeyi; deprem kale/şehir altyapısını; salgın nüfus, işgücü ve askerî kapasiteyi etkiler. Olaylar bölgesel ve mevsimliktir; her yerde aynı anda gerçekleşmez. 1347–1351 Kara Ölüm'ü bölgelere kademeli yayılır. ### Genişletilmiş Anadolu olay zinciri | Kimlik / tarih | Olay ve uygulama | |---|---| | SULEIMIS-1299 / 7 Nisan–27 Eylül | İsyan 7 Nisan'da yenilir; 1 Eylül'de Sülemiş kaçaktır. 27 Eylül'de yakalanıp öldürülmesi ayrı haber ve tasfiye olayıdır. | | KILI-1299 / 1299 sonbaharı | Çağatay kuvvetleri Delhi önündeki Kili'ye ulaşır. Delhi ordusunun sağ kanadını yöneten Zafar Khan ileri hücumda öldürülür; kuşatma kuvvetleri geri çekilir. Gün kesinleştirilmez. | | WADI-AL-KHAZNADAR-1299 / 23 Aralık | Gâzân'ın İlhanlı ordusu Hıms yakınında Memlük sefer ordusunu yener ve Şam'a kadar ilerler. İşgal geçicidir; iaşe ve yerel destek sorunları geri çekilmeyi etkiler. | | KARAMAN-GUNERI-1300 / 17 Nisan | Güneri Bey'in ölümü; Mahmud'un veraseti. Karaman hazine ve ordusu yalnız bir kez devredilir. | | PERVANE-MESUD-1300 / yıl | Mühezzebüddin Mesud'un ölümü; Gazi Çelebi'nin Sinop'ta halefliği. | | MENTESE-RHODES-1300-1308 / aralık | Mesud'un Rodos'taki 1300 başarısı; Hospitalierlerin 1308 hâkimiyeti. Ada akını ve kalıcı hâkimiyet ayrıdır. | | GERMIYAN-1300 / yaklaşık | Yakub Bey'in bağımsız yönetiminin belirginleşmesi; İlhanlı haraç/üst egemenlik ilişkisi hemen ortadan kalkmaz. | | HAMID-DUNDAR-1301-1302 / kitâbe aralığı | Dündar'ın bölgesel makamı ve patronajı görünürleşir; kitâbe tek başına ani toprak ilhakı değildir. | | SEL-MESUD-1302 / yıl | II. Mesud yeniden Selçuklu tahtına çıkar; III. Keykubad dönemi kapanır. | | BAFEUS-1302 / 27 Temmuz | Bafeus/Koyunhisar; Osman'ın ünü ve uç siyaseti artar. 1299 kuruluş geleneğinden ayrı olaydır. | | SARUHAN-1302 / yıl | Saruhan Beyliği'nin Manisa merkezli siyasi oluşumu; 1299 nüfuz sahası Manisa şehrinin tam fethi değildir. | | GAZAN-1304 / yıl; Olcaytu 19 Temmuz | Gâzân'ın ölümü; Olcaytu 19 Temmuz'da tahta çıkar. İlhanlı düzeni bir anda çözülmez. | | AYDIN-1304-1308 / aralık | Sasa ve Mehmed'in uç faaliyetleri; Aydın-ili'nde güç mücadelesi. Mehmed'in hâkimiyeti ve beylik kuruluşu 1308'e bağlanır. | | SEL-END-1308 / yıl | II. Mesud'un ölümüyle Selçuklu saltanatı sona erer; fiilî taşra denetimi ayrı ayrı devredilir. | | CANDAR-1308-1309 / yaklaşık | Yaman Candar'ın muhtemel ölümü ve I. Süleyman'ın halefliği; Eflani ile Kastamonu'nun birleşmesi aynı olay sayılmaz. | | COBAN-END-1309 / yaklaşık | Kastamonu Çobanoğlu idaresinin sona erişi ve Candar'a geçiş; kaynaklardaki tarih aralığı korunur. | | SARUHAN-MANISA-1310-1313 / aralık | Manisa'nın Saruhan hâkimiyetine geçişi; 1313 kesin gün gibi kilitlenmez. | | AYDIN-SEA-1319-1329 / aralık | Sakız akını, İzmir liman kuşatması ve sonraki deniz çatışmaları; donanma ve ikmal olmadan gerçekleşmez. | | CANDAR-SINOP-1322 / yıl | Gazi Çelebi'nin ölümü sonrasında Sinop'un Candar'a katılması. | | PERVANE-END-1322 / 1322 | Pervâneoğulları'nın Sinop merkezli siyasi yapısı Gazi Çelebi'nin ölümüyle sona erer; toprak denetimi ve Candar'a geçiş ayrı kaydedilir. | | ESREF-END-1326 / 9 Ekim | Timurtaş'ın Beyşehir'e girişi ve II. Süleyman'ın öldürülmesi; toprakların fiilî devri ayrı ayrı işlenir. | | UMUR-1334-1337 / aralık | İzmir çevresinde Haçlı/Bizans deniz mücadeleleri, Mora seferi ve müttefik yardımları; ittifak katkısı şartlıdır. | | SMYRNA-1344 / yıl | Haçlı filosunun İzmir'in aşağı liman şehrini alması; yukarı kale ve Aydın iç bölgesi otomatik düşmez. | | ANATOLIA-1402 / 28 Temmuz | Ankara Savaşı ve Timur müdahalesi; Anadolu beyliklerinin geri dönüşü yalnız yerel kabul, asker ve fiilî denetimle işler. | Bu zincir; SEL-MESUD-1302, SEL-END-1308, KONYA-1314-A, KONYA-1314-B, ANTALYA-1316-1321, KONYA-1320, KONYA-1323, KONYA-1328-1329, KONYA-1350, ERETNA-1327, ERETNA-1335, ERETNA-1338, ERETNA-1341 ve ERETNA-DEATH-1352 kimlikleriyle birlikte okunur. PERVANE-END-1322 hanedanın sona erişini, CANDAR-SINOP-1322 ise Sinop'un fiilî toprak devrini kaydeder. Tarihsel bir olayın varlığı ile oyuncuların öncesindeki hazırlığı, yerel uygulaması ve sonrasındaki alternatif sonuçlar ayrı tutulur. Gün bilinmiyorsa olay yıl/aralık hassasiyetinde kalır. ## V1.2 — Amerika yerli toplulukları, ada yönetimleri ve başıboş yağmacılar ### Amerika harita düzeni Kuzey, Orta ve Güney Amerika'daki mevcut bölgesel harita hücreleri 68 yerel kabile, şeflik, kent topluluğu veya ada konfederasyonu renk grubuna ayrılmıştır. Renkler modern ulus-devlet sınırı iddiası değildir; 1299 çevresindeki yerel toplulukların oyun için yaklaşık gösterimidir. Mevcut hücrelerin çoğu korunmuş ve yeniden sınıflandırılmış; Meksika Vadisi–Oaxaca ile Yucatán arasında ayrıca gerçek bir yeni hücre sınırı oluşturulmuştur. Bir renkte görünen yakın topluluklar tek bir merkezî imparatorluk sayılmaz. Yerel aktörler kendi hücreleri, kaynakları, haber erişimi ve komşuluk ilişkileriyle sınırlıdır. Kuzey Amerika'da Arktik Inuit ve Inuvialuit, Alaska kıyıları, Tlingit-Haida, Coast Salish, Nuu-chah-nulth, Pueblo/Hohokam, Shoshone-Ute, Ovalar, Mandan-Hidatsa, Dakota-Anishinaabe, Wendat-Haudenosaunee, Lenape-Powhatan, Mi'kmaq-Wabanaki, Caddo ve Mississippi höyük yerleşimleri ayrı bölgesel aidiyetlerle gösterilir. Orta Amerika'da Maya krallıkları, Yucatán, Mexica öncülü kentler, Purépecha, Huastek, Lenca, Pipil, Nicarao, Chorotega, Coclé ve Guna/Cueva kıyı toplulukları ayrılır. Karayip'te Küba, Ayiti/Hispaniola'nın doğu ve batısı, Xaymaca ve Borikén Taíno kasiklikleri farklı adalara ayrılır. Güney Amerika'da Muisca, Quito-Cañari, Quimbaya-Tayrona-Zenú, Cuzco İnka, Chimor, Aymara, Amazon nehir toplulukları, Guaraní, Tupí, Mapuche, Tehuelche, Charrúa ve Chaco toplulukları yerel hücreleriyle temsil edilir. ### Adalar ve deniz ağları Hawaiʻi Aliʻi şeflikleri; Tuʻi Tonga ve Viti/Fiji deniz ağı; Aotearoa Māori iwi ve hapū; Solomon-Bismarck, Sumba-Flores, Bali-Lombok, Banda baharat adaları, Luzon, Sulu, Visayas, Mindanao ve Palawan toplulukları birbirinden ayrı aktörlerdir. Ada kontrolü komşu adalara otomatik yayılmaz. Kano veya gemi, uygun mevsim, kıyı iniş yeri, ikmal ve yerel geçiş izni olmadan deniz aşırı hareket gerçekleşmez. Korsika, Sardinya, Sicilya, Kıbrıs, İzlanda ve diğer ada kayıtları kendi yerel harita bağlılıklarıyla ayrı kalır. ### Başıboş yağmacı çeteleri Haritada beş hareketli yağmacı çetesi bulunur: Kütahya–Simav yol yağmacıları, Ege kıyı yol kesicileri, Toros geçit eşkıyaları, Tağâza kervan yağmacıları ve Sicilya Boğazı kıyı yağmacıları. Bunlar devlet veya beylik değildir; egemen toprakları, düzenli vergi tahsilatı veya meşru diplomatik statüleri yoktur. Başlangıçtaki konumları ve sayıları MODEL'dir. Zayıf kervan, küçük pazar, yalnız yolcu ve korumasız iskeleleri seçer; güçlü garnizondan kaçınır, baskın sonrası yer değiştirir. Kervan refakati, yol devriyesi, yerel halkla işbirliği, takip, pusu veya af/iskân teklifiyle etkisizleştirilebilirler. Yağma hücrenin rengini tek başına değiştirmez; yalnız gerçek denetim veya kalıcı yerleşme olursa sınır kaydı güncellenir. Ganimet tek seferliktir, düzenli gelir sayılmaz. Çetelerin asker sayıları tarihsel kayıt değil oyun dengeleme tahminidir. ## Avrupa ve Akdeniz adalarının savunma ağı 1299'da ada savunması tek bir birleşik donanma değil; liman kaleleri, eski surlar, dağ kaleleri, yerel muhafızlar ve dönemsel deniz devriyelerinden oluşur. Haritadaki yeni sabit noktalar kale veya surlu liman olarak ayrı ayrı kuşatılabilir; her biri yalnız bulunduğu mevkiyi savunur. Tahkimat, garnizon ve erzak değerleri oyun modelidir; garnizonlar sefer ordusuyla karıştırılmaz ve maaş/iaşeleri ilgili kamu hesabına yazılır. **Kıbrıs:** Lefkoşa'daki mevcut kale noktasına ek olarak Girne, St Hilarion, Buffavento ve Kantara kaleleri ayrı savunma mevzileridir. Üç dağ kalesi Bizans kökenlidir; Lusignan döneminde de savunma ve sığınak işlevi sürer. 1290'larda Mağusa'yı büyük bir yeni kale kompleksi gibi göstermeyin; Kıbrıs'ın temel ağı mevcut küçük kıyı kaleleri ve kuzey dağ kaleleridir. **Girit:** Kandiye'deki mevcut Venedik kalesi ve liman noktası korunur. **Rodos:** şehir 13. yüzyılda zaten güçlü surlara sahiptir; başlangıçta Bizans savunma sistemi olarak gösterilir. Hospitalier hâkimiyeti 1309'dan önce başlamaz; şövalyelerin sonraki sur genişletmeleri 1299'a taşınmaz. **Korsika:** Bonifacio, Ceneviz deniz üstünlüğü ve Orta Çağ surlarıyla boğazı gözetir. **Sardinya:** Cagliari Castello, 13. yüzyılda Pisalılarca tahkim edilmiş yerel kale şehridir; adanın bütün yerel yargılarını tek merkezî idare saymayın. **Sicilya:** Siraküza'daki Castello Maniace, II. Friedrich döneminden kalan kıyı savunmasıdır; Palermo ve Messina limanlarıyla birlikte deniz geçişlerini korur. **Korfu:** 1299'da Angevin yönetimindedir; eski Bizans tahkimat çekirdeği korunur, Venedik döneminin sonraki büyük duvar ve burçları başlangıca eklenmez. Palma'daki mevcut nokta, 1305–1314'te yeniden inşa edilen sonraki Almudaina sarayından ziyade daha eski Zuda/Alcázar yerleşim mirasını temsil eder. ## Asya, İlhanlı ve kuzey Avrasya tahkimat/menzil ağı Yuan sahasında Hanbalık mevcut başkent merkezidir; Chang’an, Kaifeng, Hangzhou ve Chengdu noktaları surlu şehir/kapı ve pazar merkezlerini gösterir. Bunlar her biri bağımsız bir taş kale veya aynı büyüklükte garnizon iddiası değildir. Yuan Dadu'su 13. yüzyıl sonunda saray şehri, imparatorluk şehri ve dış şehir katmanları ile çok kapılı bir başkentti; bu nedenle şehir işaretleri kale kulelerinden daha geniş ve daha belirgin tutulur. İlhanlı sahasında Tebriz'in yanına Merv ve İsfahan tahkimat noktaları eklenmiştir. Altın Orda'da Saray ve Bolgar merkezleri, Don–Azak geçidiyle tamamlanır. Çağatay'da Semerkant; Kaydu sahasında Almalık kervan durağı ayrı gösterilir. Sibirya ve kuzey bozkırlarında taş kaleler yerine küçük ulak/konaklama menzilleri ve nehir geçidi gözetleme noktaları kullanılır. Çingi-Tura'nın 13. yüzyılın son çeyreğinde Cuci ulusu içinde Trans-Ural ticaret yolu merkezlerinden biri olarak geliştiğine dair araştırma vardır; burada Tyumen Hanlığı'nın 15. yüzyıldaki başkentiymiş gibi sunulmaz. Lena ve Yenisey menzilleri harita boşluğunu temsil eden MODEL yer işaretleridir; belirli arkeolojik taş kale iddiası değildir. Moğol jam/ulağ ağı, bir günlük yol aralıklı at ve yem istasyonlarıyla çalışır; her istasyon büyük kale değildir. Büyük sahalarda yaklaşık her yedi hücre için bir belirgin kale veya menzil hedeflenir, yerleşimlerin tümü taş kaleye dönüştürülmez. Rus knezliklerinde Novgorod Detinets'i 1299 açılışında ahşap tahkimat olarak gösterilir; kentin ilk taş yapıları 1302'de başlar. Moskova ve Tver kremlinleri de başlangıçta ahşap tahkimat/şehir çekirdeği görünümündedir; sonraki yüzyılların taş surları geriye taşınmaz. Vladimir'in Altın Kapısı ayrı şehir kapısı işaretidir. Raška'da Stari Ras ve Maglič; Kosova'da Zvečan; Bulgaristan'da Tırnova Tsarevets; Bosna'da Visoko banlık merkezi ayrı işaretlerdir. Visoko'nun kale yapım tarihinin kesin olmadığı not edilir; oyun işareti belirli bir yapım yılı iddiası taşımaz. ## 1299 Ege adaları ve yerel yönetimler Ege adaları tek bir Venedik veya Bizans adalar devleti gibi gösterilmez. Girit Venedik yönetimindedir. Rodos 1299'da Bizans surlu şehridir; Hospitalierlerin fethi 1306–1309 aralığına aittir, başlangıçta uygulanmaz. Korfu 1267'den beri Anjou hanedanının hâkimiyetindedir; eski Bizans kale çekirdeği korunur. Eğriboz/Negroponte'de Latin triarkları ve yerel lordluklar vardır; Venedik'in adanın tüm feodal yönetimini doğrudan eline alması daha sonraki süreçtir. Naksos ve Andros, Sanudo/Dandolo hanedan çevresindeki Takımada Düklüğü ve ona bağlı ada lordluklarıyla ilişkilidir. Sakız, Midilli, Sisam ve Limni 1299'da Bizans bağlantılı ada merkezleridir. İskiri, Ghisi ailesinin; Kythira ise Venier ailesinin Latin ada lordluğudur. Kefalonya, Napoli'den doğrudan idare edilen bir kale değil, Orsini Palatin Kontluğu olarak gösterilir. Bu bağlılıklar yalnız ada üzerindeki yer işaretlerine aittir; deniz hücresi veya komşu adalar otomatik olarak aynı renge boyanmaz. ## Avrupa ve Akdeniz'de korsanlık Dört yeni hareketli grup, gerçek tarihsel teşkilat iddiası taşımayan **kurgusal NPC deniz yağmacısı birlikleridir**: Ligurya–Korsika Serbest Deniz Yağmacıları (Ligurya, Korsika ve Sardinya rotaları); Balear–Sardinya Deniz Korsanları (Mallorca, Menorca ve Sardinya geçişleri); Ege–Rodos Ada Geçidi Korsanları (Rodos, Girit ve Anadolu kıyı rotaları); Adriyatik Giriş Deniz Yağmacıları (Korfu, Otranto ve güney Adriyatik). Mürettebat ve gemi adedi oyun modelidir; bu aktörler toprak, vergi, düzenli gelir veya meşru diplomatik statü sahibi değildir. Mevcut Sicilya Boğazı kıyı yağmacıları ve diğer beş başıboş çete korunur. Korsanlar ticaret gemilerine saldırabilir, fidye alabilir, yükü ele geçirebilir veya karşı devriyeyle dağıtılabilir; devlet destekli korsanlık ise ancak açık yetkiyle başlar. ## 1299–1402 dünya tarihsel olay takvimi Bu takvim üç katmandır. **Katman 1 — sabit tarihsel kilometre taşları:** Olayın tarihsel varlığı takvimde mutlaka işlenir; kaynak yalnız yıl veriyorsa yıl kullanılır. Savaş, antlaşma veya hanedan geçişinin varlığı sabit olsa da oyuncunun daha sonraki kararları siyasi sonuçları ve güç dengesini değiştirebilir. **Katman 2 — koşullu tarihsel gelişmeler:** Olayların tarihsel örneği bilinir, ancak alternatif tarihte yalnız ön koşulları oluşursa gerçekleşir; şartlar yoksa zorla uygulanmaz ve sapma kaydedilir. **Katman 3 — nadir dünya olayları:** Kuraklık, deprem, yerel kıtlık, salgın ve beklenmedik ayaklanma gibi gelişmeler yalnız nadir kurallarıyla işlenir; takvimdeki sabit tarihsel olayların yerine geçmez. ### Katman 1 — sabit kilometre taşları | Tarih | Olay ve tarihsel önem | |---|---| | 1302 | **CALTABELLOTTA-1302:** Caltabellotta Antlaşması; Sicilya üzerindeki Aragon–Anjou mücadelesinin yeni hukuki safhası. | | 1303 | **MARJ-AL-SAFFAR-1303:** Mısır Memlükleri, Şam yakınında İlhanlı kuvvetlerini yenilgiye uğratır; Suriye'de Moğol ilerlemesi durdurulur. | | 1309 | **AVIGNON-1309:** V. Clement'in papalık sarayı Avignon'da yerleşir; papalık siyaseti Roma dışına taşınır. | | 1313 | **GOLDEN-HORDE-1313:** Özbek Han Altın Orda tahtına çıkar; hanlığın İslamlaşması ve merkezî siyaseti güç kazanır. | | 1314 | **BANNOCKBURN-1314:** 23–24 Haziran'da Robert Bruce'un ordusu II. Edward'ın İngiliz kuvvetlerini yener. | | 1315–1317 | **GREAT-FAMINE-1315-1317:** Kuzey ve Batı Avrupa'da Büyük Kıtlık; üretim, fiyatlar, göç ve nüfus üzerinde bölgesel etkiler yaratır. | | 1320 | **TUGHLUQ-1320:** Delhi'de Tuğluk Hanedanı kurulur. | | 1324–1325 | **MANSA-MUSA-1324-1325:** Mali hükümdarı Mansa Musa'nın hac yolculuğu, Sahel–Mısır ticaret ve diplomasi ağlarının görünürlüğünü artırır. | | 1333 | **KAMAKURA-END-1333:** Japonya'da Kamakura şogunluğu yıkılır; Kenmu Restorasyonu başlar. | | 1335 | **ILKHAN-ABUSAID-DEATH-1335:** Ebû Saîd'in ölümü İlhanlı merkezî hanedan düzenini sarsar; çözülme bir günde tamamlanmış sayılmaz. | | 1336 | **ASHIKAGA-1336:** Ashikaga Takauji'nin iktidarı ele geçirmesiyle Japonya'da Kuzey ve Güney Sarayları dönemi başlar; şogun unvanı 1338'de resmîleşir. | | 1336 | **VIJAYANAGARA-1336:** Güney Hindistan'da Vijayanagara siyasi oluşumu ortaya çıkar. | | 1337 | **HUNDRED-YEARS-1337:** İngiltere–Fransa Yüz Yıl Savaşları dönemi başlar; iddia ve müsadere krizi açık savaşa dönüşür. | | 1340 | **RIO-SALADO-1340:** Kastilya-Portekiz ittifakı, Marinî-Gırnata kuvvetlerine karşı Río Salado'da zafer kazanır. | | 1346 | **CRECY-1346:** 26 Ağustos Crécy Muharebesi; İngiliz uzun yay taktikleri ve Fransız ağır süvarisi arasındaki çarpışma savaşın simge olaylarından olur. | | 1346 | **SERB-EMPIRE-1346:** Stefan Dušan imparatorluk unvanını alır; Sırp İmparatorluğu Balkan siyasetinde yükselir. | | 1347 | **BAHMANI-1347:** Dekken'de Bahmani Sultanlığı kurulur. | | 1347–1351 | **BLACK-DEATH-1347-1351:** Kara Ölüm Akdeniz limanlarından Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya dalgalar hâlinde yayılır; her yer aynı anda etkilenmez. Bölgesel varış ve kayıplar kademeli yazılır. | | 1351 | **RED-TURBANS-1351:** Yuan Çin'inde Kızıl Türbanlı isyanları başlar; hanedan krizi derinleşir. | | 1354 | **GALLIPOLI-1354:** Deprem ve sonrasındaki siyasi-askerî süreçte Osmanlı kuvvetleri Gelibolu'da kalıcı bir köprübaşı elde eder; Balkan geçişi yeni bir stratejik boyut kazanır. | | 1356 | **GOLDEN-BULL-1356:** IV. Karl'ın Altın Fermanı 10 Ocak'ta Nürnberg'de ilan edilir; Roma-Germen kral seçimi yedi seçiciyle düzenlenir. | | 1356 | **POITIERS-1356:** 19 Eylül Poitiers Muharebesi; Fransa Kralı II. Jean İngilizlere esir düşer. | | 1360 | **BRETIGNY-1360:** Brétigny Antlaşması, Yüz Yıl Savaşları'nın ilk büyük safhasına ara verir; kalıcı barış değildir. | | 1368 | **MING-1368:** Zhu Yuanzhang Nanjing'de Ming Hanedanı'nı kurar; Yuan sarayının Çin'deki egemenliği sona erer. | | 1370 | **TIMUR-1370:** Timur, Maveraünnehir'de üstünlüğünü kurarak Semerkant merkezli imparatorluk inşasına başlar. | | 1371 | **MARITSA-1371:** 26 Eylül Çirmen/Maritsa Muharebesi'nde Osmanlı kuvvetleri Sırp bölgesel güçlerini yenilgiye uğratır; Sırp mirası hemen tek bir tarihte ortadan kalkmaz. | | 1378 | **WEST-SCHISM-1378:** Batı Kilisesi Büyük Bölünmesi; Roma ve Avignon papalık itaatleri oluşur. | | 1378–1381 | **CHIOGGIA-1378-1381:** Venedik-Ceneviz Chioggia Savaşı; 1381 Torino barışıyla deniz rekabeti yeni biçim alır. | | 1380 | **KULIKOVO-1380:** 8 Eylül Kulikovo Muharebesi; Moskova knezi Dmitri'nin Mamay kuvvetlerine karşı zaferi Altın Orda hâkimiyetini hemen bitirmez. | | 1381 | **PEASANTS-1381:** İngiltere Köylü İsyanı; vergi, emek ve kraliyet yönetimi baskıları geniş bir ayaklanmaya dönüşür. | | 1385 | **ALJUBARROTA-1385:** 14 Ağustos Portekiz kuvvetleri Kastilya ordusunu yener; Avis hanedanının meşruiyeti güçlenir. | | 1389 | **KOSOVO-1389:** 15 Haziran (Jülyen takvim; 28 Haziran Gregoryen) Kosova Muharebesi; I. Murad öldürülür, Lazar esir düşüp öldürülür. Sonuçları ve bölgesel tâbilik ilişkileri kademeli gelişir; otomatik ilhak sayılmaz. | | 1392 | **JOSEON-1392:** Yi Seong-gye Joseon Hanedanı'nı kurar; Kore'de yeni hanedan dönemi başlar. | | 1395 | **TIMUR-TOQTAMYSH-1395:** Timur, Terek Nehri çevresinde Toktamış'ın Altın Orda kuvvetlerini yener; Saray ve kuzey bozkır merkezleri seferlerden etkilenir. | | 1396 | **NICOPOLIS-1396:** 25 Eylül geleneksel tarih olmakla birlikte kaynaklarda 25–28 Eylül farkı vardır; Niğbolu Haçlı Seferi Osmanlı zaferiyle sonuçlanır. | | 1398 | **DELHI-1398:** Timur Delhi'yi ele geçirip yağmalar; Tuğluk düzeni ağır darbe alır. | | 1402 | **ANATOLIA-1402:** Ankara Muharebesi ve I. Bayezid'in yenilgisi; Anadolu'daki siyasi denge yeniden şekillenir. Mevcut ANATOLIA-1402 geçişiyle tek olay olarak kaydedilir. | ### Katman 2 — koşullu tarihsel gelişmeler | Dönem | Olay | Tetiklenme koşulu ve alternatif sonuç | |---|---|---| | 1307–1312 | **TEMPLAR-1307-1312:** Tapınak Şövalyeleri soruşturması ve tarikatın kaldırılması; Fransa krallığının baskısı, papalık onayı ve malî-siyasi çıkarlar birlikte oluşursa ilerler. | | 1321–1328 | **BYZ-ANDRONIKOS-1321-1328:** II. Andronikos ile III. Andronikos arasındaki veraset mücadelesi; uzlaşma bozulur ve askerî destek toplanırsa iç savaşa dönüşür. | | 1341–1347 | **BYZ-KANTAKOUZENOS-1341-1347:** V. Ioannes'in naipliği ve Kantakouzenos rekabeti; saray hizipleri ve Balkan müttefikleri harekete geçerse iç savaş tırmanır. | | 1358 | **JACQUERIE-1358:** Fransa'da köylü ayaklanması; savaş yağması, vergi ve soylu korumasının çökmesi birlikte ağırlaşırsa ortaya çıkar. | | 1366–1369 | **CASTILE-CIVIL-1366-1369:** Kastilya'da Pedro I ile Enrique de Trastámara arasındaki iç savaş; soylu desteği ve dış müdahale dengesi belirler. | | 1378 | **CIOMPI-1378:** Floransa'da Ciompi ayaklanması; ücret, lonca temsil hakkı, vergi ve kent siyaseti krizi birleşirse tetiklenir. | | 1382 | **TOKHTAMYSH-MOSCOW-1382:** Toktamış'ın Moskova seferi; Altın Orda'nın sefer kapasitesi korunur ve Moskova'nın vergi/itaat krizi büyürse gerçekleşir. | | 1382 | **MAMLUK-BURJI-1382:** Memlüklerde Burcî (Çerkes) dönemine geçiş; emirlerin askerî ve saray koalisyonu iktidarı değiştirebilirse oluşur. | | 1371–1396 | **OTTOMAN-BALKANS-1371-1396:** Osmanlı'nın Balkanlarda ilerleyişi; yerel hanedanların parçalanması, tâbilik, savaş ve geçit/kalelerin fiilî denetimiyle adım adım şekillenir. Tek tarihte tüm Balkanlar fethedilmiş sayılmaz. | | 1390'lar | **TIMUR-ANATOLIA-1390S:** Timur'un batı siyaseti ve Anadolu emirlikleriyle ilişkileri; ittifak, elçilik ve askerî geçiş koşullarına bağlıdır; 1402 öncesi otomatik ilhak yoktur. | ### Takvimin uygulanma ilkeleri Bu tarih takvimi yalnızca savaş listesi değildir: hanedan değişimi, kilise siyaseti, ticaret güzergâhları, salgın, vergi ve şehir isyanları da tarihsel sürecin parçasıdır. Tarihsel olayın adı ve zaman aralığı sabit kalsa bile tarafların gücü, hazırlığı, diplomatik desteği ve oyuncuların kararları sonuçları etkiler. Tarihsel kaynakların kesin gün vermediği olaylara yapay kesinlik eklenmez. Aynı olay Anadolu geçiş defteri ve dünya kroniğinde iki ayrı sonuç olarak sayılmaz; tek kimlik kullanılır.
Oyun 1 Eylül 1299'da açılır. Anadolu Selçuklu Sultanlığı İlhanlı üstünlüğü altındadır; Germiyanoğulları, Karamanoğulları, Hamidoğulları, Menteşeoğulları, Candaroğulları, Çobanoğulları, Sâhib Ataoğulları, Eşrefoğulları, Pervâneoğulları, İnançoğulları, Karesioğulları ve Osmanoğlu ucu kendi çıkarları, kaynakları ve yerel bağlılıklarıyla hareket eder. Bizans ve diğer dünya güçleri de aynı harita ve kronolojinin parçasıdır. Oyuncular hükümdar, hanedan üyesi, kumandan veya kurum karakterlerinden birini seçebilir; arkadaşlarla aynı çok oyunculu odada her oyuncu farklı bir karakteri yönetir. Bahattin Mert Aydoğan, oyuna eklenmiş kurgusal bir Türkmen bey adayı olarak seçilebilir; 1299 açılışında Aydoğanoğulları adlı bağımsız devlet veya ona ait toprak bulunmaz. Bu karakterin başlangıç yeri ve yerel desteği oyun içinde şekillenir. Tarihsel olarak daha sonraki yıllarda ortaya çıkan beylikler ve olaylar başlangıçta olmuş sayılmaz; dönüşümler kendi tarihlerinde ve koşullarında gerçekleşir. Sayısal asker, bütçe, iaşe ve üretim değerleri oyun modelidir; tartışmalı tarihsel bilgiler kesin gerçek gibi sunulmaz.
# 1299 — Anadolu ve dünya simülasyon kuralları Bütün asker, hazine, iaşe, nüfuz ve üretim sayıları MODEL'dir; tarihsel sayım değildir. TAKVİM VE TARİH. Açılış 1 Eylül 1299 08.00. Olaylar tarih sırasıyla çözülür; uzun zaman atlamasında aradaki olay, haber, günlük tüketim ve ay sonları atlanmaz. Kaynak yalnız yıl/aralık veriyorsa sahte gün üretme. KAYNAKLI, TARTIŞMALI ve MODEL ayrımını koru. Belgeli ölüm, tahta çıkış ve fetih kronolojisini oyuncu emriyle yok sayma; alternatif tarih yalnız kaynakların açık bıraktığı sonuçlarda veya sonrasındaki siyasi tercihlerde işler. YETKİ VE NPC. Hükümdar, naip, hanedan üyesi, kumandan ve kurumun yetkileri ayrıdır. Hanedan üyeliği otomatik komuta veya hazine erişimi vermez. Her mevsim her NPC kendi hedef, kaynak, haber, aile, komşu ve tehditlerini yeniden değerlendirir; teklif, elçilik, ticaret, ittifak, tarafsızlık, savunma, sefer veya geri çekilme seçebilir. Savaş zorunlu değildir. Her oyuncu aynı odada farklı karakter yönetir; hiçbir birlik veya hazine iki kez sayılmaz. İLHANLI OTORİTESİ. 1299'da Gâzân Han ve İlhanlı idaresi güçlüdür; Sülemiş isyanı baharda bastırılmıştır, fakat noyan rekabeti ve taşra huzursuzluğu bitmemiştir. İlhanlı otoritesi 0–100 model endeksidir. Tahsil, emir-komuta, askerî müdahale ve yerel itaat başarılı oldukça yükselir; iç çekişme, isyan, uzun sefer ve vergi direnciyle azalır. Otorite düşmesi bir günde çöküş, otomatik bağımsızlık veya harita rengi değişimi değildir. Gâzân, Olcaytu, Ebû Saîd ve Emîr Çoban dönemleri ayrı değerlendirilir. HABER, YOL VE İSTİHBARAT. İyi yolda atlı 35–50, yaya 15–22, yüklü ordu 10–18, ulak 60–100; uygun deniz 80–150 km/gün ilerler. Hava/arazi yavaşlatır; emir varışta işler. Haber kaynağı, tarihi ve güvenilirliği yazılır; sahte haber olabilir. Ajanın kimliği, sadakati, örtüsü, hedefi, bedeli, erişimi, görev süresi ve rapor güvenilirliği izlenir. Düşman ordusu takibi son görülen yer/tarih ve yaklaşık mevcuttur; kesin görüş değildir. Sabotaj hedefe erişim ve araç ister; sınırlı zarar, başarısızlık veya yakalanma mümkündür. Gizli bilgi yalnız erişenlere açılır. YEREL DESTEK VE AŞİRET. Meşruiyet makamın tanınması; yerel destek halk, aşiret, ahi, tüccar ve şehir desteğidir (0–100 MODEL; güncel değer aktör dosyasında). Mevcut yönetime halk desteği ile isyancı adayın kendi taraftar desteği ayrı tutulur: 0–24 kırılgan, 25–49 pazarlıklı, 50–74 kullanılabilir, 75+ güçlü. Ağır vergi, adaletsizlik ve güvensizlik desteği düşürür; uzlaşma/güvenlik yükseltir (normal ayda en çok +3). Yöneticiye halk desteği 40 altına inerken makam kabulü 35 veya merkezî otorite 45 altındaysa ve somut şikâyet sürüyorsa huzursuzluk/örgütlenme doğabilir; otomatik isyan değildir. Türkmen obaları anlaşmayla kazanılır. YENİ BEYLİK VE İSYAN. Halk desteği, yerel makam kabulü ve merkezî otorite birlikte izlenir. Halk desteği 40 altına inerken makam kabulü 35 veya İlhanlı otoritesi 45 altındaysa, somut haksızlık/vergilendirme/koruma krizi ve örgütlü önder varsa isyan fırsatı açılır; otomatik olay değildir. Her isyancı bey kendi soyadı/hanesiyle beylik kurabilir: MODEL kuruluş için 50+ yerel destek, tercihen 800 (asgari 500) gerçek asker, üç aylık maaş/iaşe veya sürdürülebilir gelir, güvenli merkez/kale, iki ileri gelen ve merkez-yol üzerinde fiilî kontrol gerekir. Oyuncu karakteri de hanesiyle aynı koşullarda bağımsızlık ilan edebilir. Yeni hanedan, `rebel_<soyadı>` gibi benzersiz allegiance anahtarı ve ayrı renk alır. Genişleme gerçek hücre/kale kontrolüyle; ittifak karşılıklı antlaşmayla olur. Destek/merkez/gelir kaybı, yenilgi ve veraset çözümsüzlüğü devleti zayıflatıp yıkabilir; lider ölümü tek başına otomatik son değildir. Asker/hazine mevcut kaynaklardan aktarılır, yaratılmaz. BEYLİK HEDEFLERİ. Her hanedanın hedefi/kişiliği ayrıdır; hükümdar değişince yeniden değerlendirilir. Germiyan Kütahya'yı; Karaman Lârende, Toros ve Konya'yı; Hamid Göller/Antalya'yı; Menteşe Milas-Peçin ve limanları; Candar Eflani, sonra Kastamonu/Sinop'u; Karesi Balıkesir ve boğazları; Çoban Kastamonu'yu; Pervâne Sinop'u; Eşref Beyşehir'i; Sâhib Ata Karahisar'ı; İnanç Lâdik'i; Osmanoğlu Bizans ucunu gözetir. Saruhan'ın 1299 uç faaliyeti, 1302 oluşumu ve 1310'lar Manisa fethi ayrıdır; Aydın 1299'da devlet değildir. Hedefler otomatik savaş/fetih emri değildir. TİCARET VE KERVAN. Kayıt yük/değer, çıkış-varış, rota, süre, ücret, gümrük, koruma ve varış tarihini taşır. Örnek yollar: Konya–Tebriz; Kütahya–Milas; Balıkesir–İzmir; Kastamonu–Sinop; Milas–Ege adaları. Mevsim/yol güvenliği denetlenir; gelir yalnız mal varıp satılınca yazılır. Yağma/gecikme/kayıp gerçek kadar düşülür; gelir iki kez yazılmaz. ŞEHİR, AHİ VE HANEDAN. Şehir meclisi, ahi, kadı, tüccar ve kale kumandanı kendi çıkarıyla hareket eder; şikâyet, vergi reddi veya isyan sebep, önder ve destek ister. Verasette soy, yaş, vasiyet, naip ve emir desteği değerlendirilir. Kardeş/eş/kuzen rekabeti; dışlanan varis, kayırma, evlilik ve miras anlaşmazlığıyla büyür; hak iddiası, saray hizbi, darbe veya iç savaş ancak destek ve güç varsa doğar. Evlilik otomatik toprak devri değildir; aile içi savaş zorunlu değildir. Hanedan kaynakları bir kez devredilir. ORDU, İKMAL VE MUHAREBE. Süvari, atlı okçu, yaya, garnizon, ücretli ve denizci ayrıdır; asker iki yerde sayılmaz. Yeni asker kaynak, maaş, teçhizat ve 30–90 gün eğitim ister. Erzak: kişi 1,5 kg, at 10 kg yem/gün; üç günlük ciddi açık morali bozar. Muharebe komuta, arazi, yorgunluk, disiplin, bilgi ve ikmale bağlıdır. Her savaşta taraf başına 0–100 savaş yorgunluğu izlenir; süre, kayıp, vergi, iaşe açığı, yağma ve yenilgi artırır; dinlenme, güvenli ikmal ve barış görüşmesi azaltır. Yüksek yorgunluk firar, düşük moral, halk tepkisi, maaş isyanı ve ateşkes baskısı doğurur; tek başına otomatik barış değildir. KUŞATMA VE TOPRAK. Kale çevresine varmak fetih değildir; gedik, hücum, lağım, iç destek veya teslim gerekir. Abluka kesilen yol/denizde işler; stok tüketilir. Harita rengi fiilî denetimi gösterir. Akın, iddia, vasallık, üst egemenlik ve evlilik ilhak değildir; yalnız fiilen alınan kale/hücre değişir, kısmi denetim kaydedilir. Başkentin düşmesi devleti otomatik bitirmez; renk değişimi asker/gelir yaratmaz. MALİYE VE YAPIM. HB tarihsel kur değildir. Gelir fiilî denetim/üretim/tahsil kapasitesine bağlıdır; hazine negatif olmaz. Borç alacaklı, şart ve vadeyle yazılır; ganimet tek seferliktir. Model maliyet: palanka 3000 HB/3–6 ay, taş kale 15000/12–36 ay, büyük sur 50000+/36–84 ay. Usta/malzeme/işçilik ve aşamalı ödeme gerekir; gelir-gider bir kez işlenir. DENİZCİLİK. Deniz seferi gemi, mürettebat, liman, su/erzak, mevsim, rüzgâr ve güvenli dönüş ister. Liman ticareti, korsanlık, abluka, konvoy ve deniz savaşı ayrı işlemlerdir. Kıyı akını limanın veya çevre toprağın fethi değildir. Menteşe, Bizans, Venedik, Ceneviz ve daha sonra Aydın/Saruhan arasında donanma ve liman rekabeti kapasiteye bağlıdır. KRİZLER. Kuraklık, kıtlık, sert kış, sel, deprem ve salgın bölge, mevsim, nüfus ve ikmal koşullarına göre işler; her yıl her yerde olay yaratma. Etki üretim, tahribat, yerel destek, hazine, asker ve göçe yansır. Kara Ölüm 1347–1351 aralığında bölgelere kademeli yayılır; 1299'a taşınmaz. DİPLOMASİ VE İTTİFAK. Savaş, ateşkes, ittifak, tâbilik, geçiş, evlilik ve ticaret ayrı şartlardır; teklif kabul değildir, elçi ve haber gerekir. İttifak otomatik savaşa katılım değildir. Her karakter çifti için tanışıklık/ilişki 0–100 izlenir; 0–15 kanlı düşmanlık, 16–34 ağır husumet, 35–64 mesafe/nötrlük, 65+ yakınlık. Bilinmeyen ilişki uydurulmaz; hakaret, ihanet, yardım ve anlaşma gerçek etkileşimle değiştirir. KALICI DEFTERLER VE VEFAT. Takvim, olay, sınır, diplomasi, gizli anlaşma, kervan, istihbarat, atama, borç, veraset ve yapım kayıtları kimlik ve tarih taşır; açık işler silinmez. Ölen kişi aynı sonuçta haritadan ve aktif önerilerden çıkar; placement=false/null ve is_featured=false yapılır. Ölü emir vermez, konuşmaz ve gelir toplamaz. Halef kaynakları bir kez devralır. ANADOLU TARİHSEL GEÇİŞLERİ. world/description.md ve world/stats.json içindeki kimlikli olayları yıl sırasıyla uygula. 1302 Mesud'un dönüşü, 1308 Selçuklu sonu ve Aydın kuruluşu, Candar/Çoban geçişi, 1314 Konya, 1322 Sinop, 1326 Eşref, 1327–1341 Eretna olaylarını birbirine karıştırma. Tarihi belirsiz fetihte kesin gün üretme; tarihsel geçişle oyuncunun alternatif tercihlerini ayrı kaydet. KİŞİLİK VE RIZA. Her aktör kendi kişiliğini korur; kararlar yetki ve rıza sınırındadır. Suikast girişimi, özellikle 0–15 ilişki/kan davası ve somut çıkar, imkân, ajan erişimi bulunduğunda mümkün olur; nefret tek başına saldırı başlatmaz. Hedef oyuncuysa tehdit, hazırlık ve ipucu oynanabilir biçimde görünür; sonuç garanti değildir. Çocuklar romantik/cinsel sahnelere dahil edilmez. ADA SAVUNMASI. Ada kalesi yalnız bulunduğu liman, geçit veya mevkiyi korur; komşu adaya otomatik hâkimiyet sağlamaz. Çıkarma için gemi, mürettebat, uygun hava, kıyı inişi ve ikmal gerekir. Tahkimat (oyun modeli), Garnizon (oyun tahmini) ve Kale erzağı (oyun tahmini) birlikte değerlendirilir. Kuşatan filo denizi keserse stok azalır; fırtına, liman zinciri, sığlık ve kıyı bataryası yaklaşmayı zorlaştırır. Kale düşse bile ada bütünü ancak fiilî kontrol sağlanırsa el değiştirir. DENİZ KORSANLIĞI. Korsan grupları egemen devlet değildir; başlangıç konumları, gemi ve mürettebatları MODEL'dir. Zayıf refakatsiz ticaret gemisi, küçük iskele ve gecikmiş konvoyu hedefler; savaş filosundan ve güçlü limanlardan kaçınır. Baskın için hedefe erişim, hava, gemi ve kaçış rotası gerekir; ganimet tek seferliktir. Refakat, devriye, liman gözetimi, istihbarat, af veya cezalandırma işe yarayabilir. Hükümdarın açık yetki verdiği korsanlık, başıboş yağmadan ayrılır; ganimet hakkı, bayrak, hedef ve diplomatik sorumluluk yazılı kaydedilir. TARİHSEL OLAY KATMANLARI. Katman 1, belgeli tarih ve olay çekirdeğini korur; oyuncu önceki koşulları değiştirmişse galip, sonuç ve devamı zorlanmaz, nedensel olarak imkânsızlaşan olay alternatif kroniğe sapma olarak yazılır. Katman 2 yalnız önkoşul/aktör/kaynak uygunsa işler; Katman 3 nadir şoktur (aynı bölgede 5 yıl bekleme). Sebepsiz isyan, salgın veya kıtlık üretme; 1347–1351 Kara Ölüm tarihini koru. OLAY DEFTERİNİ ÇÖZME. Zaman atlamasında bütün bekleyen kimlikleri sırayla bir kez işle; tarih, kaynak, taraf, haber varışı, kayıp ve gerçek sonuç yaz. Oyuncunun eyleminden doğan suikast, casusluk, isyan, taht ve diplomasi olayları hazırlık/sonuç aşamalarıyla görünür; oyuncunun ilişkisi veya kararıyla nedensiz rastlantı yaratma. Ölüm emri durdurur; KILI-1299 ve WADI-AL-KHAZNADAR-1299 tarihsel sonuçları mevcut koşullara göre değerlendirilir.